ناترازی انرژی؛ چالش بزرگ اقتصاد ایران
به گزارش «تهران پرس»؛ ناترازی انرژی یکی از چالشهای اساسی در مدیریت منابع انرژی کشورها، بهویژه کشورهای در حال توسعه مانند ایران است. این پدیده زمانی رخ میدهد که میزان تقاضای انرژی از عرضه آن فراتر رود یا بالعکس، که منجر به اختلال در توازن سیستم انرژی میشود. ناترازی در انرژی میتواند در بخش برق، گاز، نفت یا سایر حاملهای انرژی ظاهر شود.
علل ناترازی انرژی
رشد سریع تقاضا
افزایش جمعیت، توسعه صنایع و گسترش مصرف خانگی، تقاضا برای انرژی را بهطور مداوم افزایش داده است.
عدم سرمایهگذاری در زیرساختها
کمبود سرمایهگذاری در نیروگاهها، شبکههای انتقال و خطوط لوله باعث شده عرضه انرژی متناسب با رشد تقاضا نباشد.
فرسودگی تجهیزات
بخش قابل توجهی از تأسیسات تولید و انتقال انرژی در کشورها، بهویژه ایران، قدیمی و ناکارآمد هستند.
قیمتگذاری یارانهای و غیرواقعی
قیمت پایین انرژی باعث مصرف بیرویه و اتلاف منابع شده و انگیزهای برای بهرهوری ایجاد نمیکند.
وابستگی به منابع فسیلی
وابستگی زیاد به نفت و گاز، در شرایط کاهش تولید یا صادرات، منجر به ناترازی میشود.
پیامدهای ناترازی انرژی
خاموشیها و قطعی برق در فصل تابستان یا زمستان
افزایش واردات انرژی با هزینههای بالا
فشار بر بودجه دولت برای تأمین یارانههای انرژی
افت کیفیت خدماترسانی
آلودگی بیشتر محیطزیست به دلیل استفاده از سوختهای غیربهینه
وضعیت ناترازی انرژی در ایران
در سالهای اخیر، ایران با ناترازی شدید در بخش برق و گاز روبهرو بوده است. برای مثال:در تابستان، بهدلیل افزایش مصرف برق کولرها و کمبود ظرفیت تولید، خاموشیها اعمال شدهاند.در زمستان، گاز مصرفی خانگی آنقدر زیاد میشود که تحویل گاز به نیروگاهها یا صنایع دچار اختلال میشود.طبق اعلام وزارت نیرو، بیش از ۱۵ هزار مگاوات ناترازی برق در سال ۱۴۰۲ وجود داشته است.
راهکارهای پیشنهادی برای رفع ناترازی انرژی
افزایش بهرهوری انرژی
با اصلاح الگوهای مصرف، بهکارگیری تجهیزات کممصرف و ارتقاء استانداردهای انرژی در ساختمانها و صنایع.
سرمایهگذاری در انرژیهای تجدیدپذیر
استفاده از انرژی خورشیدی، بادی و زمینگرمایی میتواند بار شبکه را کاهش دهد.
اصلاح قیمتگذاری انرژی
حذف تدریجی یارانهها و واقعیسازی قیمتها برای کاهش مصرف غیرضروری.
بهروز رسانی زیرساختها
نوسازی نیروگاهها و شبکههای توزیع برای کاهش تلفات انرژی.
تنوعبخشی به سبد انرژی
گسترش استفاده از انرژیهای غیر فسیلی و واردات تکنولوژیهای نوین.
ناترازنامه!
علیرضا مهدیه کارشناس اقتصادی در گفتگو با تهران پرس گفت: ناترازی به وضعیتی گفته میشود که در آن تعادل و توازن مورد نظر وجود نداشته باشد و فرضا اگر در اقتصاد به عدم توازن بین عرضه و تقاضا یا در انرژی به عدم توازن در تولید و مصرف برسیم، ناتراز شدهایم.
ترازنامه یکی از صورتهای مالی اصلی در حسابداری میباشد که وضعیت مالی یک شرکت یا سازمان را در یک تاریخ مشخص نشان میدهد و شامل بخشهایی همچون داراییها، بدهیها و حقوق و هزینهها میشود تا بشود با این تراز به ارزیابی سلامت مالی و عملکرد اقتصادی سازمان پرداخت.
حالا با همه این تعاریف کلی، میبینیم که ناترازی در ترازهای کلی صنعت تا اقتصاد و معيشت تا کسب و کار ما ریشه دوانده و ناترازنامهای نوشته شده است که بحران را روز به روز بیشتر نشانمان میدهد تا هرآنچه نداریم را بیشتر ببینیم و هرچه داریم را دورتر از قبل حس کنیم.
از برق و گاز و بنزینی که نداریم تا آب و هوا و روزهای کاری که باز هم نداریم، همین ناترازنامه روزگار ماست که یقیناً تراز کردن آن با بیشتر کردن تعطیلی و معطلی صورت نمیگیرد و نخواهد گرفت.
