هوافضا؛ صنعت آیندهساز
به گزارش گروه اقتصاد پایگاه خبری تحلیلی «تهران پرس»؛ روز هوافضا تنها یادآور تاریخچه تلاش بشر برای عبور از مرزهای آسمان نیست؛ بلکه روزی است برای تأمل درباره صنعتی که امروز یکی از شتابدهندههای اصلی اقتصاد، امنیت، علم و فناوری در جهان محسوب میشود. صنعتی که از ماهوارههای مخابراتی و هواپیماهای بدون سرنشین تا پیشرانهای فضایی، سنجشازدور، گردشگری فضایی و حتی استخراج مواد معدنی از سیارکها را در بر میگیرد.
در سالهای اخیر، رشد شرکتهای خصوصی مانند اسپیسایکس، بلو اوریجین و نمونههای مشابه در کشورهای دیگر نشان داد که عصر جدیدی از رقابت فضایی آغاز شده؛ عصری که در آن «اقتصاد فضا» به یک فرصت چند صد میلیارد دلاری تبدیل شده و ملتها تلاش میکنند سهم بیشتری از آن داشته باشند.
ایران و جایگاه آن در صنعت هوافضا
ایران طی دو دهه گذشته یکی از کشورهای فعال منطقه در حوزه هوافضا بوده و با توسعه ماهوارههای سنجشی، تحقیقاتی و مخابراتی، آزمایش پرتابگرهای بومی، ساخت پهپادهای پیشرفته و توسعه سیستمهای ناوبری تلاش کرده است تا زنجیره فناوری فضایی خود را تکمیل کند.
با این حال، کارشناسان معتقدند که برای تبدیل شدن به یک بازیگر اقتصادی در حوزه فضا، مسیرهای توسعه باید متنوعتر و ارتباط دانشگاه و صنعت عمیقتر شود.
تجاریسازی صنعت هوافضا
وحید اسماعیلی، کارشناس هوافضا معتقد است که اکوسیستم فضایی ایران باید از حالت دولتی خارج شود و به سمت مشارکت بخش خصوصی و دانشگاهها حرکت کند.
وی میافزاید: «ما از نظر توانایی علمی عقب نیستیم؛ چالش اصلی، تجاریسازی است. امروز در دنیا بیش از ۷۰ درصد پروژههای فضایی توسط بخش خصوصی انجام میشود. اگر ایران بخواهد وارد اقتصاد فضا شود، باید مسیر را برای شرکتهای دانشبنیان و خصوصی باز کند. مثلاً در حوزه تصاویر ماهوارهای، خدمات ناوبری یا پهپادهای پیشرفته میتوان بازار داخلی و منطقهای ایجاد کرد.»
اسماعیلی میگوید: آینده صنعت هوافضا در ایران وابسته به این است که تحقیق، تولید و بازار به یک چرخه منسجم تبدیل شود.
مسیر آینده دنیا، ساخت ماهوارههای کوچک است
لیلا آقایی، پژوهشگر سامانههای پرتاب تأکید میکند که ایران برای حفظ توان رقابتی خود، باید روی پیشرانهای نوین، پرتابگرهای سبک و ماهوارههای مینیاتوری سرمایهگذاری کند.
وی ادامه میدهد: «مسیر آینده دنیا، ساخت ماهوارههای کوچک است که هزینه پایین و کاربردهای گسترده دارند. اگر ایران بتواند به تولید انبوه ماهوارههای کوچک و پرتابگرهای کمهزینه برسد، مزیت رقابتی قابل توجهی پیدا میکند. این حوزه الان در جهان در حال جهش است.»
او همچنین اضافه میکند: باید زیرساختهای آزمایشگاهی و رصد فضایی در کشور توسعه پیدا کند، چون صنعت هوافضا تنها با پرتاب موفق ساخته نمیشود بلکه نیازمند زنجیره کامل فناوری از تحقیق تا بهرهبرداری است.
هوافضا؛ یکی ازموتورهای اصلی اقتصاد آینده
آرش فلاح تحلیلگر اقتصاد هوافضا با اشاره به رشد سریع اقتصاد فضایی در جهان معتقد است که «فضا دیگر یک حوزه صرفاً علمی یا نظامی نیست، بلکه یکی از موتورهای اصلی اقتصاد آینده به شمار میرود».
او میگوید:«امروز بیش از ۵۰ درصد خدمات دیجیتال، از بانکداری تا تجارت آنلاین، به زیرساختهای فضایی وابسته است. کشورهایی که بتوانند در زنجیره ارزش فضااز ساخت ماهواره گرفته تا ایجاد خدمات مبتنی بر دادههای فضایی سرمایهگذاری کنند، در دهه آینده مزیت رقابتی مهمی به دست خواهند آورد.»
این کارشناس تأکید میکند که ایران با توجه به ظرفیت علمی و دانشگاهی خود میتواند وارد بازار چند صد میلیارد دلاری خدمات فضایی شود، اما برای این کار باید سه مسیر اصلی را دنبال کند:نخست توسعه شرکتهای دانشبنیان فعال در تولید حسگرهای فضایی، پیشرانها و ماهوارههای کوچک؛ دوم شکلدادن به بازار مصرف دادههای ماهوارهای در بخشهایی مانند کشاورزی، مدیریت بحران و حملونقل؛ و سوم ایجاد همکاریهای منطقهای برای استفاده مشترک از خدمات فضایی.
او افزود:«اگر نگاه اقتصادی به فضا تقویت شود، این حوزه میتواند هزاران شغل با ارزش افزوده بالا ایجاد کند و ایران را از مصرفکننده فناوری به تولیدکننده خدمات فضایی تبدیل کند.»
کارشناسان متفقاند که هوافضا امروز دیگر یک فعالیت لوکس علمی نیست. این صنعت با کاربردهایی چون کشاورزی دقیق مدیریت بحران ارتباطات ماهوارهای پایش محیطزیست ناوبری و حملونقل هوایی امنیت و پدافند مستقیماً بر زندگی روزمره مردم تأثیر میگذارد.
در بسیاری از کشورها، کسبوکارهای نوظهور فضایی توانستهاند هزاران شغل تخصصی ایجاد کنند و جریان قدرتمندی از درآمدهای فناورانه به وجود آورند. ایران نیز با توجه به پشتوانه علمی موجود، میتواند سهمی از این بازار داشته باشد؛ به شرط آنکه مسیر سرمایهگذاری بلندمدت و نگاه اقتصادی به فضا تقویت شود.
روز هوافضا فرصتی است برای مرور دستاوردها و بازنگری در مسیر آینده. اگرچه ایران توان علمی مناسبی در حوزه هوافضا دارد، اما برای رسیدن به جایگاه واقعی خود، نیازمند تقویت اکوسیستم نوآوری، مشارکت بخش خصوصی، توسعه زیرساختها و ورود به اقتصاد فضا است. آینده از آن کشورهایی خواهد بود که امروز برای حضور در مدار زمین برنامهریزی کردهاند.
انتهای خبر/