علم؛ پلی میان صلح، توسعه و آینده انسان
به گزارش گروه جامعه پایگاه خبری تحلیلی «تهران پرس»؛ روز جهانی علم در خدمت صلح و توسعه، فرصتی است برای یادآوری نقش بنیادین علم در ساختن جهانی آرامتر، عادلانهتر و پایدارتر. این روز که هرسال در ۱۰ نوامبر توسط یونسکو برگزار میشود، تنها یک مناسبت نمادین نیست؛ بلکه تأکیدی است بر اینکه هیچ بحران جهانی تغییرات اقلیمی و کمبود آب گرفته تا جنگهای منطقهای و شکاف دیجیتال بدون دانش و پژوهش قابلحل نیست. امروز بیش از هر زمان دیگری روشن شده است که علم فقط ابزار تولید فناوری نیست، بلکه ستون اصلی صلح و آینده جوامع است.
جهان با مجموعهای از چالشها مواجه است که ماهیت علمی دارند و حل آنها نیز راهحل علمی میطلبد. گزارش یونسکو در سال ۲۰۲۴ نشان میدهد بیش از ۸۰۰ میلیون نفر همچنان از دسترسی به اینترنت محروماند، بیش از دو میلیارد نفر به آب سالم دسترسی ندارند و کشورهایی که درگیر جنگ هستند بیشترین کاهش سرمایهگذاری در حوزه علم را تجربه میکنند. این آمارها نمایانگر یک واقعیت است: بدون توسعه دانش، هیچ رفاه و صلح پایداری قابلتصور نیست.
ایران نیز طی دو دهه اخیر رشد قابل توجهی در تولید علم داشته و در حوزههایی مانند فناوری نانو، پزشکی نوین و برخی علوم مهندسی جایگاه برجستهای در منطقه کسب کرده است. با این حال، چالشهایی مانند مهاجرت نخبگان، فاصله میان دانشگاه و صنعت، کمبود بودجه پژوهشی و ضعف زیرساختهای علوم پایه، نشان میدهد که اکنون زمان عبور از «علم تولیدمحور» به «علم مسئلهمحور» است؛ علمی که مستقیماً در خدمت جامعه قرار گیرد.
صلح در جهان امروز فقط نبود جنگ نیست؛ بلکه بستگی به کیفیت زندگی، عدالت اجتماعی، رفع نابرابریها و افزایش مشارکت مردم دارد. علم میتواند این مسیر را هموار کند. فناوریهای نوین در حوزه انرژی پاک، راهکارهایی برای مدیریت بحران آب، سیستمهای آموزشی نوین و پژوهشهای بینالمللی مشترک، ابزارهایی هستند که میتوانند تنشها را کاهش داده و صلح را تقویت کنند. نمونه بارز این مسئله، همکاری جهانی برای تولید واکسن کرونا بود که نشان داد حتی در شرایط اختلافات سیاسی، علم میتواند کشورها را در یک مسیر مشترک قرار دهد.
تاکید کارشناسان بر نقش حیاتی علم در آرامش و توسعه جوامع
نسرین سادات، جامعهشناس علم، معتقد است پژوهشها زمانی میتوانند به صلح و رفاه کمک کنند که بر اساس نیاز واقعی جامعه تعریف شوند.
هادی ترابی، کارشناس محیطزیست، تأکید میکند که بحران آب و آلودگی هوا بدون داده و علم قابل مهار نیست و مدیریت شهری باید مبتنی بر فناوریهای نوین پیش برود.
فرزانه محسنی، پژوهشگر سیاستگذاری علم، نیز میگوید سرمایهگذاری در علم، سرمایهگذاری در امنیت ملی است و کشورهایی موفقاند که علم را ابزار قدرت نرم میدانند.
روز جهانی علم پیام روشنی برای جهان و ایران دارد: آیندهای پایدار بدون دانش قابلتصور نیست. اگر قرار است بحرانهای آب، هوا، سلامت و اقتصاد حل شوند و اگر قرار است کشور مسیر توسعه پایدار را طی کند، تنها راه، تکیه بر علم و پژوهش است. علم ابزار جنگ نیست؛ بنیان صلح است.
انتهای خبر/