ضرب‌الاجل شهرداری تهران برای نوسازی اتوبوس‌های فرسوده
به گزارش گروه جامعه پایگاه خبری تحلیلی «تهران پرس»؛ «فرسودگی ناوگان حمل‌ونقل عمومی، فراتر از یک چالش فنی، به یک معضل اقتصادی و زیست‌محیطی تبدیل شده که سلامت شهرها را تهدید می‌کند. اکنون با اعلام ضرب‌الاجل پایان سال ۱۴۰۶ برای خروج اتوبوس‌های فرسوده از چرخه، چشم‌ها به مدیریت شهری و توان مالی دولت دوخته شده است. اما آیا این بازه زمانی، فرصتی طلایی برای بازسازی زیرساخت‌های شهری است یا یک هدف‌گذاری بلندپروازانه که با واقعیت‌های بودجه‌ای و تولیدی در تضاد خواهد بود؟»
این ضرب‌الاجل، با توجه به محدودیت‌های بودجه‌ای و زیرساخت‌های فعلی، یک هدف‌گذاری واقع‌بینانه است یا تنها رویایی بر کاغذ؟ این گزارش به بررسی چالش‌ها، فرصت‌ها و دیدگاه کارشناسان درباره نوسازی ناوگان می‌پردازد.
میراثی از فرسودگی
ناوگان اتوبوسرانی در بسیاری از شهر‌های ایران، به‌ویژه تهران، در دهه‌ای گذشته با بحران جدی فرسودگی روبه‌رو بوده است. میانگین سنی اتوبوس‌ها در بسیاری از خطوط از مرز ۱۰ سال عبور کرده که این به معنای مصرف سوخت دوبرابر، خرابی‌های مکرر و انتشار آلاینده‌های بیش از حد استاندارد است. اتوبوس‌های فرسوده نه تنها چهره شهر را مخدوش کرده‌اند، بلکه به یکی از عوامل اصلی تنفس هوای ناسالم برای شهروندان تبدیل شده‌اند.
وعده ۱۴۰۶؛ امید یا سراب؟
طرح ضربتی برای خروج اتوبوس‌های فرسوده تا پایان سال ۱۴۰۶ بر چند محور اصلی استوار است: خرید اتوبوس‌های نو (برقی و دیزلی یورو ۶)، بازسازی اتوبوس‌های قابل استفاده و افزایش ظرفیت تولید داخل. مسئولین ذی‌ربط معتقدند با مشارکت بخش خصوصی و استفاده از تسهیلات بانکی، می‌توان این هدف را محقق کرد. اما نگاه کارشناسان به این وعده، آمیخته به بیم و امید است.
تحلیل کارشناسان؛ ابعاد فنی و اقتصادی
۱. نگاه کارشناس حمل‌ونقل عمومی
آرش کریمی، کارشناس ارشد برنامه‌ریزی شهری، در گفتگو با «تهران پرس» معتقد است: «نوسازی ناوگان فقط به معنای خرید اتوبوس جدید نیست. ما با یک مشکل ساختاری در تعمیر و نگهداری مواجهیم. اگر ۱۰۰۰ دستگاه اتوبوس نو وارد کنیم، اما سیستم نگهداری (Maintenance) ما به روز نشود، همین اتوبوس‌ها در کمتر از پنج سال دوباره فرسوده خواهند شد. هدف ۱۴۰۶ زمانی محقق می‌شود که هم‌زمان با نوسازی سخت‌افزاری، زیرساخت‌های تعمیرگاهی و مدیریت ناوگان نیز نوسازی شود.»
۲. نگاه کارشناس اقتصاد شهری
سارا راد، تحلیل‌گر اقتصاد شهری، در گفتگو با «تهران پرس» درباره چالش‌های مالی این طرح می‌گوید: «قیمت یک اتوبوس استاندارد امروز بسیار بالاست. تأمین مالی این پروژه نیازمند بودجه‌های پایدار است. اتکا به بودجه دولتی که همواره با کسری مواجه است، ریسک بزرگی است. موفقیت طرح ۱۴۰۶ در گرو تعریف مدل‌های مشارکت عمومی-خصوصی (PPP) است؛ به‌طوری که بخش خصوصی انگیزه کافی برای سرمایه‌گذاری در این حوزه را داشته باشد.»
موانع پیش رو
یکی از بزرگترین چالش‌ها، ظرفیت تولیدکنندگان داخلی است. تقاضای انباشته سال‌های گذشته به قدری بالاست که صنایع خودروسازی داخلی به تنهایی توان پاسخگویی به آن را در بازه کوتاه سه‌ساله ندارند. از سوی دیگر، بحث «برقی‌سازی» اتوبوس‌ها که امروزه به ترند جهانی تبدیل شده، نیازمند ایجاد ایستگاه‌های شارژ و تقویت شبکه برق شهری است که خود پروژه‌ای عظیم و زمان‌بر محسوب می‌شود.
ضرورت تحول در رویکرد
خروج اتوبوس‌های فرسوده صرفاً با جایگزینی حل نمی‌شود. کارشناسان معتقدند باید «تقاضای سفر» نیز مدیریت شود. توسعه خطوط ویژه (BRT) که اتوبوس‌ها را از قفل ترافیک نجات می‌دهد، موجب افزایش سرعت بازگشت سرمایه و عمر مفید دستگاه‌ها می‌شود. بدون اولویت‌بخشی به حمل‌ونقل عمومی در معابر، خرید اتوبوس‌های نو، تنها ریختن پول در چاه ترافیک است.
ضرب‌الاجل پایان ۱۴۰۶، تلنگری ضروری به سیستمی است که سال‌ها از بی‌توجهی رنج برده است. اگرچه رسیدن به یک ناوگان تمام‌نو تا این تاریخ چالش‌های بزرگی دارد، اما اهمیت آن به قدری است که نباید به دست فراموشی سپرده شود.
موفقیت این طرح در گرو سه رکن است:
۱. ثبات در تأمین مالی و بودجه.
۲. تقویت توان تولید داخلی و تسهیل واردات در صورت نیاز.
۳. تغییر نگاه به مدیریت ناوگان؛ از خرید صرف به مدیریت چرخه عمر.
شهروندان منتظرند تا ببینند آیا در پایان سال ۱۴۰۶، صدای موتور‌های خسته و دودکش‌های آلاینده در شهر به صدای آرام و پاک حمل‌ونقل نوین تبدیل می‌شود یا خیر. این آزمونی برای مدیریت شهری است تا نشان دهد تا چه حد در اجرای برنامه‌های کلان خود، صادق و توانمند است.
انتهای خبر/