بحران آب تهران و ضرورت صرفهجویی مردم
به گزارش خبرنگار گروه اجتماعی «تهران پرس»، تهران، پایتخت ایران با جمعیتی بیش از ۱۳ میلیون نفر، در یکی از بحرانیترین دورههای آبی خود به سر میبرد. پنجمین سال متوالی خشکسالی، کاهش شدید بارندگیها و افت بیسابقه ذخایر سدها، وضعیت منابع آبی این کلانشهر را به مرز هشدار رسانده است. سد کرج (امیرکبیر)، یکی از پنج سد اصلی تأمینکننده آب شرب تهران، اکنون تنها ۷ تا ۸ درصد ظرفیت خود را پر دارد و در صورت تداوم روند کنونی مصرف و کاهش بارشها، ممکن است تا پایان تابستان ۱۴۰۴ کاملاً خشک شود. این وضعیت، همراه با کاهش ذخایر سایر سدهای تهران، زنگ خطر را برای تأمین آب پایدار پایتخت به صدا درآورده است.
بر اساس گزارشهای رسمی، مجموع ذخایر سدهای پنجگانه تهران (کرج، طالقان، لتیان، لار و ماملو) در حال حاضر حدود ۴۱۴ میلیون مترمکعب است، در حالی که در شرایط نرمال باید به ۹۲۵ میلیون مترمکعب میرسید. این کسری ۵۱۱ میلیون مترمکعبی، نتیجه کاهش ۴۴ درصدی بارشها نسبت به میانگین بلندمدت و ۳۱ درصدی نسبت به سال گذشته است. سد کرج، که بخش عمده آب شرب تهران و البرز را تأمین میکند، با کاهش ۵۸ درصدی حجم مخزن نسبت به سال گذشته مواجه است. سد لار با تنها یک درصد پرشدگی و سدهای لتیان و ماملو با ۱۲ درصد پرشدگی نیز شرایط مشابهی دارند.
کاهش بارندگیها، بهویژه در سال آبی جاری (از مهر ۱۴۰۳ تا کنون)، که به گفته کارشناسان کمبارشترین دوره ۶۰ سال اخیر بوده، وضعیت را وخیمتر کرده است. میزان بارش در تهران تا ۲۰ تیر ۱۴۰۴ تنها ۱۴۹/۸ میلیمتر ثبت شده، در حالی که سال گذشته این رقم ۲۲۸/۵ میلیمتر بود. کاهش ۹۰ درصدی بارش در اردیبهشتماه، که معمولاً یکی از ماههای کلیدی تأمین روانابهاست، تأثیر مستقیمی بر کاهش ورودی آب به سدها داشته است. این شرایط، همراه با افزایش دمای هوا و بالا رفتن مصرف آب در تابستان، فشار بیسابقهای بر منابع آبی وارد کرده است.
افت فشار آب در مناطق مختلف تهران، بهویژه در طبقات بالای ساختمانهای بدون پمپ و مخزن، گزارش شده است. در برخی مناطق البرز، قطعیهای دو ساعته آب نیز رخ داده است. شرکت آب و فاضلاب استان تهران اعلام کرده که برای توزیع عادلانه آب، مدیریت فشار شبکه اعمال میشود، اما تأکید دارد که قطعی برنامهریزیشدهای وجود ندارد. با این حال، تصاویر منتشرشده از سد کرج که ترکهای عمیق در بستر خشکشده آن را نشان میدهد، نگرانیهای گستردهای را در میان شهروندان ایجاد کرده است.
برای جبران کمبود آب، استفاده از منابع زیرزمینی افزایش یافته، اما این منابع نیز با محدودیتهای کمّی و کیفی مواجهاند. حدود ۷۰ درصد آب شرب تهران در شرایط عادی از سدها و ۳۰ درصد از چاهها تأمین میشود، اما در شرایط کنونی، وابستگی به چاهها بیشتر شده است. این امر خطر فرونشست زمین و کاهش کیفیت آب را افزایش داده است. همچنین، استفاده از پساب تصفیهشده برای صنایع و فضای سبز در دستور کار قرار گرفته تا فشار بر سدها کاهش یابد. با این حال، کارشناسان تأکید دارند که بدون مشارکت فعال شهروندان در صرفهجویی، مدیریت این بحران ممکن نخواهد بود.
حمیدرضا نامداری، مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب استان البرز در گفتگویی اختصاصی با خبرنگار ما اظهار داشت: وضعیت سد کرج بسیار نگرانکننده است. این سد که بخش مهمی از آب شرب تهران و البرز را تأمین میکند، تنها ۷ درصد ظرفیت خود را دارد. کاهش ۵۴/۵ درصدی ذخایر سد کرج نسبت به سال گذشته، نتیجه خشکسالیهای متوالی و مصرف بالای آب است.
