نابینایان؛ پشت دیوار موانع شهری
به گزارش گروه جامعه پایگاه خبری تحلیلی «تهران پرس»؛ با وجود پیشرفت فناوری و افزایش آگاهی درباره حقوق افراد دارای معلولیت، نابینایان همچنان در بخش‌هایی از زندگی روزمره با دشواری‌هایی مواجه هستند. عبور از خیابان‌های پرتردد، استفاده از اتوبوس و مترو، خرید از فروشگاه‌ها، مراجعه به مراکز اداری و دسترسی به اطلاعات، از جمله فعالیت‌هایی است که در صورت نبود زیرساخت‌های مناسب می‌تواند به تجربه‌ای دشوار تبدیل شود.
موانعی افراد نابینا گاهی نه از محدودیت بینایی، بلکه از نبود امکانات مناسب، طراحی نامناسب شهری و بی‌توجهی به حقوق افراد دارای معلولیت ناشی می‌شوند. توسعه دسترس‌پذیری، آموزش فراگیر و فراهم کردن فرصت‌های برابر برای اشتغال، از مهم‌ترین اقداماتی است که می‌تواند استقلال و مشارکت اجتماعی نابینایان را افزایش دهد.
شهر بدون مانع، حق نابینایان است
یکی از مهم‌ترین مطالبات نابینایان، مناسب‌سازی فضا‌های شهری است. مسیر‌های ویژه نابینایان در پیاده‌روها، در صورت اجرای غیراصولی یا مسدود شدن با موتورسیکلت، تابلو‌های تبلیغاتی، مصالح ساختمانی و دست‌فروشان، نه‌تنها کمکی به رفت‌وآمد نمی‌کنند، بلکه ممکن است خطر زمین‌خوردن و آسیب‌دیدگی را افزایش دهند.
کارشناسان حوزه شهرسازی و مناسب‌سازی محیط بر این باورند که طراحی شهری باید از ابتدا با در نظر گرفتن نیاز‌های همه شهروندان انجام شود. نصب تجهیزات صوتی در چراغ‌های راهنمایی، ایجاد مسیر‌های ایمن و پیوسته، نصب علائم برجسته و قابل لمس و مناسب‌سازی ایستگاه‌های حمل‌ونقل عمومی، می‌تواند استقلال افراد نابینا را افزایش دهد.
از سوی دیگر، مناسب‌سازی نباید تنها به اجرای چند مسیر ویژه یا نصب تجهیزات محدود شود. نظارت مستمر بر کیفیت اجرای طرح‌ها، جلوگیری از اشغال مسیر‌های ویژه و آموزش کارکنان خدمات شهری نیز اهمیت زیادی دارد. در واقع، شهری برای نابینایان مناسب است که امکان استفاده ایمن و مستقل از امکانات آن فراهم باشد.
دسترسی به آموزش و فناوری
آموزش یکی دیگر از محور‌های مهم در حمایت از افراد نابینا و کم‌بیناست. دسترسی به کتاب‌های بریل، کتاب‌های صوتی، نرم‌افزار‌های صفحه‌خوان و محتوای دیجیتال سازگار با فناوری‌های کمکی، می‌تواند فرصت‌های آموزشی برابر را برای دانش‌آموزان و دانشجویان نابینا فراهم کند.
قاسم حمیدی کارشناس آموزش فراگیر در گفتگو با «تهران پرس» اظهار داشت که فراهم کردن امکان حضور افراد نابینا در مدارس و دانشگاه‌ها، بدون تأمین ابزار‌های مورد نیاز آنان کافی نیست. محتوای آموزشی باید به شکلی ارائه شود که دانش‌آموز یا دانشجوی نابینا بتواند مانند دیگران به منابع درسی دسترسی داشته باشد و در فعالیت‌های آموزشی مشارکت کند.
