زن، علم، افتخار
به گزارش پایگاه خبری تحلیلی «تهران پرس»؛ کوروش علیانی، فعال فرهنگی در یادداشتی نوشت: انستیتو پاستور ایران در سال ۱۲۹۹ تأسیس شده است. این نام بیش از یک قرن است که با پژوهش درباره بیماری‌های واگیر و تولید واکسن در ایران پیوند دارد. این مؤسسه در طول همه این سال‌ها، از تولید واکسن و فرآورده‌های زیستی تا شناسایی بیماری‌های خطرناک و تربیت پژوهشگر، بخشی مهم از امنیت بهداشتی ایران را ساخته است. اعتبار آن به مرز‌های کشور محدود نمانده؛ عضویت در شبکه جهانی پاستور و داشتن مراکز همکار سازمان جهانی بهداشت نشان می‌دهد دانش و خدمات این موسسه در مقیاس منطقه‌ای و جهانی نیز اهمیت دارد.
آمریکا و اسرائیل در سیزدهم فروردین ۱۴۰۵ به همین مؤسسه حمله هوایی کردند. ساختمان‌ها آسیب دیدند، تجهیزات علمی از میان رفتند، و فعالیت آزمایشگاه‌هایی مختل شد که مأموریتشان شناسایی عوامل بیماری‌زا و حفاظت از جان مردم است. در مجموعه آسیب‌دیده، سیزده آزمایشگاه مرجع کشوری فعالیت داشتند؛ از جمله آزمایشگاه‌های مرتبط با هاری، مالاریا، و بیماری‌های ویروسی خطرناک. تصور کنید چه چیزی هدف قرار گرفته است؛ جایی که قرار است پیش از رسیدن یک بیماری به خانه‌های مردم، آن را شناسایی کند. تخریب چنین جایی را نمی‌توان با شمارش دیوار‌های فروریخته توضیح داد.
اما دانش واکسن در ایران به دیوار‌های یک مؤسسه وابسته نیست. در دانشگاه‌ها و مراکز پژوهشی کشور، کار برای شناخت بیماری‌ها و ساخت راه‌های پیشگیری ادامه دارد. الناز افشاری پژوهشگر پسادکتری است و ندا سلیمانی راهنمای طرح پژوهشی او است. این دو در دانشگاه شهید بهشتی، طرحی را پیش برده‌اند. دو زن ایرانی، در دانشگاهی ایرانی، سراغ مسئله‌ای رفته‌اند که گروه‌های پژوهشی مهم جهان نیز برای حل آن تلاش می‌کنند.
مسئله، ساخت واکسنی است که علیه سالمونلا و شیگلا عمل کند؛ دو باکتری‌ای که می‌توانند عفونت‌های شدید روده‌ای ایجاد کنند و به‌ویژه جان کودکان خردسال را به خطر بیندازند. مقاومت بعضی سویه‌های این باکتری‌ها به آنتی‌بیوتیک، اهمیت پیشگیری را بیشتر کرده است. رقابت علمی هم جدی است. در سال ۲۰۲۶، پژوهشگران وابسته به دانشکده پزشکی هاروارد از طراحی یک نامزد واکسن هشت‌ظرفیتی علیه این دو باکتری گزارش دادند؛ گروه دیگری با مشارکت پژوهشگران شرکت دارویی جی‌اس‌کی نیز ترکیب چند واکسن را در مرحله پیش‌بالینی آزموده‌اند. این میدان، میدان فناوری‌های پیشرفته و پژوهشگران جدی جهان است.
افشاری و سلیمانی با انتخاب بخش‌هایی از شش پروتئین باکتریایی، یک نامزد واکسن ترکیبی طراحی کرده‌اند. مقاله آنان در نشریۀ بین‌المللی Journal of Translational Medicine منتشر شده است. بنا بر گزارش پژوهشگران، آزمایش‌های بعدی روی موش نیز نتایج امیدوارکننده‌ای داشته؛ هرچند تا ساخت واکسن قابل استفاده برای انسان فاصله باقی است. ارزش این خبر در ادعای کشف درمان قطعی نیست. ارزش آن در این واقعیت است که دو پژوهشگر زن ایرانی، در همین شرایط، در مسئله‌ای مهم و رقابتی جهانی به تولید دانش مشغول هستند.
می‌توان آزمایشگاه را ویران کرد. می‌توان تجهیزات را تخریب و کار‌ها را دشوارتر کرد. اما آنچه این دو زن در دانشگاه شهید بهشتی انجام می‌دهند، نشان می‌دهد توان علمی ایران هنوز کار می‌کند، مسئله پیدا می‌کند، راه حل می‌سازد و برای آزمودن آن وارد میدان جهانی می‌شود. نام این دو زن را به یاد بسپاریم و دنبال کنیم. این افتخار است.
انتهای خبر/
منبع: مهر