گرمخانه‌های تهران؛ پناهی برای شب‌های سرد
به گزارش گروه جامعه پایگاه خبری تحلیلی «تهران پرس»؛ با آغاز فصل سرما، خیابان‌های تهران برای افرادی که سرپناه مناسبی ندارند، شرایط دشوارتری پیدا می‌کند. کاهش دمای هوا، بارندگی و سرمای شبانه می‌تواند سلامت افرادی را که در پارک‌ها، زیر پل‌ها، اطراف پایانه‌ها یا ساختمان‌های متروکه شب را به صبح می‌رسانند، به خطر بیندازد. در چنین شرایطی، گرمخانه‌ها و مراکز نگهداری شبانه نقش مهمی در کاهش آسیب‌های اجتماعی و جلوگیری از بروز حوادث ناشی از سرما دارند.
این مراکز باید در شب‌های سرد، علاوه بر تأمین سرپناه، خدمات بهداشتی، تغذیه و حمایت اجتماعی را در اختیار افراد آسیب‌پذیر قرار دهند. با این حال، میزان آمادگی این مراکز، ظرفیت پذیرش، کیفیت خدمات و نحوه شناسایی افراد بی‌سرپناه از جمله موضوعاتی است که نیاز به بررسی میدانی و پاسخ‌گویی مسئولان دارد.
اهمیت این مراکز تنها به فراهم کردن مکانی برای خواب محدود نمی‌شود؛ بلکه نحوه پذیرش، رعایت اصول بهداشتی، تأمین غذای مناسب، دسترسی به خدمات درمانی و امکان پیگیری وضعیت اجتماعی افراد نیز در ارزیابی عملکرد آنها اهمیت دارد. از این رو، آمادگی گرمخانه‌ها پیش از رسیدن موج‌های سرمای زمستان باید در اولویت برنامه‌های مدیریت شهری قرار گیرد.
آمادگی گرمخانه‌ها؛ از ظرفیت پذیرش تا کیفیت خدمات
یکی از پرسش‌های اصلی در آستانه فصل سرما، میزان آمادگی گرمخانه‌های تهران برای پذیرش افراد نیازمند است. برای ارزیابی دقیق این موضوع، لازم است ظرفیت اسمی و ظرفیت فعال مراکز، تعداد افراد پذیرش‌شده در شب‌های سرد، وضعیت تجهیزات گرمایشی و امکانات بهداشتی از سازمان خدمات و مشارکت‌های اجتماعی شهرداری تهران استعلام شود.
همچنین باید مشخص شود در صورت افزایش مراجعه‌کنندگان در روز‌های بسیار سرد، چه سازوکاری برای افزایش ظرفیت یا استفاده از مراکز پشتیبان در نظر گرفته شده است. وجود برنامه مشخص برای مواقع اضطراری می‌تواند از سرگردانی افراد بی‌سرپناه جلوگیری کند و امکان ارائه خدمات منظم‌تر را فراهم آورد.
در کنار ظرفیت پذیرش، کیفیت خدمات نیز اهمیت زیادی دارد. فضای گرم و ایمن، تخت یا محل استراحت مناسب، پتو و پوشاک گرم، غذای کافی، سرویس‌های بهداشتی قابل استفاده و رعایت نظافت محیط از جمله نیاز‌های اولیه مراجعه‌کنندگان است. همچنین افرادی که با بیماری، سوءتغذیه یا مشکلات جسمی روبه‌رو هستند، ممکن است به ارزیابی پزشکی و ارجاع به مراکز درمانی نیاز داشته باشند.
شناسایی افراد بی‌سرپناه؛ حلقه مهم حمایت اجتماعی
بخشی از افراد بی‌سرپناه ممکن است به دلایل مختلف، از جمله بی‌اعتمادی، مشکلات روانی و اجتماعی یا ناآگاهی از خدمات موجود، به گرمخانه‌ها مراجعه نکنند. به همین دلیل، شناسایی میدانی این افراد و معرفی خدمات حمایتی به آنها اهمیت دارد.
در این زمینه، همکاری گروه‌های مددکاری اجتماعی، نیرو‌های خدمات شهری، سازمان‌های مردم‌نهاد و مراکز درمانی می‌تواند به شناسایی بهتر افراد نیازمند کمک کند. اطلاع‌رسانی روشن درباره نشانی مراکز، شرایط پذیرش و راه‌های تماس نیز می‌تواند دسترسی شهروندان و افراد بی‌سرپناه به خدمات را آسان‌تر کند.
