رود دره‌های تهران؛ خط قرمز ساخت و ساز
به گزارش گروه جامعه پایگاه خبری تحلیلی «تهران پرس»؛ رود دره‌های تهران بخشی از سرمایه طبیعی شهر هستند که حفاظت از آنها مستقیماً با ایمنی شهروندان و کیفیت زندگی در پایتخت ارتباط دارد. با گسترش ساخت‌وسازها، افزایش فشار بر اراضی طبیعی و تغییرات اقلیمی، ضرورت حفاظت از این پهنه‌ها بیش از گذشته احساس می‌شود. از همین رو، مدیریت حریم تهران به برنامه‌ریزی هماهنگ، نظارت مستمر و اجرای ضوابط قانونی نیاز دارد.
شهرداری تهران با پیگیری طرح‌های حفاظتی، توسعه سامانه اطلاعات مکانی و اجرای پروژه‌های احیای روددره‌ها به دنبال صیانت از حریم طبیعی پایتخت است؛ اما کارشناسان هشدار می‌دهند که موفقیت این برنامه‌ها به جلوگیری از ساخت‌وساز غیرمجاز، همکاری دستگاه‌های مسئول و حفظ مسیر طبیعی جریان آب وابسته است.
یکی از اقدامات مهم در این زمینه، توسعه سامانه جامع اطلاعات مکانی یا GIS شهرداری تهران است. بر اساس گزارش منتشرشده از اداره‌کل حریم شهرداری تهران، لایه‌های اطلاعاتی مربوط به حریم کیفی رودخانه‌ها و مسیل‌ها، بستر و حریم کمی آنها و مناطق چهارگانه محیط‌زیست در این سامانه بارگذاری شده‌اند. این اطلاعات می‌توانند به شناسایی دقیق‌تر محدوده‌های حساس، بررسی درخواست‌های عمرانی و جلوگیری از تصمیم‌گیری‌های مغایر با ضوابط حفاظتی کمک کنند.
مهدی مزینانی، مدیرکل حریم شهرداری تهران، در تشریح این اقدامات بر نقش اطلاعات مکانی در افزایش دقت، سرعت و شفافیت تصمیم‌گیری‌های مربوط به حریم پایتخت تأکید کرده است. این سامانه در صورت به‌روزرسانی مستمر و استفاده هماهنگ دستگاه‌های مسئول، می‌تواند به ابزاری برای شناسایی تغییرات کاربری زمین و پیگیری تخلفات احتمالی تبدیل شود.
البته تهیه نقشه و ثبت اطلاعات، به‌تنهایی برای حفاظت از روددره‌ها کافی نیست. بخش مهمی از نقشه راه صیانت، به نظارت میدانی، تعیین دقیق محدوده‌های ممنوعه برای ساخت‌وساز و برخورد قانونی با تصرفات غیرمجاز مربوط می‌شود. همچنین باید مشخص باشد که هر دستگاه در زمینه صدور مجوز، حفاظت از بستر رودخانه، رفع تصرف و رسیدگی به تخلفات چه مسئولیتی دارد.
روددره‌ها؛ سد طبیعی در برابر سیلاب
علی حسنی کارشناس محیط‌زیست، در گفتگو با «تهران پرس» روددره‌ها را بخشی از زیرساخت طبیعی کنترل رواناب و کاهش خطر سیلاب دانست وگفت:رود دره‌های کن، فرحزاد، دربند و درکه، آب حاصل از بارش در ارتفاعات را به سمت پایین‌دست هدایت می‌کنند که هرگونه انسداد مسیر جریان آب، تخریب پوشش گیاهی یا ساخت‌وساز در بستر و حریم قانونی رودخانه‌ها می‌تواند خطر سیلاب را افزایش دهد.
حسن عباس‌نژاد، مدیرکل حفاظت محیط‌زیست استان تهران، نیز با تأکید بر اهمیت روددره‌ها، آنها را از ارکان طبیعی مهار سیلاب و تعدیل گرمای شهری معرفی کرده است. این نگاه نشان می‌دهد که حفاظت از این مناطق نباید صرفاً به پاکسازی یا تبدیل آنها به فضای تفریحی محدود شود؛ بلکه حفظ عملکرد طبیعی رودخانه و اکوسیستم پیرامون آن باید در اولویت قرار گیرد.
