ساماندهی وانتبارهای سدمعبرکننده در تهران
به گزارش پایگاه خبری تحلیلی «تهران پرس»؛ وانتبارها سال‌هاست بخشی از چهره اقتصادی و روزمره شهر تهران هستند؛ خودرو‌هایی که بسیاری از آنها با عرضه میوه، مواد غذایی و کالا‌های مختلف، بخشی از نیاز شهروندان را تأمین می‌کنند و برای صاحبانشان نیز منبع درآمد محسوب می‌شوند. با این حال، محل توقف و نحوه فعالیت برخی از این واحد‌های سیار، به‌ویژه در معابر پرتردد، گاهی به مسئله‌ای برای مدیریت شهری و شهروندان تبدیل می‌شود.
توقف دوبله، اشغال بخشی از مسیر عبور، تجمع چند وانت‌بار در یک نقطه و بی‌توجهی به ضوابط شهری از جمله مواردی است که می‌تواند تردد خودرو‌ها و عابران را با مشکل مواجه کند؛ موضوعی که البته نمی‌توان آن را به همه وانتبارها تعمیم داد. بسیاری از این واحد‌های سیار بدون ایجاد مزاحمت برای شهروندان فعالیت می‌کنند و مسئله اصلی، نحوه استقرار و ساماندهی آنها در نقاط پرتردد شهر است.
در چنین شرایطی، به نظر می‌رسد ساماندهی وانتبارها نیازمند رویکردی باشد که در کنار حفظ نظم معابر، به معیشت فعالان این حوزه نیز توجه کند؛ رویکردی که به جای حذف این شکل از کسب‌وکار، به دنبال تعیین محل‌های مناسب، مشخص کردن ضوابط فعالیت و جلوگیری از ایجاد مزاحمت برای شهروندان باشد.
وقتی محل فعالیت، مسئله‌ساز می‌شود
گلایه شهروندان از وانتبارها بیشتر زمانی شکل می‌گیرد که فعالیت آنها از محدوده قابل قبول خارج شود؛ برای مثال توقف دوبله در یک خیابان پرتردد، قرار گرفتن چند خودرو در کنار یکدیگر یا اشغال مسیر پیاده‌رو می‌تواند باعث ایجاد گره ترافیکی و اختلال در عبور و مرور شود.
این مسئله البته موضوع تازه‌ای نیست. ۲۱ مهر ۱۴۰۴، مجتبی اقوامی‌پناه، مدیرعامل شرکت ساماندهی صنایع و مشاغل شهر تهران، با اشاره به شکایت‌های ثبت‌شده در سامانه ۱۳۷ گفته بود وانتبارهای میوه و تره‌بار، لوازم جانبی موبایل و سایر کالا‌ها از جمله موضوعات پرتکرار شکایت شهروندان در مناطق ۱۴ و ۱۵ هستند و بخشی از این تماس‌ها به ایجاد ترافیک، آلودگی بصری و سد معبر مربوط می‌شود.
در واقع، آنچه شهروندان با آن مسئله دارند لزوماً اصل فعالیت وانتبارها نیست، بلکه شیوه استقرار آنها در معابر است؛ موضوعی که می‌تواند با مدیریت بهتر و تعیین نقاط مناسب تا حد زیادی کنترل شود.
ساماندهی به جای حذف کسب‌وکار‌های سیار
خداداد کاشفی، مدیرعامل شرکت شهربان و حریم‌بان شهرداری تهران، نیز ۲۱ مهر ۱۴۰۴ از شناسایی ۱۱۴ نقطه متمرکز سد معبر در مناطق ۲۲گانه تهران خبر داده و تأکید کرده بود که رفع این معضل تنها با برخورد‌های مقطعی امکان‌پذیر نیست و باید در کنار اجرای طرح‌های ساماندهی، محل‌های دائمی و استانداردی برای فعالیت وانت‌داران پیش‌بینی شود.
این نگاه می‌تواند مسیر متفاوتی را برای مواجهه با مسئله وانتبارها ترسیم کند؛ مسیری که در آن شهرداری به جای اینکه صرفاً با حضور این واحد‌ها در معابر برخورد کند، ابتدا محل مناسب فعالیت آنها را مشخص کند و سپس از فعالیت در نقاط پرتردد و مزاحم جلوگیری شود.