و امان از برقی که نداریم که ما هرچه نداشته باشیم، انرژی زیاد داریم، ولی باز هم مدیریت و توسعه آن است که نداریم و کمتر خواستهایم که داشته باشیم.
نفت و گاز در کشور و در مقیاس جهانی فراوان است و ایران جزو اولین دارندگان انرژی دنیاست و میتواند طی مدیریت و مصرف بهینه، توسعه ملی ایجاد کند و رفاه بیافریند.
ولی شوربختیست که عملاً برقی که باید از گاز و نفت و سایر نعمات تولید شود، کم است و با همه تلاشهای صورت گرفته، هنوز هم میرود و با خود بسیاری از چیزها را نیز، میبرد.
سرانه مصرف انرژی در ایران بالا نیست ولی شدت مصرف و یارانهها به شدت بالاست و ارزشافزوده و بهرهوری حاصله، شبیه به فاجعه است.
فاجعه جایی بزرگتر میشود که کسریهای برق را هم به سایر کسریها اضافه کنیم و در انتظار معجزه باشیم که برق رفته بیاید و همهچیز را روشن کند.
و فاجعه جایی اوج میگیرد که بخواهیم با گازوئیل قاچاق و ژنراتورهای کم بازده، کالا تولید کنیم و آن را با قیمت و ارزش مناسب، وارد بازار کنیم.
بازاری که در اوج تورم زدگی و بی ارزشی سیر میکند و فعلا باید تاریکی را سیر تماشا کرد، تا برق بیاید !
و امان از گازی که نداریم که هرچه نداشته باشیم، گاز بسیار داریم و ایران به ذخایر بزرگی از گاز دسترسی دارد که البته ندانسته و نمیدانیم با آن چه کنیم و چه ارزشو ثروتهایی، تولید نماییم.
تا حدی نمیدانیم که تقریباً گازی نداریم و نسبت تولید به مصرف، هر روز فاجعهبارتر میشود و دلیل جدیدی به مجمعالدلایل خود میافزاییم که گاز داریم ولی ناترازیم.
زیرساختهای معیوب شبکه تولید، انتقال و توزیع، نشت و هدر رفت، قدمت و عدم تعمیر و نگهداری مناسب شبکه تولید و توزیع، ناکارآمدی و عدم برنامهریزی صحیح جهت تولید و ذخیره سازی، عدم سرمایهگذاری متناسب در تحقیق و توسعه و نبود شفافیت در آمار همه موارد مطرح شده، از عمده دلایل کمبود گاز هستند.
وجود تحریمها و عدم سرمایهگذاری خارجی نیز کم تأثیر نبوده که البته در مدیریتهای دولتی گاها تشدید و گاهی تکذیب میشود که گاهی نمیتوانیم و گاهی بهتر هم میتوانیم.
ولی مدیریت منابع و مصرف، مهمترین دلیل هست که مستقیماً به تولید برق هم مرتبط است و گازی گر نباشد، برقی هم در کار نیست و با این روال، به زمستان بی برق و تابستان بی گاز هم خواهیم رسید !
و امان از بنزینی که نداریم که همه میدانیم که بنزین فراوردهای نفتیست و ایران نفت بسیار دارد، ولی کمتر میدانیم که بنزین چگونه ساخته و چگونه قیمتگذاری شده و میشود.
بنزین در ایران ارزان نیست زیرا ابتدا باید بالا رفتن قیمت بنزین را به پایین رفتن دستمزد و قدرت خرید ربط داد و نه به فوب و قیمتهای جهانی.
و به کیفیت و قيمت خودروهایی که بیشتر این بنزینها را در خود میبلعند و با دود و آلایندگی، باز پس میدهند.
و به مرزهایی که نه با کول و کولبر میشود این میزان بنزین را برد و نه حتی چندین نفری و چند صد لیتری.
و به گمرکاتی که هرآنچه به کاهش مصرف بنزین ربط دارد را ممنوعیت و تعرفه میبندند.
که قراری ظاهراً بر بهینهسازی مصرف بنزین نبوده و نیست و صرفا بحث دستور است که گاهی با کاهش کیفیت و گاهی با گرانتر شدن، اجابت میگردد.
بنزینی نداریم و در مجموعه دلایل نداشتن، قیمت حرف اول را میزند و نه ساختار و زیرساختهای تولید و مصرف، که باز هم مصرفکننده مقصر هست.
مصرفکنندهای که خودرو و خدماتش را گرانتر میخرد و در جادههای بیکیفیت، بنزین ارزانش را گرانتر، میسوزاند !
براساس این گزارش، ناترازی انرژی، تهدیدی جدی برای امنیت انرژی و پایداری اقتصادی است. مقابله با این پدیده نیازمند برنامهریزی جامع، اصلاحات ساختاری، و مشارکت مردم و دولت است. ایران با وجود منابع فراوان، در صورت عدم اصلاح سیاستها، با بحرانهای شدیدتری مواجه خواهد شد.
انتهای خبر/