نقش پنهان دستفروشی در پویایی اقتصاد پایتخت
به گزارش گروه جامعه پایگاه خبری تحلیلی «تهران پرس»؛ تهران دیگر فقط شهر برج‌ها و ترافیک نیست؛ صدای فریاد فروشندگان سیار و بساط‌های رنگارنگ در پیاده‌رو‌ها بخشی از زندگی روزمره‌اش شده است. پدیده‌ای که نه می‌توان آن را حذف کرد و نه نادیده گرفت؛ «دستفروشی» امروز به چرخه‌ای رسمی‌نشده از اقتصاد شهری تهران تبدیل شده و میلیون‌ها تومان پول در هر روز میان مردمِ بدون جواز، اما پرتلاش، جریان دارد.
وضعیت کنونی و آمار تقریبی
برآورد‌های شهرداری تهران و اتحادیه‌های صنفی، تا اواخر سال ۱۴۰۴، نشان می‌دهد حدود ۵۸ هزار دستفروش فعال در مناطق مختلف پایتخت وجود دارد.
از این تعداد، حدود ۴۵٪ در محدوده مرکزی و جنوبی شهر (بازار، شوش، مولوی، منیریه و راه‌آهن) و ۲۵٪ در شبکه مترو فعالیت دارند.
حدود ۷۵٪ از آنها مرد و ۲۵٪ زن هستند؛ اغلب بین ۲۰ تا ۴۵ سال سن دارند.
میانگین درآمد ماهانه هر دستفروش بین ۱۸ تا ۳۰ میلیون تومان تخمین زده می‌شود، بسته به نوع کالا و موقعیت فعالیت.
تخمین گردش مالی سالانه دستفروشی در تهران به ۲۵ تا ۲۸ هزار میلیارد تومان می‌رسد؛ رقمی قابل‌توجه که معادل حدود ۱۵٪ کل گردش خُرده‌فروشی شهری برآورد می‌شود.
دلایل گسترش دستفروشی
پژوهش‌های داخلی شهرداری و سازمان‌های مردم‌نهاد سه عامل اصلی را علت گسترش این پدیده می‌دانند.
بحران اشتغال رسمی
بیش از ۳۰٪ از دستفروشان سابقه کار در مشاغل خدماتی یا تولیدی داشته‌اند که بر اثر رکود یا تعطیلی کسب‌وکارشان بیکار شده‌اند.
افزایش هزینه اجاره مغازه‌ها
در مناطق مرکزی، اجاره فروشگاه کوچک به بیش از ۳۰ میلیون تومان در ماه رسیده؛ در حالی که یک دستفروش با کمتر از یک‌دهم این مبلغ فضای موقت خود را می‌سازد.
مهاجرت روستایی و حاشیه‌نشینی
جذب نیرو‌های مهاجر از استان‌های غربی و شمال‌شرقی کشور، بدون مهارت حرفه‌ای مشخص، موجب رشد بازار دستفروشی شده است.
نقش دستفروشی در اقتصاد شهری
دستفروشی با وجود غیررسمی بودن، نقشی قابل‌توجه در جریان اقتصادی شهر دارد. بر اساس میانگین فروش روزانه حدود ۱/۲ میلیون تومان برای هر فرد تخمین زده می‌شود و روزانه بیش از ۷۰ میلیارد تومان دادوستد در کل پایتخت از طریق این شبکه انجام شود.
اکثر دستفروشان از سامانه‌های بانکی استفاده نمی‌کنند و مبادلات نقدی انجام می‌دهند، به همین علت سهم آنها در آمار رسمی اقتصاد دیده نمی‌شود.
۸۲٪ از دستفروشان فاقد بیمه‌اند و ۹۰٪ مجوز رسمی یا محل استقرار ثابت ندارند. در نتیجه، نه از حمایت صنفی برخوردارند و نه از امنیت شغلی.
دیدگاه کارشناسان
نیما توکلی جامعه‌شناس شهری عنوان کرد:«دستفروشی به‌نوعی، رهایی فرد از ساختار بروکراتیک اقتصاد رسمی است. بخشی از مردم که از سیستم بانکی و اداری کنار گذاشته شده‌اند، از خیابان دوباره وارد چرخه اقتصادی می‌شوند.»
زهرا کوهی برنامه‌ریز شهری در گفتگو با تهران پرس اظهار داشت:«مدیریت شهری باید با ایجاد بازارچه‌های موقت و مجوز‌های فصلی، هویت صنفی این قشر را به رسمیت بشناسد. حذف فیزیکی بساط‌ها نه‌تنها کارساز نیست بلکه مقاومت اجتماعی ایجاد می‌کند.»
علیرضا حسینی اقتصاددان در گفتگو با خبرنگار ما می‌گوید: «اگر دولت بتواند با ابزار مالیاتی ساده و حداقلی این بخش را سامان دهد، بخشی از اقتصاد خاکستری به اقتصاد رسمی جذب می‌شود و حتی می‌تواند در توسعه تجارت خرد شهری مؤثر باشد.»
سیاست‌های اجرایی محتمل
شهرداری تهران در حال بررسی طرحی با عنوان «بازارچه‌های شهری کوچک» است که قرار است در ۲۲ منطقه شهر، فضا‌های موقت با اجاره نمادین برای دستفروشان در نظر گرفته شود.
همچنین، طرح ثبت نام «دستفروشان مترو» از اواخر سال ۱۴۰۴ آغاز شد که تا کنون حدود ۴۷۰۰ نفر کارت شناسایی فعالیت دریافت کرده‌اند.
پدیده‌ی دستفروشی در تهران دیگر صرفاً معضل نیست؛ بلکه یک واقعیت اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی است تا زمانی که بحران اشتغال و شکاف طبقاتی پابرجاست، خیابان‌ها مأمن معیشت بسیاری از خانواده‌ها خواهند بود. بنابراین به‌جای حذف چرخ‌دستی‌ها باید آنها را سازمان و آموزش داد و در مسیر اقتصاد شفاف هدایت کرد، زیرا هر بساط کوچک، نشانه‌ای از اراده بقا در دل کلان‌شهری بزرگ است.
انتهای خبر/