چنین رویکردی می‌تواند هم به حفظ نظم شهری کمک کند و هم مانع از آن شود که برخورد‌های سلبی، معیشت افرادی را که از طریق این فعالیت امرار معاش می‌کنند، تحت تأثیر قرار دهد.
لایحه ساماندهی سد معبر در مسیر تصویب
حالا با گذشت نزدیک به یک سال از این اظهارات، موضوع ساماندهی وانتبارها بار دیگر در دستور کار مدیریت شهری قرار گرفته است؛ طرحی که هدف آن تنها جمع‌آوری وانتبارها نیست و می‌تواند در صورت اجرای دقیق، مسیر مشخصی برای فعالیت این کسب‌وکار‌ها ایجاد کند.
مجتبی اقوامی‌پناه، مدیرعامل شرکت ساماندهی صنایع و مشاغل شهر تهران، در جریان مجمع عمومی عادی سالانه این شرکت اعلام کرد لایحه ساماندهی سد معبر اصناف با همکاری شورای اسلامی شهر تهران در حال نهایی شدن است.
بر اساس توضیحات وی، معابر پایتخت در این طرح به سه پهنه سبز، نارنجی و قرمز تقسیم می‌شوند تا ضمن حفظ حقوق شهروندان و تأمین مسیر تردد، ضوابط مشخصی برای استقرار مشاغل در معابر شهری تعیین شود.
اجرای چنین مدلی می‌تواند برای وانتبارها نیز به معنای مشخص شدن محدوده‌های مجاز فعالیت باشد؛ به این ترتیب، وانت‌بار‌هایی که ضوابط را رعایت می‌کنند امکان ادامه فعالیت خواهند داشت و در مقابل، با مواردی که باعث ایجاد مزاحمت و اختلال جدی در تردد می‌شوند، برخورد خواهد شد.
فعالیت هزاران وانت‌بار در پایتخت
مسئله وانتبارهای سیار در تهران نیز محدود به چند نقطه نیست. مجتبی اقوامی‌پناه، مدیرعامل شرکت ساماندهی صنایع و مشاغل شهر تهران، ۱۷ شهریور ۱۴۰۴ از فعالیت حدود ۳۵۰۰ وانت‌بار در سطح پایتخت خبر داده بود و اعلام کرده بود بیشترین تراکم این وانتبارها در منطقه ۱۵ قرار دارد.
به گفته وی، برای ادامه فعالیت وانتبارهای مجاز باید محل‌های مشخص و کم‌مزاحمت برای شهروندان تعیین شود و فعالیت آنها در چارچوب ضوابط و پس از دریافت مجوز انجام گیرد.
این موضوع نشان می‌دهد که با توجه به تعداد قابل توجه وانتبارهای فعال در تهران، راهکار واقع‌بینانه نمی‌تواند صرفاً حذف این واحد‌ها از معابر باشد؛ بلکه باید میان نیاز شهر به نظم و تردد روان و نیاز صاحبان این مشاغل به ادامه فعالیت اقتصادی، تعادل ایجاد شود.
طرح انضباط شهری؛ برخورد با مزاحمت، نه اصل کسب‌وکار
در تازه‌ترین اقدام مدیریت شهری، طرح انضباط شهری برای ساماندهی وضعیت وانتبارها و رفع موارد سد معبر در معابر اصلی پایتخت وارد مرحله عملیاتی شده است.
براساس اعلام شرکت شهربان و حریم‌بان، این طرح از روز یکشنبه ۱۵ شهریور ۱۴۰۵ با محوریت خیابان شکوفه در منطقه ۱۴ آغاز شد و نیرو‌های اجرائیات و معبربان منطقه با حضور ۱۵ نفر، در کنار عوامل پلیس راهور و نیرو‌های کلانتری و با نظارت معاون خدمات شهری و محیط زیست منطقه، اجرای آن را دنبال کردند.
در نخستین مرحله این عملیات، کاهش ترافیک، تسهیل تردد شهروندان و رفع گره‌های ترافیکی ناشی از فعالیت غیرمجاز وانتبارها به عنوان اهداف طرح عنوان شده است.
بر این اساس، تمرکز طرح باید بر مواردی باشد که فعالیت وانتبارها به شکل مستقیم موجب اختلال در استفاده عمومی از معبر می‌شود؛ نه اینکه صرف حضور یک وانت‌بار در شهر به عنوان تخلف تلقی شود.
