جایگاه زعفران در صادرات ایران
به گزارش گروه اقتصاد پایگاه خبری تحلیلی «تهران پرس»؛ روز ملی زعفران فرصتی است تا ضمن پاسداشت تلاش کشاورزان ایرانی، موانع توسعه صادرات این محصول و راهکار‌های افزایش ارزش افزوده آن مورد توجه قرار گیرد.
زعفران از دیرباز جایگاهی ویژه در فرهنگ، آشپزی و اقتصاد ایران داشته است. عطر و رنگ منحصر‌به‌فرد این محصول، آن را به یکی از گران‌بهاترین ادویه‌های جهان تبدیل کرده و نام ایران را در بازار جهانی زعفران مطرح ساخته است. بخش عمده تولید زعفران کشور در استان‌های خراسان رضوی و خراسان جنوبی انجام می‌شود و شهر‌هایی مانند قائن و تربت‌حیدریه از مراکز شناخته‌شده کشت و تولید این محصول هستند.
اهمیت زعفران تنها به مصرف غذایی آن محدود نمی‌شود؛ بلکه این محصول در ایجاد اشتغال روستایی، توسعه صنایع تبدیلی، فعالیت شرکت‌های بسته‌بندی و تجارت خارجی نیز نقش دارد. از آنجا که کشت زعفران در مقایسه با بسیاری از محصولات کشاورزی به آب کمتری نیاز دارد، توسعه اصولی آن می‌تواند در مناطق خشک و نیمه‌خشک نیز به حفظ اشتغال و درآمد کشاورزان کمک کند؛ هرچند تغییرات اقلیمی، خشکسالی و کاهش منابع آبی همچنان از چالش‌های تولید به شمار می‌روند.
با این حال، صادرات فله‌ای، ضعف برندسازی و واگذاری بخش مهمی از سود فرآوری و بسته‌بندی به کشور‌های واسطه، سبب شده است ظرفیت واقعی این طلای سرخ در بازار‌های بین‌المللی به‌طور کامل محقق نشود.
جایگاه زعفران در صادرات ایران
آمار‌های گمرکی نشان می‌دهد زعفران سهم قابل‌توجهی در صادرات غیرنفتی ایران دارد. بر اساس گزارش منتشرشده از آمار گمرک، ایران در سال ۱۴۰۳ حدود ۲۱۴ تن زعفران به ارزش تقریبی ۱۸۴.۷ میلیون دلار صادر کرد. امارات متحده عربی، اسپانیا و چین از مهم‌ترین مقاصد صادراتی این محصول بودند. همچنین گزارش‌های مربوط به سال ۱۴۰۲ از صادرات حدود ۲۲۱ تن زعفران به ارزش بیش از ۲۰۷ میلیون دلار به ۵۵ کشور حکایت داشت. این ارقام نشان می‌دهد زعفران، با وجود حجم نسبتاً محدود در مقایسه با بسیاری از کالا‌های صادراتی، به دلیل ارزش اقتصادی بالا می‌تواند در تأمین ارز و تنوع‌بخشی به صادرات کشور مؤثر باشد.
با این حال، میزان تولید بالا به‌تنهایی تضمین‌کننده کسب درآمد بیشتر نیست. بخش مهمی از زعفران ایران به‌صورت فله‌ای صادر می‌شود و پس از بسته‌بندی و عرضه با برند کشور‌های دیگر، به بازار‌های مصرف می‌رسد. در این فرایند، بخشی از سودی که می‌توانست نصیب تولیدکننده و صادرکننده ایرانی شود، در مراحل فرآوری، بسته‌بندی، بازاریابی و فروش نهایی در خارج از کشور ایجاد می‌شود.
بر اساس گزارش منتشرشده در اردیبهشت ۱۴۰۵ درباره آمار ده‌ماهه سال ۱۴۰۴، حدود ۹۱ درصد وزن زعفران صادراتی ایران به‌صورت فله‌ای یا در بسته‌بندی‌های بیش از ۳۰ گرم صادر شده بود. این آمار نشان‌دهنده فاصله میان توان تولید ایران و ظرفیت آن برای عرضه محصول نهایی با نام و نشان تجاری ایرانی است.
