خانه‌ریز؛ طرح شهرداری تهران برای خانه‌دار شدن

به گزارش گروه جامعه پایگاه خبری تحلیلی «تهران پرس»؛ این طرح که قرار است از طریق سامانه «شهرزاد» عرضه شود، در ظاهر پاسخی نوآورانه به بحران دسترسی به مسکن است؛ اما هم‌زمان پرسش‌های جدی درباره شفافیت، کارآمدی اقتصادی، و سرنوشت خریداران خرد را هم برانگیخته است.

شهرداری تهران با معرفی طرح «خانه‌ریز» تلاش کرده است تا یکی از پیچیده‌ترین مسائل شهر، یعنی فاصله روزافزون میان درآمد شهروندان و قیمت مسکن را با یک سازوکار تازه هدف بگیرد. در این مدل، به‌جای آنکه خریدار ناچار باشد برای خرید یک واحد کامل سرمایه‌ای سنگین فراهم کند، می‌تواند سهم‌هایی بسیار کوچک از یک ملک مشخص را بخرد؛ سهم‌هایی در حد «یک‌صدم مترمربع» که به تعبیر رسانه‌ها، نوعی خرید سانتی‌متری ملک است.

بر اساس گزارش‌های منتشرشده، این طرح قرار است ابتدا از منطقه ۵ تهران آغاز شود و عرضه آن از طریق سامانه شهرزاد انجام گیرد. شهرداری می‌گوید هدف اصلی، جذب سرمایه‌های خرد و ایجاد امکان مشارکت برای اقشار متوسط و کم‌درآمد در بازار مسکن است. از نگاه طراحان، خانه‌ریز می‌تواند راهی باشد برای آنکه حتی کسانی که قدرت خرید یک خانه کامل را ندارند، دست‌کم از رشد ارزش دارایی ملکی بی‌نصیب نمانند.

با این حال، کارشناسان درباره کارکرد واقعی این طرح دیدگاه‌های متفاوتی دارند. موافقان می‌گویند در شرایطی که بازار مسکن سال‌هاست از دسترس بخش بزرگی از جامعه خارج شده، هر سازوکاری که امکان ورود سرمایه‌های کوچک را فراهم کند می‌تواند تا حدی مفید باشد. آنان تأکید می‌کنند که در اقتصاد‌های شهری مدرن، مدل‌های مشارکتی و خرد برای تأمین مالی پروژه‌های مسکونی سابقه دارند و اگر شفاف و قانونمند طراحی شوند، می‌توانند بخشی از کمبود نقدینگی در ساخت‌وساز را جبران کنند.

اما منتقدان می‌گویند «خانه‌ریز» بیش از آنکه راه‌حلی برای خانه‌دار شدن باشد، شبیه یک ابزار سرمایه‌گذاری است. به اعتقاد این گروه، وقتی سهم‌های بسیار کوچک از یک ملک فروخته می‌شود، هنوز مسئله اصلی یعنی حق سکونت، مالکیت مؤثر، نحوه خروج از طرح، تضمین نقدشوندگی و نحوه تقسیم سود یا زیان روشن نیست. آنان هشدار می‌دهند که اگر چارچوب حقوقی و نظارت دقیق وجود نداشته باشد، خریداران خرد ممکن است در عمل فقط مالک برگه‌ای از دارایی شوند که نه امکان استفاده از آن را دارند و نه می‌دانند در زمان نیاز چگونه آن را نقد کنند.

از منظر حقوقی نیز ابهام‌ها کم نیست. یکی از پرسش‌های مهم این است که سهم‌های بسیار خرد از یک ملک چگونه ثبت می‌شوند و چه سازوکاری برای تضمین مالکیت و جلوگیری از اختلاف‌های بعدی وجود دارد. همچنین باید روشن شود که در صورت تأخیر در ساخت، تغییر کاربری، یا نوسان شدید بازار، مسئولیت متوجه چه نهادی است. تا زمانی که این موارد به‌صورت شفاف اعلام نشود، اعتماد عمومی به طرح دشوار خواهد بود.

در سطح اجتماعی هم این خطر وجود دارد که طرحی با نامی جذاب، انتظاری فراتر از توان واقعی‌اش ایجاد کند. شهروندی که با امید خانه‌دار شدن وارد چنین سامانه‌ای می‌شود، ممکن است در نهایت تنها با یک دارایی کوچک و غیرقابل‌استفاده مواجه شود. به همین دلیل، برخی کارشناسان پیشنهاد می‌کنند شهرداری پیش از توسعه طرح، گزارش جامعی از مدل مالی، ریسک‌ها، حقوق خریداران، شیوه خروج از طرح و نحوه نظارت منتشر کند.

در مجموع، خانه‌ریز را می‌توان تلاشی برای پاسخ‌گویی به بحران مسکن در قالبی نو دانست؛ تلاشی که از یک سو با زبان مشارکت و سرمایه‌گذاری خرد حرف می‌زند، و از سوی دیگر هنوز نتوانسته به همه پرسش‌های بنیادی درباره «خانه» پاسخ بدهد. اگر این طرح قرار است به اعتماد عمومی تبدیل شود، بیش از هر چیز به شفافیت، تضمین حقوق خریداران و توضیح روشن درباره سود واقعی شهروندان نیاز دارد.

انتهای خبر/