در این میان، فناوری‌های جدید فرصت‌های تازه‌ای ایجاد کرده‌اند. نرم‌افزار‌های تبدیل متن به گفتار، ابزار‌های تشخیص نوشته و برنامه‌های مسیریابی صوتی می‌توانند بخشی از محدودیت‌های دسترسی به اطلاعات را کاهش دهند. با این حال، هزینه تهیه تجهیزات، دسترسی نابرابر به اینترنت و نبود سازگاری برخی وب‌سایت‌ها و سامانه‌های اداری با صفحه‌خوان‌ها همچنان از چالش‌های مهم این حوزه به شمار می‌روند.
اشتغال؛ حلقه مهم استقلال اجتماعی
اشتغال نیز یکی از مطالبات اساسی جامعه نابینایان است. بسیاری از افراد نابینا توانایی و مهارت لازم برای فعالیت در مشاغل مختلف را دارند، اما گاهی پیش‌داوری کارفرمایان، نبود تجهیزات مناسب در محیط کار و دشواری دسترسی به سامانه‌های دیجیتال، فرصت‌های شغلی آنان را محدود می‌کند.
کارشناسان حوزه اشتغال افراد دارای معلولیت معتقدند ارزیابی توانایی افراد باید بر پایه تخصص، مهارت و عملکرد حرفه‌ای آنان انجام شود، نه محدودیت بینایی. فراهم کردن تجهیزات کمکی، مناسب‌سازی محیط کار و اجرای مؤثر قوانین حمایتی می‌تواند زمینه حضور گسترده‌تر نابینایان در بازار کار را فراهم کند.
از سوی دیگر، حمایت از کارآفرینی، مشاغل خانگی و کسب‌وکار‌های اینترنتی نیز می‌تواند فرصت‌های تازه‌ای برای فعالیت اقتصادی این افراد ایجاد کند. البته این حمایت‌ها زمانی مؤثر خواهند بود که با آموزش مهارت‌های مورد نیاز بازار، دسترسی به منابع مالی و رفع موانع دیجیتال همراه شوند.
فرهنگ عمومی و احترام به استقلال نابینایان
نگاه جامعه به نابینایان نیز در کیفیت زندگی آنان نقش تعیین‌کننده‌ای دارد. ترحم افراطی یا تصور ناتوانی مطلق، به اندازه بی‌توجهی به نیاز‌های آنان می‌تواند محدودکننده باشد. افراد نابینا پیش از هر چیز شهروندانی هستند که مانند دیگران از حقوق، استعدادها، علایق و اهداف شخصی برخوردارند.
علی سمیعی متخصص توان‌بخشی و فعالان حقوق افراد دارای معلولیت در گفتگو با «تهران پرس» بر اهمیت آموزش عمومی تأکید دارد.
وی افزود: برای مثال، کمک به یک فرد نابینا در عبور از خیابان بهتر است با پرسیدن از خود او آغاز شود؛ زیرا ممکن است فرد با استفاده از عصای سفید یا ابزار‌های کمکی، مسیر را به‌خوبی بشناسد و نیازی به مداخله نداشته باشد.
همچنین خانواده‌ها باید زمینه کسب تجربه، یادگیری مهارت‌های زندگی مستقل و حضور اجتماعی فرزندان نابینای خود را فراهم کنند. حمایت واقعی به معنای حذف موانع و افزایش فرصت‌هاست، نه محدود کردن فعالیت‌های فرد با هدف محافظت از او.
در نهایت، معیار موفقیت جامعه در حمایت از نابینایان، تعداد برنامه‌های مناسبتی یا شعار‌های حمایتی نیست؛ بلکه میزان فرصت‌هایی است که برای زندگی مستقل، تحصیل، اشتغال و مشارکت اجتماعی آنان فراهم می‌شود. شهری که همه شهروندان بتوانند در آن با امنیت و کرامت زندگی کنند، شهری انسانی‌تر و عادلانه‌تر برای همه خواهد بود.
انتهای خبر/