برندسازی؛ حلقه گمشده صادرات زعفران
کارشناسان حوزه تجارت و کشاورزی بر این باورند که توسعه صادرات زعفران باید از فروش ماده خام فراتر برود. ایجاد برند‌های معتبر ایرانی، رعایت استاندارد‌های بین‌المللی، بسته‌بندی متناسب با سلیقه مصرف‌کنندگان و حضور مؤثر در فروشگاه‌های زنجیره‌ای و بستر‌های تجارت الکترونیک می‌تواند ارزش افزوده این محصول را افزایش دهد.
روح‌الله لطیفی، تحلیلگر حوزه تجارت، در گزارش منتشرشده درباره صادرات زعفران در سال ۱۴۰۴، با اشاره به سهم بالای صادرات فله‌ای، آمار صادرات این محصول را تشریح کرده است. داده‌های ارائه‌شده از سوی او نشان می‌دهد که در ده ماه نخست سال ۱۴۰۴، بیش از ۱۶۵ تن زعفران به ارزش حدود ۱۵۵ میلیون دلار به‌صورت رسمی صادر شده است. این ارقام اهمیت اقتصادی زعفران را نشان می‌دهد، اما در عین حال ضرورت حرکت به سمت صادرات محصول بسته‌بندی‌شده و دارای برند ایرانی را برجسته می‌کند.
در همین زمینه، سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (فائو) نیز در برنامه‌های همکاری خود با نهاد‌های ایرانی بر اهمیت اصالت محصول، کنترل کیفیت، رهگیری زنجیره تأمین و بهبود شیوه‌های فرآوری پس از برداشت تأکید کرده است. این اقدامات می‌تواند اعتماد خریداران خارجی را افزایش دهد و از آسیب دیدن اعتبار زعفران ایرانی بر اثر تقلب یا افت کیفیت جلوگیری کند.
چالش‌های پیش روی طلای سرخ
تولیدکنندگان زعفران با مشکلات متعددی روبه‌رو هستند؛ از هزینه‌های برداشت و دستمزد نیروی کار گرفته تا نوسان قیمت، دشواری تأمین سرمایه در گردش، خشکسالی و تغییرات اقلیمی. برداشت زعفران به نیروی انسانی قابل‌توجهی نیاز دارد و تأخیر در جداسازی و خشک‌کردن کلاله‌ها می‌تواند بر کیفیت محصول تأثیر بگذارد. از سوی دیگر، نبود شبکه‌های بازاریابی قدرتمند و ارتباط مستقیم برخی تولیدکنندگان با بازار‌های جهانی، قدرت چانه‌زنی آنان را محدود می‌کند.
کارشناسان توسعه صادرات معتقدند حمایت از تعاونی‌های کشاورزی، گسترش صنایع تبدیلی، آموزش روش‌های علمی برداشت و نگهداری، تسهیل دسترسی صادرکنندگان به بازار‌های هدف و کاهش موانع تجاری می‌تواند به بهبود وضعیت این صنعت کمک کند. همچنین توسعه محصولات جانبی و عرضه زعفران در بسته‌بندی‌های کوچک و استاندارد، امکان دسترسی به گروه‌های بیشتری از مصرف‌کنندگان را فراهم می‌کند.
از تولید برتر تا درآمد بیشتر
روز ملی زعفران زمانی می‌تواند به نقطه عطفی در اقتصاد این محصول تبدیل شود که از مراسم نمادین فراتر برود و زمینه اجرای برنامه‌های عملی برای حمایت از کشاورزان و صادرکنندگان را فراهم کند. ایران در تولید زعفران جایگاهی ممتاز دارد؛ اما حفظ این موقعیت در بازار جهانی به سرمایه‌گذاری، نوآوری و شناخت دقیق نیاز‌های مشتریان وابسته است.
اگر زعفران ایرانی با برند ملی، بسته‌بندی مناسب و استاندارد‌های قابل‌اعتماد به بازار‌های جهانی عرضه شود، امکان افزایش درآمد ارزی، ایجاد فرصت‌های شغلی و تقویت اقتصاد مناطق تولیدکننده فراهم خواهد شد. طلای سرخ ایران ظرفیت آن را دارد که علاوه بر شهرت جهانی، سهم بیشتری از سود تجارت بین‌المللی را نیز برای تولیدکنندگان و اقتصاد کشور به ارمغان بیاورد.
انتهای خبر/