کودکان کار؛ قربانیان خاموش پایتخت در چنگال مافیا
به گزارش خبرنگار حوزه شهری پایگاه خبری تحلیلی «تهرانپرس»، پدیده کودکان کار در تهران یکی از چالشهای چندوجهی و پیچیده مدیریت شهری پایتخت به شمار میرود. خیابانهای تهران هر روز میزبان کودکانی هستند که بهجای بازی و تحصیل، بار زندگی را بر دوش میکشند. چهرههای کوچکشان در میان شلوغی پایتخت، گواهی است بر شکاف طبقاتی، فقر و نابرابری اجتماعی.
در تهرانِ امروز، پشت چراغ قرمزها، در کارگاههای زیرزمینی، مراکز تفکیک زباله و حتی در مترو، صدها کودک کار دیده میشوند. آنان از طلوع تا غروب در خیابانهای پایتخت پرسه میزنند تا لقمهنانی برای خانوادههایشان فراهم کنند.
این واقعیت تلخ، بازتابی است از ضعف سیاستگذاری اجتماعی و نبود نظام حمایتی مؤثر در تهران. افزایش تورم، بیکاری و هزینههای سنگین زندگی شهری، خانوادههای بسیاری را واداشته تا فرزندان خود را به کار بفرستند.
کودکان کار در تهران، فقط از تحصیل و آرامش محروم نیستند؛ بلکه هر روز در معرض خطرات جسمی و روحی، سوءاستفاده و تحقیر اجتماعی قرار دارند. تهران، پایتخت مدرنی که نماد توسعه کشور است، هنوز شاهد حضور دردناک این کودکان در کوچهها و خیابانهاست.
صدای هشدار از شورای شهر تهران
علیرضا نادعلی، سخنگوی شورای اسلامی شهر تهران، در گفتگو با خبرنگار تهرانپرس، درباره ابعاد این پدیده گفت: «مشکلات موجود صرفاً مربوط به اتباع خارجی نیست. با کاهش اتباع غیرمجاز پس از تحولات افغانستان، برخی آسیبهای اجتماعی مانند زبالهگردی و تکدیگری در تهران کاهش یافته، اما پدیده کودکان کار در پایتخت همچنان ادامه دارد و بخشی از آن توسط شبکههای سازمانیافته داخلی اداره میشود.»
نادعلی افزود: «این شبکهها از کودکان و مهاجران شهرستانی برای کسب درآمد استفاده میکنند. مقابله با آنان نیازمند همکاری سهجانبه میان دستگاه قضایی، نیروی انتظامی و شهرداری تهران است. برخورد صرفاً انتظامی بدون حمایت اجتماعی، نتیجهای ندارد و فقط صورت مسئله را پاک میکند.»
به گفته او، تهران بهدلیل جمعیت بالا، تنوع فرهنگی و فرصتهای اقتصادی، به محل تمرکز بسیاری از فعالیتهای غیررسمی تبدیل شده است و همین امر، مدیریت شهری پایتخت را درگیر چالشی پیچیده کرده است.
مافیای کودککار در تهران؛ تجارت سیاه پایتخت
بررسی میدانی خبرنگار تهرانپرس نشان میدهد که در بسیاری از مناطق تهران، مافیای کار کودک فعال است. این شبکهها با تقسیم مناطق شهری، کودکان را برای کار در چهارراهها، متروها و حتی پارکها سازماندهی میکنند.
افشین آذر، فعال اجتماعی حوزه کودک، در گفتگو با تهرانپرس میگوید: «بخشی از کودکان کار در تهران، بهصورت مستقیم زیر نظر باندهای بهرهکش فعالیت میکنند. آنان موظفند روزانه مبلغ مشخصی تحویل دهند و در صورت کوتاهی، تنبیه میشوند.»
او ادامه داد: «این باندها از فقر خانوادهها سوءاستفاده میکنند. در واقع فقر در حاشیههای پایتخت، سوخت موتور مافیای کودککار است. این کودکان نه فقط کارگر، بلکه قربانی نظام بهرهکشیاند که در سایه غفلت نهادهای شهری رشد کرده است.»
روایت مردم پایتخت از کودکان کار
در گفتگوهای مردمی تهرانپرس، بیشتر شهروندان تهرانی با نگرانی از این وضعیت سخن میگویند. سمیه میرزایی، ساکن خیابان ولیعصر تهران، در گفتگو با خبرنگار ما گفت: «کودکان کار قربانی شرایط اقتصادیاند. نباید با آنها برخورد قهری شود. طرحهای جمعآوری یا ساماندهی، بیشتر نمایشی است و تأثیر پایداری ندارد.»
او افزود: «در خطوط مترو تهران، در تقاطعها و خیابانهای پرتردد پایتخت، کودکان بسیاری دیده میشوند که تحت کنترل باندهای مخفی کار میکنند. برخورد بدون برنامه حمایتی، باعث بازگشت دوباره آنها به خیابان میشود.»
فقر؛ ریشه پنهان در دل تهران
کارشناسان اجتماعی معتقدند که ریشه اصلی گسترش کار کودک در تهران، فقر اقتصادی و ضعف آموزش خانوادههاست. در بسیاری از مناطق جنوبی پایتخت، درآمد خانوادهها بهاندازهای پایین است که کودکان بهجای تحصیل، مجبور به کار میشوند.
میرزایی در ادامه گفت: «اگر بستههای معیشتی و حمایتهای واقعی به خانوادهها داده شود، هیچ مادری فرزندش را به خیابان نمیفرستد. توانمندسازی والدین و آموزش مهارتهای شغلی میتواند چرخه کار کودک را در تهران متوقف کند.»
او تأکید کرد: «شهروندان باید بدانند کمک مالی مستقیم به کودکان کار در خیابانهای تهران، در واقع به جیب مافیا میرود. باید با آگاهیبخشی عمومی، تقاضا برای کار کودک در پایتخت کاهش یابد.»
لزوم اقدام هماهنگ در سطح پایتخت
کارشناسان اجتماعی بر این باورند که مقابله با پدیده کودکان کار در تهران، نیازمند رویکردی چندبخشی و پایدار است. نمیتوان با برخوردهای مقطعی یا جمعآوری خیابانی، این بحران ریشهدار را حل کرد. تهران نیازمند برنامهای جامع میان نهادهای شهرداری، بهزیستی، آموزشوپرورش، قوه قضاییه و پلیس است تا هم از خانوادهها حمایت شود و هم شبکههای بهرهکش شناسایی و متلاشی گردند.
پایتخت ایران، که روزی نماد مدرنیته و توسعه شهری بود، امروز با چالشی انسانی روبهروست؛ چالشی که نه با طرحهای کوتاهمدت بلکه با تصمیمات عمیق اجتماعی و اقتصادی برطرف میشود.
آیندهای که هنوز میتوان ساخت
کودکان کار در تهران، کودکان بیسرنوشت نیستند. بسیاری از آنان استعدادهایی دارند که زیر خاکستر فقر پنهان مانده است.
اگر امروز، سیاستگذاران شهری پایتخت بهجای پاککردن صورتمسئله، برای ریشهیابی فقر و بیعدالتی تصمیم بگیرند، شاید روزی تهران بدون کودک کار را ببینیم؛ شهری که در آن هیچ کودکی، قربانی مافیا و بیتوجهی نهادها نباشد.---
پدیده کودکان کار؛ قربانیان خاموش پایتخت در چنگال مافیا، بازتابی از تضادهای تلخ تهران مدرن است؛ شهری که درخشش برجهایش، گاه سایهای از فقر را پنهان میکند.
انتهای گزارش // حسین عبداللهی