سلاحهای شیمیایی؛ تهدیدی علیه انسان و آینده
به گزارش گروه جامعه پایگاه خبری تحلیلی «تهران پرس»؛ روز جهانی مبارزه با سلاحهای شیمیایی و میکروبی در حالی گرامی داشته میشود که خاطره تلخ حمله شیمیایی به سردشت در سال ۱۳۶۶ همچنان بهعنوان یکی از نمونههای دردناک استفاده از این سلاحها در ذهن مردم ایران و جهان باقی مانده است.
سلاحهای شیمیایی و میکروبی از جمله مخربترین ابزارهای جنگی در تاریخ معاصر به شمار میروند. این سلاحها با هدف ایجاد آسیب گسترده و اغلب غیرقابلکنترل طراحی شدهاند و میتوانند اثراتی طولانیمدت بر سلامت انسانها و محیط زیست برجای بگذارند. به همین دلیل جامعه جهانی در دهههای گذشته تلاش کرده است با تصویب معاهدات بینالمللی، تولید و استفاده از این سلاحها را ممنوع کند.
روز جهانی مبارزه با سلاحهای شیمیایی و میکروبی بهانهای است برای یادآوری این خطر و تأکید بر ضرورت پایبندی کشورها به تعهدات بینالمللی. سازمان منع سلاحهای شیمیایی (OPCW) و کنوانسیون منع سلاحهای شیمیایی از مهمترین سازوکارهای جهانی در این زمینه به شمار میروند که هدف آنها نابودی ذخایر این سلاحها و جلوگیری از استفاده مجدد از آنهاست.
کارشناسان حوزه امنیت بینالملل معتقدند که تجربههای تلخ تاریخی نشان داده است استفاده از چنین سلاحهایی نهتنها قواعد جنگ بلکه اصول انسانی را نیز نقض میکند.
لزوم نظارت بینالمللی و همکاری علمی میان کشورها
محمدرضا بهرامی، پژوهشگر مطالعات صلح و امنیت، در گفتگویی با خبرنگار ما میگوید: «سلاحهای شیمیایی و میکروبی به دلیل ماهیت غیرقابلکنترل و اثرات بلندمدت، عملاً مرز میان نظامی و غیرنظامی را از بین میبرند. به همین دلیل جامعه جهانی به سمت ممنوعیت کامل آنها حرکت کرده است.»
به گفته بهرامی، «امروزه فناوریهای زیستی بسیار پیشرفتهتر از گذشته شدهاند و همین موضوع لزوم نظارت بینالمللی و همکاری علمی میان کشورها را بیش از پیش ضروری میکند.»
در تاریخ معاصر، موارد متعددی از استفاده از سلاحهای شیمیایی ثبت شده است، اما یکی از دردناکترین نمونهها برای ایرانیان، حمله شیمیایی به شهر سردشت در هفتم تیرماه سال ۱۳۶۶ است. در جریان این حمله که توسط رژیم بعث عراق انجام شد، هواپیماهای جنگی چندین بمب شیمیایی را بر مناطق مسکونی این شهر مرزی فرو ریختند.
نتیجه این حمله فاجعهبار، شهادت و مصدومیت صدها نفر از شهروندان غیرنظامی بود. بسیاری از قربانیان تا سالها پس از حادثه با عوارض شدید تنفسی، پوستی و چشمی دستوپنجه نرم کردند و هنوز نیز تعدادی از بازماندگان آن حمله با مشکلات جسمی و روانی ناشی از آن زندگی میکنند. سردشت از نخستین شهرهای جهان به شمار میرود که در آن سلاح شیمیایی بهطور مستقیم علیه جمعیت غیرنظامی استفاده شد.
به گفته کارشناسان، آثار این نوع حملات تنها محدود به زمان وقوع آنها نیست.
پیامدهای مزمن مواد شیمیایی جنگی
ناهید کریمی، متخصص سلامت محیط و سمشناسی، معتقد است: «مواد شیمیایی جنگی میتوانند سالها در بدن انسان و محیط باقی بمانند و پیامدهای مزمن ایجاد کنند. بسیاری از قربانیان حملات شیمیایی با بیماریهای مزمن ریوی، مشکلات پوستی و حتی اختلالات ژنتیکی در نسلهای بعدی روبهرو میشوند.»
از سوی دیگر، نگرانیها درباره سلاحهای میکروبی نیز همچنان وجود دارد. این سلاحها با استفاده از عوامل بیماریزا مانند باکتریها و ویروسها طراحی میشوند و در صورت استفاده میتوانند شیوع بیماریهای گسترده و حتی همهگیری ایجاد کنند. همین موضوع سبب شده است که جامعه جهانی از دهه ۱۹۷۰ با تصویب کنوانسیون منع سلاحهای بیولوژیک تلاش کند توسعه و ذخیرهسازی چنین سلاحهایی را متوقف کند.
با وجود این تلاشها، کارشناسان هشدار میدهند که پیشرفتهای علمی در حوزه زیستفناوری میتواند در صورت سوءاستفاده، خطرات تازهای ایجاد کند.
روز جهانی مبارزه با سلاحهای شیمیایی و میکروبی در واقع یادآوری این نکته است که امنیت واقعی تنها با پایبندی به اصول انسانی و همکاری بینالمللی به دست میآید. بسیاری از تحلیلگران معتقدند که تقویت سازوکارهای نظارتی، حمایت از قربانیان و افزایش آگاهی عمومی میتواند نقش مهمی در جلوگیری از تکرار چنین فجایعی داشته باشد.
حادثه سردشت و دیگر نمونههای مشابه در جهان نشان میدهد که قربانیان این سلاحها اغلب مردم عادی هستند؛ کسانی که هیچ نقشی در تصمیمات جنگی ندارند، اما بیشترین آسیب را متحمل میشوند. به همین دلیل یادآوری این رویدادها نهتنها برای ثبت در حافظه تاریخی بلکه برای جلوگیری از تکرار آنها اهمیت دارد.
در نهایت، کارشناسان تأکید میکنند که مبارزه با سلاحهای شیمیایی و میکروبی تنها یک مسئولیت دولتی نیست، بلکه نیازمند مشارکت جامعه جهانی، نهادهای علمی و افکار عمومی است. تجربههای تلخ گذشته، از جمله بمباران شیمیایی سردشت، هشداری جدی برای جهان است تا اجازه ندهد چنین سلاحهایی بار دیگر سرنوشت انسانها را تهدید کنند.
انتهای خبر/