چالش‌های جاری بهزیستی و تأمین اجتماعی

به گزارش گروه جامعه پایگاه خبری تحلیلی «تهران پرس»؛ روز ملی بهزیستی و سازمان تأمین اجتماعی، دو رکن متمایز، اما در هم تنیده در ساختار رفاه ملی هستند. در حالی که سازمان تأمین اجتماعی بر پایه سیستم مشارکت و حمایت از نیروی کار فعال بنا شده است، وزارت بهزیستی وظیفه مراقبت از گروه‌های آسیب‌پذیر، معلولان، کودکان و سالمندان را بر عهده دارد.

با این حال، سال‌های اخیر نشان می‌دهد که مرز میان این دو نهاد در مدیریت بحران‌های اجتماعی کمرنگ شده است. افزایش نرخ بیکاری و کاهش قدرت خرید، باعث شده تا کسانی که پیش‌تر تحت پوشش تأمین اجتماعی بودند، به تدریج به سمت شبکه‌های حمایتی بهزیستی حرکت کنند. این پدیده که از آن با عنوان «سُر خوردن از طبقه متوسط به سمت فقر» یاد می‌شود، فشار مضاعفی بر بودجه‌های دولتی وارد کرده است.

یکی از چالش‌های اصلی در حوزه بهزیستی، گذار از «حمایت معیشتی» به «توانمندسازی» است. گزارش‌های آماری نشان می‌دهد که بخش بزرگی از بودجه این نهاد صرف کمک‌های نقدی و مستقیم می‌شود. اگرچه این کمک‌ها در کوتاه‌مدت نقش ماسک برای جلوگیری از فروپاشی اجتماعی را ایفا می‌کنند، اما بدون برنامه‌های ساختاری برای ایجاد اشتغال پایدار و آموزش مهارت‌های جدید، این چرخه حمایتی می‌تواند به یک تله فقر تبدیل شود.

در سمت دیگر، سازمان تأمین اجتماعی با چالش پایداری صندوق‌های بازنشستگی دست‌وپنجه نرم می‌کند. با توجه به تغییر ساختار جمعیتی ایران و افزایش نسبت سالمندان به جمعیت جوان، نرخ مشارکت در صندوق‌ها با تهدیدی جدی رو‌به‌رو است. عدم توازن میان ورودی‌های جدید و خروجی‌های بازنشستگی، سوالات زیادی را در مورد عدالت بین‌نسلی برانگیخته است.

تحلیل کارشناسی

نگاهی به راهکار‌های ساختاری

برای درک عمیق‌تر این بحران، دیدگاه متخصصان حوزه اقتصاد رفاه و جامعه‌شناسی را بررسی می‌کنیم:

سهیل قاسمی، کارشناس سیاست‌گذاری اجتماعی در گفتگو با «تهران پرس»، عنوان می‌کند:«مشکل اصلی ما در مدیریت رفاه، رویکرد پاتوقی یا مقطعی است. ما به جای طراحی یک شبکه امنیت اجتماعی یکپارچه، بر اساس نیاز‌های لحظه‌ای و فشار رسانه‌ای، بودجه‌ها را جابه‌جا می‌کنیم. برای عبور از این وضعیت، نیاز به یک پلتفرم هوشمند داده‌محور داریم که بتواند پیش از وقوع بحران، گروه‌های در معرض خطر را شناسایی کند. برخورد با فقر نباید فقط با پول، بلکه باید با سرمایه‌گذاری بر روی سرمایه انسانی صورت گیرد.»

علی قادری، تحلیلگر اقتصاد کلان در گفتگو با «تهران پرس» می‌گوید:«پایداری تأمین اجتماعی مستقیماً با سلامت بازار کار گره خورده است. وقتی نرخ اشتغال رسمی کاهش می‌یابد، پایه مالی صندوق‌ها سست می‌شود. راهکار، بازنگری در مدل‌های بازنشستگی و پیوند دادن دقیق‌تر سیستم‌های بیمه‌ای با استاندارد‌های جهانی است. ما نباید اجازه دهیم سیستم‌های حمایتی، انگیزه‌ی کار کردن را از افراد بگیرند؛ بلکه باید سیستم را به گونه‌ای طراحی کرد که حمایت، پیش‌رانِ ورود به چرخه تولید باشد، نه جایگزین آن.»

جمع‌بندی و چشم‌انداز آینده

روز بهزیستی و تأمین اجتماعی نباید تنها به معنای توزیع منابع باشد؛ بلکه باید به معنای تضمین حق حیات با عزت باشد. در دنیای امروز، با ظهور اقتصاد دیجیتال و تغییر الگو‌های شغلی، ساختار‌های سنتی رفاهی نیاز به بازتعریف دارند. اگر بتوانیم از مدل‌های حمایتی صرف، به سمت مدل‌های حمایت‌گرِ رشد حرکت کنیم، این دو نهاد می‌توانند به جای مدیریت بحران، به پیشران‌های ثبات اجتماعی تبدیل شوند.

انتهای خبر/