علم؛ ابزاری برای صلح و توسعه پایدار
به گزارش گروه جامعه پایگاه خبری تحلیلی «تهران پرس»؛ هر سال دهم نوامبر (۱۹ آبان) به عنوان روز جهانی علم در خدمت صلح و توسعه گرامی داشته می‌شود. این مناسبت از سوی سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی ملل متحد (یونسکو) نام‌گذاری شده و هدف آن افزایش آگاهی عمومی درباره نقش علم در جامعه، تقویت ارتباط میان دانشمندان و شهروندان و جلب توجه دولت‌ها به مسئولیت‌های علمی و اجتماعی است؛ روزی که بر ضرورت پیوند علم با زندگی مردم تأکید می‌کند و نشان می‌دهد پیشرفت علمی زمانی ارزشمند خواهد بود که دستاورد‌های آن در خدمت رفاه عمومی، حفظ محیط زیست، کاهش نابرابری‌ها و تقویت صلح جهانی قرار گیرد.
علم در جهان امروز دیگر محدود به آزمایشگاه‌ها، دانشگاه‌ها و مراکز تحقیقاتی نیست، بلکه به یکی از مهم‌ترین عوامل تعیین‌کننده کیفیت زندگی انسان‌ها تبدیل شده است. از توسعه فناوری‌های پزشکی و تولید دارو‌های جدید گرفته تا مدیریت منابع آب، مقابله با تغییرات اقلیمی، تأمین انرژی پاک، امنیت غذایی و کاهش خسارت بلایای طبیعی، همگی به پیشرفت دانش و بهره‌گیری درست از ظرفیت‌های علمی وابسته هستند.
اهمیت این مناسبت در سال جاری با توجه به شعار جهانی آن، یعنی «ایجاد زمینه مشترک از طریق دیپلماسی علمی»، ابعاد تازه‌ای پیدا کرده است. این شعار بر نقش همکاری‌های علمی میان کشور‌ها در کاهش اختلافات، تقویت گفت‌و‌گو و حل مسائل مشترک تأکید دارد. در واقع، علم می‌تواند فراتر از مرز‌های سیاسی و جغرافیایی، زمینه‌ای برای همکاری ملت‌ها فراهم کند؛ چراکه مسائلی مانند بحران آب، آلودگی هوا، بیماری‌های فراگیر و تغییرات اقلیمی، محدود به یک کشور نیستند و مقابله با آنها به تبادل دانش و تجربه نیاز دارد.
در این میان، توجه به اخلاق علمی و مسئولیت‌پذیری پژوهشگران نیز اهمیت ویژه‌ای دارد. دستاورد‌های علمی اگر بدون در نظر گرفتن منافع انسانی و اجتماعی به کار گرفته شوند، ممکن است به ابزاری برای جنگ، تخریب محیط زیست و افزایش نابرابری تبدیل شوند. از همین رو، یکی از پیام‌های اصلی این روز، ضرورت هدایت دانش و فناوری به سمت بهبود زندگی انسان‌ها و جلوگیری از استفاده مخرب از ظرفیت‌های علمی است.
برای کشور‌هایی مانند ایران نیز توسعه علمی و حمایت از دانشگاه‌ها، مراکز پژوهشی، شرکت‌های دانش‌بنیان و نخبگان، از الزامات دستیابی به توسعه پایدار محسوب می‌شود. تقویت ارتباط میان دانشگاه و صنعت، فراهم کردن فرصت فعالیت برای جوانان پژوهشگر و تبدیل یافته‌های علمی به محصولات و خدمات کاربردی، می‌تواند به افزایش بهره‌وری، ایجاد اشتغال و کاهش وابستگی به فناوری‌های خارجی کمک کند.
تأکید وزیر علوم بر مسئولیت اجتماعی دانش
در همین زمینه، حسین سیمایی، وزیر علوم، تحقیقات و فناوری، در پیامی به مناسبت روز جهانی علم در خدمت صلح و توسعه در سال گذشته، ترویج تفکر علمی و مقابله با شبه‌علم و رویکرد‌های غیرعقلانی را یک وظیفه راهبردی و ملی دانست.
وی با تأکید بر نقش دانش در بهبود شرایط جوامع اظهار کرد: «علم نافع، علمی است که در خدمت توسعه پایدار، کاهش رنج‌ها و تقویت صلح قرار گیرد.»
این اظهارات نشان می‌دهد که توسعه علمی تنها با افزایش تعداد دانشگاه‌ها، مقالات و اختراعات محقق نمی‌شود، بلکه میزان تأثیرگذاری دانش بر زندگی مردم نیز باید مورد توجه قرار گیرد. علمی که بتواند مشکلات واقعی جامعه را حل کند، فرصت‌های تازه شغلی ایجاد کند و به ارتقای سلامت، امنیت و رفاه عمومی منجر شود، نقش مؤثرتری در توسعه خواهد داشت.
روز جهانی علم در خدمت صلح و توسعه همچنین فرصتی برای توجه به جایگاه دانشمندان، معلمان، دانشجویان و پژوهشگرانی است که با فعالیت‌های علمی خود در مسیر پیشرفت جوامع گام برمی‌دارند. حمایت از این سرمایه‌های انسانی و فراهم کردن زمینه تبادل آزادانه دانش و تجربه، از جمله اقداماتی است که می‌تواند آینده علمی کشور‌ها را تضمین کند.
در نهایت، پیام این روز روشن است؛ علم زمانی به معنای واقعی کلمه در خدمت بشریت قرار می‌گیرد که به جای تخریب و تقابل، راهگشای صلح، تفاهم و پیشرفت باشد. توسعه پایدار نیز بدون تکیه بر دانش، عقلانیت و همکاری علمی امکان‌پذیر نخواهد بود.
انتهای خبر/