عملیات بیت‌المقدس؛ نقطه عطفی در جنگ ایران و عراق
به گزارش گروه فرهنگ پایگاه خبری تحلیلی «تهران پرس»؛ عملیات بیت‌المقدس در شرایطی آغاز شد که حدود ۱۹ ماه از اشغال خرمشهر توسط ارتش عراق می‌گذشت. پس از اجرای عملیات‌های موفقی، چون طریق‌القدس و فتح‌المبین، فرماندهان نظامی ایران بر آن شدند تا با یک طرح وسیع و هماهنگ، مناطق اشغالی غرب رود کارون را بازپس بگیرند. منطقه عملیاتی، گستره‌ای وسیع از غرب رودخانه کارون تا مرز بین‌المللی را در بر می‌گرفت و از نظر جغرافیایی دارای زمین‌های هموار، نهر‌ها و استحکامات گسترده دشمن بود.
این عملیات با مشارکت یگان‌های ارتش جمهوری اسلامی ایران و سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و با پشتیبانی نیرو‌های مردمی آغاز شد. هدف نخست، عبور از رود کارون و تثبیت سرپل در غرب این رودخانه بود؛ اقدامی که با توجه به آمادگی و استحکامات دشمن، یکی از دشوارترین مراحل عملیات به شمار می‌رفت. نیرو‌های ایرانی در ساعات ابتدایی بامداد دهم اردیبهشت ۱۳۶۱ با رمز «یا علی بن ابی‌طالب (ع)» حمله را آغاز کردند.
در مرحله نخست، رزمندگان موفق شدند از رودخانه عبور کرده و بخش‌هایی از جاده اهواز ـ خرمشهر را تحت کنترل بگیرند. در ادامه و طی مراحل بعدی، با وجود مقاومت سنگین نیرو‌های عراقی، حلقه محاصره خرمشهر تنگ‌تر شد. نهایتاً در سوم خرداد ۱۳۶۱، شهر خرمشهر پس از نبردی سخت آزاد شد؛ رخدادی که بازتاب گسترده‌ای در داخل و خارج از کشور داشت و به عنوان یکی از مهم‌ترین تحولات جنگ شناخته شد.
همچنین، این عملیات از مهم‌ترین و سرنوشت‌سازترین رخداد‌های دفاع هشت‌ساله به شمار می‌رود.
اهمیت عملیات بیت‌المقدس
کارشناسان نظامی عملیات بیت‌المقدس را از چند منظر حائز اهمیت می‌دانند.
علی مرادی، پژوهشگر مطالعات دفاعی، می‌گوید: «این عملیات نشان‌دهنده بلوغ تاکتیکی نیرو‌های ایرانی بود. هماهنگی میان ارتش و سپاه، طراحی چندمرحله‌ای و بهره‌گیری از اصل غافلگیری، از عواملی بود که موازنه را به سود ایران تغییر داد.»
وی همچنین به اهمیت جغرافیایی منطقه اشاره می‌کند: «زمین هموار جنوب، کار را برای مدافعان عراقی آسان‌تر می‌کرد، زیرا دید و میدان تیر گسترده‌ای داشتند. عبور از کارون و تثبیت مواضع در غرب آن، نیازمند برنامه‌ریزی دقیق و روحیه بالای نیروها بود.»
محمدرضا بهشتی، استاد تاریخ معاصر، نیز معتقد است: «آزادسازی خرمشهر صرفاً یک پیروزی نظامی نبود، بلکه تأثیر روانی و سیاسی قابل توجهی داشت. این رویداد نشان داد که ایران توانایی بازپس‌گیری مناطق اشغالی را دارد و همین مسئله در محاسبات منطقه‌ای و بین‌المللی بازتاب یافت.»
به گفته او، عملیات بیت‌المقدس نقطه عطفی در روند جنگ بود، زیرا پس از آن، مرحله جدیدی از تحولات نظامی و سیاسی آغاز شد. برخی تحلیلگران بر این باورند که این عملیات، ابتکار عمل را از ارتش عراق گرفت و شرایط را برای تغییر راهبرد‌های بعدی فراهم کرد.
عملیات بیت‌المقدس از منظر لجستیکی
از منظر لجستیکی نیز عملیات بیت‌المقدس تجربه‌ای مهم محسوب می‌شود. حجم گسترده نیروها، نیاز به پشتیبانی مستمر، انتقال تجهیزات از رودخانه و تأمین مهمات در شرایط دشوار، از جمله چالش‌هایی بود که فرماندهان با آن روبه‌رو بودند. هماهنگی میان یگان‌های مختلف و استمرار عملیات طی حدود یک ماه، بیانگر ظرفیت سازماندهی نیرو‌های ایرانی در آن مقطع است.
امروز، سالگرد آغاز عملیات بیت‌المقدس فرصتی برای بازخوانی یکی از مهم‌ترین فصل‌های دفاع هشت‌ساله است. این عملیات در حافظه تاریخی ایرانیان جایگاهی ویژه دارد و آزادسازی خرمشهر به نمادی از مقاومت و ایستادگی تبدیل شده است. بررسی ابعاد نظامی، تاریخی و اجتماعی این رویداد، همچنان در محافل دانشگاهی و پژوهشی ادامه دارد و هر ساله اسناد و تحلیل‌های تازه‌ای درباره آن منتشر می‌شود.
آغاز عملیات بیت‌المقدس را می‌توان لحظه‌ای تعیین‌کننده در مسیر جنگ دانست؛ لحظه‌ای که با طراحی گسترده، مشارکت نیرو‌های مختلف و تلاش مستمر، به یکی از مهم‌ترین دستاورد‌های نظامی ایران در دهه ۱۳۶۰ انجامید.
انتهای خبر/