فرصت تازه برای همکاری ایران و روسیه
به گزارش پایگاه خبری تحلیلی «تهران پرس»؛ علیرضا نوری‌زاده در یادداشتی با عنوان «از کتاب تا صنایع خلاق؛ فرصت تازه همکاری ایران و روسیه» که به صورت اختصاصی در اختیار ایسنا قرار داده، آورده است:
«حضور در نمایشگاه بین‌المللی کتاب مسکو، افزون بر فراهم‌کردن فرصتی برای معرفی ظرفیت‌های نشر ایران، امکان مشاهده مستقیم تحولات بازار نشر روسیه و گفت‌و‌گو با مدیران و فعالان این حوزه را فراهم کرد. آنچه در این سفر بیش از هر چیز جلب توجه می‌کرد، تغییر نگاه صنعت نشر روسیه به بازار‌های بین‌المللی، افزایش تمرکز بر ادبیات کودک و نوجوان و حرکت جدی از «عرضه کتاب» به سمت شکل‌گیری یک زنجیره گسترده از صنایع خلاق بود.
در جریان این نمایشگاه، جلساتی با مسئولان برگزاری، نماینده نهاد ریاست‌جمهوری روسیه در حوزه کتاب و کتاب‌خوانی و همچنین نمایندگان ناشران بزرگی مانند «اکسمو» و «AST» برگزار شد؛ مجموعه‌هایی که از بازیگران اصلی و تأثیرگذار بازار نشر روسیه به‌شمار می‌روند. در کنار این دیدارها، در مرکز صنایع خلاق مسکو نیز جلسات متعددی با نمایندگان انتشارات مختلف روسیه داشتیم و درباره تبادل رایت، معرفی آثار ایرانی و زمینه‌های همکاری مشترک گفت‌و‌گو کردیم.
یکی از نکات امیدوارکننده این دیدارها، آشنایی برخی از ناشران و مسئولان روس با «فلوشیپ نشر تهران» بود. آنان ضمن استقبال از توسعه این رویداد، برای خرید حق انتشار آثار ناشران کودک و نوجوان ایران و همچنین آثار نویسندگان معاصر ادبیات داستانی کشورمان ابراز تمایل کردند. این مسئله نشان می‌دهد که در صورت معرفی حرفه‌ای آثار، فراهم‌کردن نمونه ترجمه مناسب و پیگیری مستمر مذاکرات، ظرفیت قابل‌توجهی برای حضور کتاب‌های ایرانی در بازار روسیه وجود دارد.
نخستین تحول مشهود در نمایشگاه، توجه جدی‌تر به ادبیات کودک و نوجوان بود. ناشران روسی این حوزه را صرفاً بخشی از بازار کتاب نمی‌دانند، بلکه آن را نقطه آغاز تولید مجموعه‌ای از محصولات فرهنگی و خلاق تلقی می‌کنند. تصویرگری، پویانمایی، بازی، اسباب‌بازی، محصولات آموزشی و دیگر تولیدات جانبی می‌توانند از دل یک اثر کودک و نوجوان شکل بگیرند. ایران نیز با برخورداری از نویسندگان، تصویرگران و ناشران توانمند، ظرفیت فراوانی برای حضور در این عرصه دارد.
موضوع مهم دیگر، تمایل آشکار برخی ناشران روسی به گسترش ارتباط با ایران بود. براساس گفت‌و‌گو‌های صورت‌گرفته، آنان بازار اروپا را دیگر مانند گذشته مساعد و قابل اتکا نمی‌دانند و در جست‌وجوی بازار‌ها و شرکای تازه هستند. این تغییر رویکرد می‌تواند فرصتی برای نشر ایران باشد؛ البته به شرط آنکه روابط فرهنگی از سطح دیدار‌های مناسبتی فراتر رود و به برنامه‌ای مستمر برای ترجمه، تبادل رایت، توزیع و بازاریابی آثار تبدیل شود.
سومین نکته، حضور پررنگ مفهوم «صنایع خلاق» در نمایشگاه بود. بخش قابل‌توجهی از فضای نمایشگاه به معرفی ظرفیت‌ها و گفتمان‌سازی در این حوزه اختصاص داشت. این رویکرد نشان می‌دهد که کتاب دیگر محصولی منفرد و محدود به چاپ و فروش نسخه کاغذی نیست، بلکه می‌تواند هسته اولیه شکل‌گیری یک زنجیره اقتصادی و فرهنگی باشد.
در همین چارچوب، موضوع «مرچندایزینگ» یا تجاری‌سازی محصولات جانبی آثار، مورد توجه جدی قرار گرفته است. اقتباس از کتاب برای ساخت فیلم، سریال، پویانمایی، بازی‌های رایانه‌ای، اسباب‌بازی، نوشت‌افزار و شخصیت‌پردازی تجاری، بخشی از فرایندی است که می‌تواند دامنه مخاطبان یک اثر را گسترش دهد و برای نویسنده، ناشر و دیگر حلقه‌های صنایع فرهنگی ارزش اقتصادی ایجاد کند. این حوزه برای نشر ایران نیز ضرورتی راهبردی است؛ زیرا بسیاری از کتاب‌ها، شخصیت‌ها و روایت‌های ایرانی قابلیت تبدیل‌شدن به محصولات متنوع فرهنگی را دارند، اما تاکنون کمتر در قالب یک زنجیره منسجم مورد توجه قرار گرفته‌اند.
تجربه نمایشگاه کتاب مسکو نشان داد که برای حضور مؤثر در بازار نشر روسیه باید چند اقدام را هم‌زمان دنبال کنیم: شناسایی آثار مناسب، تهیه نمونه ترجمه حرفه‌ای به زبان روسی، حمایت هدفمند از ترجمه و انتشار از طریق طرح گرنت، دعوت از ناشران روسی به فلوشیپ نشر تهران، تسهیل ارتباط میان ناشران و آژانس‌های ادبی دو کشور و توجه ویژه به ظرفیت‌های اقتباسی و تجاری آثار.
اکنون فرصتی واقعی برای توسعه روابط نشر ایران و روسیه فراهم شده است. استفاده از این فرصت، نیازمند برنامه‌ریزی، استمرار و حرکت از معرفی عمومی فرهنگ ایران به سمت مذاکرات حرفه‌ای، انعقاد قرارداد‌های رایت و تعریف پروژه‌های مشترک در حوزه نشر و صنایع خلاق است. نمایشگاه مسکو نشان داد که طرف روسی برای شناخت بیشتر ادبیات معاصر و آثار کودک و نوجوان ایران آمادگی دارد؛ وظیفه ما این است که این علاقه را به همکاری‌هایی پایدار، حرفه‌ای و نتیجه‌بخش تبدیل کنیم.»
انتهای خبر/
منبع: ایسنا