کتاب؛ چراغی برای روشن‌کردن مسیر آگاهی
به گزارش گروه فرهنگ پایگاه خبری تحلیلی «تهران پرس»؛ کتاب یکی از مهم‌ترین ابزار‌های انتقال دانش، تجربه و فرهنگ میان نسل‌هاست و جوامعی که برای مطالعه و آگاهی عمومی سرمایه‌گذاری می‌کنند، زمینه مناسب‌تری برای توسعه علمی و فرهنگی خود فراهم می‌آورند. با این حال، گسترش فناوری‌های ارتباطی، افزایش استفاده از شبکه‌های اجتماعی و تغییر الگوی مصرف رسانه‌ای، جایگاه کتاب را در زندگی روزمره بخشی از مردم تحت تأثیر قرار داده است.
۲۴ آبان‌ماه در تقویم فرهنگی کشور به عنوان روز کتاب، کتابخوانی و کتابدار شناخته می‌شود و این مناسبت فرصتی است تا اهمیت مطالعه، نقش کتابخانه‌ها و جایگاه فعالان حوزه نشر مورد توجه قرار گیرد. کتابخوانی تنها به معنای افزایش اطلاعات عمومی نیست، بلکه قدرت تحلیل، تفکر انتقادی، مهارت گفت‌و‌گو و توانایی تصمیم‌گیری آگاهانه را نیز تقویت می‌کند.
در شرایطی که حجم زیادی از اطلاعات نادرست و اخبار تأییدنشده در فضای مجازی منتشر می‌شود، مطالعه کتاب‌های معتبر می‌تواند به افزایش قدرت تشخیص و تحلیل مخاطبان کمک کند. فردی که عادت به مطالعه دارد، معمولاً با دیدی عمیق‌تر مسائل اجتماعی را بررسی می‌کند و کمتر تحت تأثیر اطلاعات سطحی و شایعات قرار می‌گیرد.
سی‌وچهارمین دوره هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران نیز از ۲۳ تا ۳۰ آبان‌ماه ۱۴۰۵ با شعار «با کتاب گفت‌و‌گو کنیم» برگزار می‌شود. این شعار بر ارتباط دوسویه میان انسان و کتاب و همچنین شکل‌گیری گفت‌وگوی اجتماعی از مسیر مطالعه تأکید دارد.
تأکید مسئولان بر ترویج فرهنگ مطالعه
ابراهیم حیدری، مدیرعامل خانه کتاب و ادبیات ایران و دبیر سی‌وچهارمین دوره هفته کتاب، با اشاره به شعار امسال گفته است: «با کتاب گفت‌و‌گو کنیم» در سه سطح مفهومی قابل بررسی است؛ نخست گفت‌وگوی هر شخص با کتاب، دوم گفت‌وگوی افراد با یکدیگر درباره کتاب و سوم گفت‌وگوی جامعه با مسائل خود از طریق کتاب. وی تأکید کرده است که سطح سوم، به‌ویژه در زمینه سیاست‌گذاری فرهنگی اهمیت دارد؛ چراکه کتاب می‌تواند به بخشی از فرایند شناخت و فهم مسائل جامعه تبدیل شود.
حیدری همچنین از مردم دعوت کرده است تا در برنامه‌های هفته کتاب در سراسر کشور مشارکت کنند و بر ضرورت برگزاری باشکوه این رویداد و حضور فعال مردم در برنامه‌های فرهنگی تأکید کرده است.
از سوی دیگر، مسئولان حوزه فرهنگ معتقدند ترویج کتابخوانی نباید به برگزاری چند مراسم و برنامه مناسبتی محدود شود، بلکه باید در قالب برنامه‌ای مستمر در مدارس، دانشگاه‌ها، خانواده‌ها، کتابخانه‌ها و مراکز فرهنگی دنبال شود. واگذاری بخشی از برنامه‌های هفته کتاب به نهاد‌ها و تشکل‌های تخصصی نیز از رویکرد‌هایی است که دبیر این دوره برای افزایش مشارکت و اثربخشی برنامه‌ها مطرح کرده است.