در عین حال، برخورد با افراد بی‌سرپناه باید بر پایه حفظ کرامت انسانی و حمایت اجتماعی باشد. هدف از مداخله در این شرایط، تنها انتقال فرد از خیابان به یک مرکز نیست؛ بلکه باید زمینه دسترسی او به خدمات درمانی، مددکاری و در صورت امکان، بازگشت به زندگی مستقل نیز فراهم شود.
نظر کارشناسان؛ ضرورت نگاه انسانی و پیشگیرانه
عیسی جباری کارشناس حوزه مددکاری اجتماعی در گفتگو با «تهران پرس» معتقد است: رسیدگی به وضعیت افراد بی‌سرپناه باید فراتر از اقدامات مقطعی در روز‌های سرد باشد. از این منظر، گرمخانه‌ها زمانی می‌توانند نقش مؤثرتری ایفا کنند که در کنار تأمین سرپناه، امکان شناسایی مشکلات فردی و خانوادگی، ارائه مشاوره و پیگیری وضعیت مراجعه‌کنندگان نیز وجود داشته باشد.
بر اساس این دیدگاه، بخشی از افراد بی‌سرپناه ممکن است با بیکاری، اختلافات خانوادگی، فقدان حمایت اجتماعی یا مشکلات جسمی و روانی مواجه باشند. بنابراین، ارائه خدمات حمایتی بدون بررسی علل بی‌خانمانی، نمی‌تواند به‌تنهایی راه‌حلی پایدار برای این مسئله باشد. تقویت مددکاری اجتماعی و ایجاد ارتباط میان گرمخانه‌ها، مراکز درمانی و نهاد‌های حمایتی می‌تواند مسیر بازگشت افراد به زندگی عادی را هموارتر کند.
فاطمه نوری کارشناس حوزه سلامت عمومی نیز در گفتگو با «تهران پرس» بر اهمیت پیشگیری از آسیب‌های ناشی از سرما تأکید دارد.
وی می‌افزاید: قرار گرفتن طولانی‌مدت در معرض هوای سرد، به‌ویژه برای سالمندان، افراد دارای بیماری‌های زمینه‌ای و کسانی که لباس و امکانات کافی ندارند، می‌تواند خطرآفرین باشد. از این رو، شناسایی به‌موقع افراد در معرض خطر و فراهم کردن دسترسی سریع آنها به سرپناه و خدمات درمانی، از ضرورت‌های برنامه‌ریزی زمستانی در کلان‌شهر تهران است.
همکاری شهروندان و نهاد‌های مسئول
شهروندان نیز می‌توانند در شناسایی افراد نیازمند حمایت نقش داشته باشند. اطلاع‌رسانی به مراکز خدمات اجتماعی و نهاد‌های مسئول درباره افرادی که شب‌ها در فضای باز می‌مانند، به‌ویژه در زمان افت شدید دما، می‌تواند زمینه مداخله سریع‌تر را فراهم کند. البته این اقدام باید با رعایت احترام، حفظ حریم خصوصی و پرهیز از برخورد‌های تحقیرآمیز انجام شود.
از سوی دیگر، سازمان خدمات و مشارکت‌های اجتماعی شهرداری تهران باید اطلاعات روشنی درباره تعداد گرمخانه‌های فعال، ظرفیت پذیرش، ساعات فعالیت، خدمات ارائه‌شده و برنامه‌های ویژه روز‌های سرد منتشر کند. اعلام این اطلاعات به شهروندان کمک می‌کند بدانند افراد نیازمند را چگونه به مراکز مناسب معرفی کنند و در مواقع اضطراری از چه مسیر‌هایی کمک بگیرند.
در نهایت، سنجش عملکرد گرمخانه‌ها نباید صرفاً بر تعداد تخت‌ها یا افراد پذیرش‌شده متمرکز باشد؛ بلکه کیفیت خدمات، دسترسی آسان، رعایت کرامت انسانی و میزان اثربخشی برنامه‌های حمایتی نیز باید مورد توجه قرار گیرد.
با نزدیک شدن به روز‌های سرد سال، آمادگی گرمخانه‌های تهران آزمونی برای مدیریت اجتماعی شهر است. فراهم کردن سرپناه ایمن، تأمین نیاز‌های اولیه و تقویت خدمات مددکاری می‌تواند از تشدید آسیب‌های اجتماعی جلوگیری کند. تهران زمانی می‌تواند شهری حمایتگر برای همه شهروندان باشد که هیچ فردی به دلیل نداشتن سرپناه، در شب‌های سرد بدون دسترسی به کمک و حمایت باقی نماند.
انتهای خبر/