وی ادامه داد: ما از شهروندان میخواهیم با نصب مخازن ذخیره آب خانگی با ظرفیت حداقل ۲۵۰ لیتر برای هر واحد و کاهش ۱۰ تا ۱۵ درصدی مصرف، به پایداری تأمین آب کمک کنند.
نامداری افزود: در دو سال گذشته، ۱۵۰ هزار مترمکعب مخزن ذخیره در البرز احداث شده که نقش مهمی در مدیریت بحران داشته است. همچنین، استفاده از پساب تصفیهشده برای صنایع در حال گسترش است تا فشار بر منابع شرب کاهش یابد.
بنفشه زهرایی، استاد مدیریت منابع آب دانشگاه تهران در گفتگو با خبرنگار ما با اشاره به وضعیت بحرانی منابع آبی تهران گفت: سدهای تهران در پایینترین سطح خود در یک قرن اخیر قرار دارند. سد کرج، که قلب تأمین آب پایتخت است، در آستانه خروج از مدار قرار دارد. تجربه مشابه در همدان، جایی که سد اکباتان کاملاً خشک شد، نشان میدهد که بدون صرفهجویی فوری، تهران ممکن است با قطعیهای طولانی مواجه شود.
وی افزود: ما تنها دو تا سه هفته فرصت داریم تا با کاهش ۲۰ تا ۲۵ درصدی مصرف، از بحرانیتر شدن وضعیت جلوگیری کنیم.
زهرایی ادامه داد: شهروندان باید از مصارف غیرضروری مانند شستشوی خودرو و آبیاری فضای سبز در ساعات گرم روز خودداری کنند و از لوازم کاهنده مصرف استفاده کنند.
عیسی بزرگزاده، سخنگوی صنعت آب در گفتگو با خبرنگار ما اظهار داشت: تهران و البرز با جمعیت ۲۰ میلیون نفری، در معرض شدیدترین تنش آبی قرار دارند. سد کرج با ۷ تا ۸ درصد پرشدگی، در شرایط بیسابقهای است.
وی ادامه داد: ما سناریوی آخرالزمانی را رد میکنیم، اما بدون صرفهجویی ۲۵ تا ۳۰ درصدی، تأمین آب پایدار دشوار خواهد بود. برای مدیریت این بحران، تخصیص آب سد کرج به تهران افزایش یافته و نیاز کرج از سد طالقان تأمین میشود.
بزرگزاده افزود: پروژههای بازچرخانی پساب و توسعه تصفیهخانهها در حال اجراست. اما کلید موفقیت، همکاری مردم در کاهش مصرف است.
کارشناسان معتقدند که صرفهجویی حداقل ۲۰ تا ۲۵ درصدی در مصرف آب، تنها راه عبور از این بحران است. نصب لوازم کاهنده مصرف روی شیرآلات، که میتواند تا ۳۰ درصد مصرف را کاهش دهد، یکی از اقدامات مؤثر است. همچنین، استفاده از مخازن ذخیره آب در منازل، بهویژه در مجتمعهای چندطبقه، میتواند از قطعیهای ناشی از افت فشار جلوگیری کند. پرهیز از مصارف غیرضروری مانند شستشوی خودرو، پر کردن استخرهای خانگی و آبیاری فضای سبز در ساعات گرم روز، از دیگر توصیههای مهم است.
شرکت آب و فاضلاب تهران اعلام کرده که کیفیت آب شرب همچنان تضمینشده است، زیرا تصفیهخانههای مدرن حتی در شرایط کمآبی، استانداردهای لازم را حفظ میکنند. با این حال، تداوم مصرف بیرویه میتواند به قطعیهای گسترده منجر شود. در حال حاضر، تهران روزانه حدود ۲ میلیون مترمکعب آب مصرف میکند که ۷۰ درصد آن در بخش خانگی است. این الگوی مصرف بالا، در کنار کاهش منابع، پایداری تأمین آب را تهدید میکند.
به طورکلی، بحران آب تهران، با کاهش بیسابقه ذخایر سد کرج و دیگر سدهای تأمینکننده آب پایتخت، به مرحلهای حساس رسیده است. تصاویر ترکهای عمیق در بستر سد کرج، هشداری جدی برای همه شهروندان است. در حالی که اقدامات زیرساختی مانند بازچرخانی پساب و توسعه مخازن ذخیره در جریان است، نقش مردم در صرفهجویی آب حیاتی است. کاهش ۲۰ تا ۲۵ درصدی مصرف، نصب مخازن خانگی و استفاده از لوازم کاهنده مصرف، میتواند تهران را از این تابستان سخت عبور دهد. همکاری همگانی شهروندان، کلید مدیریت این بحران و تضمین تأمین آب پایدار برای آینده است.
انتهای خبر/خ