در همین زمینه، ساخت‌وساز در حریم روددره تجریش نیز با هشدار‌هایی درباره مخاطرات سیلاب و ضرورت رعایت ضوابط طرح تفصیلی روبه‌رو شده است. بر اساس گزارش منتشرشده درباره این محدوده، هرگونه مداخله عمرانی باید با توجه به پهنه حفاظتی، مطالعات زیست‌محیطی و بررسی‌های هیدرولوژیکی انجام شود.
احیای روددره فرحزاد؛ نمونه‌ای از حفاظت و بازآفرینی
روددره فرحزاد یکی از نمونه‌های اقدامات مدیریت شهری برای ساماندهی و احیای پهنه‌های طبیعی تهران است. این محدوده در سال‌های گذشته با مشکلاتی مانند انباشت زباله و نخاله، آسیب به بستر طبیعی و ساخت‌وساز‌های غیرمجاز در بخش‌هایی از حاشیه رودخانه مواجه بوده است.
به گفته داود گودرزی، معاون خدمات شهری و محیط‌زیست شهرداری تهران، در اجرای این پروژه اقداماتی از جمله پاکسازی، لایروبی و احیای بستر طبیعی رودخانه انجام شده و تلاش شده است مداخلات مصنوعی به حداقل برسد. بر اساس اعلام وی، فاز نخست پروژه در محدوده‌ای به وسعت ۵۴ هکتار به بهره‌برداری رسیده و توسعه مراحل بعدی نیز در برنامه قرار داشته است.
این تجربه نشان می‌دهد که بازآفرینی روددره‌ها می‌تواند هم‌زمان به بهبود محیط‌زیست شهری و افزایش دسترسی شهروندان به فضا‌های طبیعی کمک کند؛ البته به شرط آنکه ایجاد مسیر‌های پیاده‌روی و امکانات تفریحی، به تخریب پوشش گیاهی یا محدود شدن مسیر طبیعی جریان آب منجر نشود.
همکاری دستگاه‌ها؛ شرط موفقیت طرح
یکی از چالش‌های اصلی حفاظت از حریم پایتخت، تعدد دستگاه‌های مسئول و ضرورت هماهنگی میان آنهاست. در محدوده حریم تهران، شهر‌ها و مناطق مختلفی قرار دارند و مدیریت این پهنه بدون مشارکت شهرداری‌ها، استانداری، شرکت آب منطقه‌ای، سازمان حفاظت محیط‌زیست و سایر نهاد‌های مسئول دشوار خواهد بود.
از سوی دیگر، طرح ساختاری حریم پایتخت که در شورای اسلامی شهر تهران بررسی و تصویب شده، بر ضرورت برنامه‌ریزی راهبردی برای این محدوده تأکید دارد. مهدی عباسی، رئیس کمیسیون شهرسازی و معماری شورای شهر تهران، نیز حریم پایتخت را یکی از موضوعات مهم و چالش‌برانگیز میان دستگاه‌های مختلف دانسته است.
اکبر قنبری کارشناس حوزه مدیریت شهری در گفتگو با «تهران پرس» بر این باور است که نقشه راه صیانت از روددره‌ها باید سه محور اساسی داشته باشد: حفاظت قانونی از بستر و حریم رودخانه‌ها، نظارت هوشمند و میدانی بر تغییرات کاربری زمین و احیای طبیعت با حداقل مداخله انسانی.
وی افزود: در کنار این اقدامات، اطلاع‌رسانی به شهروندان و مشارکت جوامع محلی نیز می‌تواند به کاهش تخلفات و حفاظت بهتر از این پهنه‌ها کمک کند.
در نهایت، صیانت از رود دره‌های تهران زمانی به نتیجه می‌رسد که نقشه‌های حفاظتی از سطح اسناد اداری فراتر بروند و در تصمیم‌های عمرانی، نظارت روزانه و برخورد با تخلفات اثر واقعی داشته باشند. حفاظت از این سرمایه طبیعی، نه‌تنها وظیفه شهرداری، بلکه مسئولیتی مشترک برای همه دستگاه‌های مرتبط است؛ مسئولیتی که نتیجه آن می‌تواند کاهش خطر سیلاب، حفظ تنوع زیستی و برخورداری نسل‌های آینده از محیطی سالم‌تر باشد.
انتهای خبر/