خبرگزاری صدا و سیما
کتابخوانی از خانواده آغاز می‌شود
کارشناسان حوزه تعلیم و تربیت، خانواده را نخستین و مهم‌ترین بستر شکل‌گیری عادت مطالعه می‌دانند. کودکی که از سال‌های نخست زندگی شاهد کتاب خواندن والدین است و در محیط خانه به کتاب دسترسی دارد، با احتمال بیشتری مطالعه را به عنوان بخشی از سبک زندگی خود می‌پذیرد.
در این میان، مدارس نیز نقش مهمی در علاقه‌مند کردن دانش‌آموزان به مطالعه دارند. اختصاص زمان مشخص برای کتابخوانی آزاد، معرفی کتاب‌های متناسب با سن دانش‌آموزان، برگزاری نشست‌های نقد و بررسی و ایجاد کتابخانه‌های جذاب در مدارس می‌تواند به تقویت این فرهنگ کمک کند.
از سوی دیگر، کتابخانه‌های عمومی باید از محیط‌هایی صرفاً برای امانت گرفتن کتاب فراتر بروند و به مراکز پویای فرهنگی و اجتماعی تبدیل شوند؛ مراکزی که در آنها نشست‌های کتابخوانی، جلسات نقد کتاب، برنامه‌های ویژه کودکان و نوجوانان و فعالیت‌های فرهنگی برگزار می‌شود.
یکی دیگر از موضوعات مهم در توسعه فرهنگ مطالعه، توجه به دسترسی اقتصادی مردم به کتاب است. افزایش هزینه‌های تولید و چاپ، قیمت تمام‌شده کتاب را بالا برده و ممکن است خرید کتاب را برای برخی خانواده‌ها دشوار کند. در چنین شرایطی، تقویت کتابخانه‌های عمومی، گسترش طرح‌های اهدای کتاب، برگزاری نمایشگاه‌های فروش با تخفیف و حمایت از کتاب‌فروشی‌های محلی می‌تواند به کاهش موانع دسترسی مردم به کتاب کمک کند.
فضای مجازی؛ رقیب یا فرصتی برای کتابخوانی؟
گسترش کتاب‌های الکترونیکی و کتاب‌های صوتی نیز می‌تواند فرصت تازه‌ای برای افزایش سرانه مطالعه ایجاد کند. امروزه بسیاری از افراد به دلیل مشغله‌های کاری و تحصیلی فرصت کافی برای مطالعه کتاب چاپی ندارند، اما امکان استفاده از نسخه‌های صوتی و دیجیتال می‌تواند دسترسی به محتوای کتاب‌ها را آسان‌تر کند.
البته کارشناسان معتقدند استفاده از فناوری زمانی به ترویج کتابخوانی کمک می‌کند که محتوای معتبر و باکیفیت در اختیار مخاطبان قرار گیرد و مطالعه در میان انبوهی از محتوای کوتاه و پراکنده فضای مجازی به حاشیه نرود.
در این میان، شهرداری‌ها، مراکز فرهنگی و سازمان‌های مرتبط نیز می‌توانند با توسعه کتابخانه‌های محله‌ای، ایجاد ایستگاه‌های مطالعه در بوستان‌ها، برگزاری پویش‌های کتابخوانی و حمایت از فعالیت‌های فرهنگی، نقش مؤثری در گسترش این فرهنگ داشته باشند.
روز کتاب و کتابخوانی نباید تنها به نصب بنر، برگزاری مراسم و اهدای چند جلد کتاب محدود شود. آنچه اهمیت دارد، ایجاد تغییری پایدار در رفتار فرهنگی جامعه است؛ تغییری که از خانواده آغاز شود، در مدرسه و دانشگاه استمرار پیدا کند و در محیط‌های عمومی و اجتماعی گسترش یابد.
کتاب همچنان یکی از مطمئن‌ترین راه‌های دستیابی به دانش، تجربه و آگاهی است. ترویج فرهنگ مطالعه نیز تنها وظیفه وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی یا نهاد‌های فرهنگی نیست، بلکه مسئولیتی مشترک میان خانواده‌ها، آموزش‌وپرورش، رسانه‌ها، ناشران و مدیران شهری به شمار می‌رود. جامعه‌ای که کتاب را در زندگی روزمره خود جای دهد، برای مواجهه با چالش‌های امروز و ساختن آینده‌ای آگاهانه‌تر آمادگی بیشتری خواهد داشت.
انتهای خبر/