شرکت شهربان و حریم‌بان شهرداری تهران نیز اعلام کرده است اجرای این طرح به منطقه ۱۴ محدود نخواهد بود و در تمامی ۲۲ منطقه تهران به‌صورت روزانه و مستمر و با همکاری پلیس راهور ادامه خواهد داشت.
۵۶۳۱ واحد سیار در تهران شناسایی شده است
در ادامه پیگیری این موضوع، حسن مقیسه‌ای، مدیر اداره معبر شرکت شهربان و حریم‌بان شهرداری تهران، در گفت‌و‌گو با خبرنگار مهر درباره آخرین وضعیت ساماندهی مشاغل سیار در پایتخت گفت: شیوه‌نامه ساماندهی اصناف به مناطق ابلاغ شده و در حال اجرا است.
وی با اشاره به وضعیت شناسایی مشاغل سیار در سطح تهران افزود: حدود ۵ هزار و ۶۳۱ واحد سیار شناسایی شده است.
مقیسه‌ای با اشاره به تخلفات فعالیت وانتبارها گفت: بخشی از موارد شناسایی‌شده مربوط به وانتبارهای میوه‌فروش است.
ساماندهی در مناطق مختلف پایتخت
مدیر اداره معبر شرکت شهربان و حریم‌بان شهرداری تهران با اشاره به پراکندگی موارد شناسایی‌شده اظهار کرد: مناطق ۴، ۹، ۱۰، ۱۱، ۱۲، ۱۵، ۱۸ و ۱۹ از جمله مناطقی هستند که موارد تخلف وانتبارهای سیار در آنها شناسایی شده است.
وی ادامه داد: تاکنون حدود ۳۵ درصد از موارد شناسایی‌شده رفع شده است و روند ساماندهی و رفع تخلفات همچنان ادامه دارد.
این آمار نشان می‌دهد که موضوع مشاغل سیار در تهران گسترده است و نمی‌توان برای همه واحد‌ها یک نسخه واحد در نظر گرفت. بخشی از وانتبارها ممکن است بدون ایجاد مزاحمت برای شهروندان فعالیت کنند و در مقابل، برخی دیگر به دلیل محل توقف یا نحوه فعالیت، مشکلاتی برای تردد ایجاد کنند.
از این منظر، یکی از مهم‌ترین گام‌ها در ادامه مسیر، تفکیک میان فعالیت مجاز و کم‌مزاحمت با فعالیتی است که موجب سد معبر و اختلال در تردد عمومی می‌شود.
شهرداری چگونه می‌تواند به ساماندهی وانتبارها کمک کند؟
ساماندهی وانتبارها در نهایت زمانی می‌تواند به نتیجه برسد که علاوه بر نظارت و برخورد با موارد متخلف، برای فعالان این حوزه نیز مسیر مشخصی تعریف شود.
تعیین نقاط مشخص برای استقرار وانتبارها، ایجاد فضا‌های مناسب در نزدیکی مراکز پرتردد بدون ایجاد اختلال در ترافیک، مشخص کردن ساعت فعالیت، صدور مجوز‌های روشن و ایجاد سازوکاری برای نظارت بر نحوه توقف می‌تواند بخشی از این راهکار باشد.
در چنین مدلی، وانت‌داری که در محل تعیین‌شده فعالیت می‌کند و مسیر عبور شهروندان را مسدود نمی‌کند، دلیلی برای برخورد نخواهد داشت؛ در مقابل، اگر فردی با توقف دوبله یا اشغال معبر، حق استفاده عمومی از خیابان و پیاده‌رو را مختل کند، برخورد قانونی با او قابل توجیه خواهد بود.
در واقع، مسئله اصلی تهران را می‌توان نه «حضور وانتبارها»، بلکه نبود نظم مشخص در محل و شیوه فعالیت بخشی از آنها دانست؛ مسئله‌ای که حل آن نیازمند همکاری شهرداری، پلیس، صاحبان این مشاغل و حتی خود شهروندان است.
اگر مدیریت شهری بتواند ساماندهی را از مرحله جمع‌آوری و برخورد فراتر برده و به سمت ایجاد فرصت فعالیت قانونی و کم‌مزاحمت برای وانتبارها حرکت کند، می‌توان امیدوار بود که هم معابر پایتخت نظم بیشتری پیدا کنند و هم کسب‌وکار‌های خرد و معیشت فعالان این حوزه آسیب نبیند.
انتهای خبر/
منبع: مهر