تهران هوشمند؛ از شعار تا واقعیت
به گزارش گروه جامعه پایگاه خبری تحلیلی «تهران پرس»؛ چند سالی است که عنوان «تهران هوشمند» در ادبیات مدیریت شهری پایتخت تکرار میشود؛ شعاری که وعده میدهد تهران از یک کلانشهر شلوغ و پرمسئله، به شهری مبتنی بر داده، فناوری و تصمیمگیریهای لحظهای تبدیل شود. اما پرسش اصلی اینجاست که تهران امروز چقدر با شهر هوشمند فاصله دارد؟ آیا اقدامات انجامشده توانسته از سطح شعار عبور کند و در زندگی روزمره شهروندان اثر واقعی بگذارد؟
گامهایی که برداشته شد
تهران در سالهای اخیر حرکتهایی رو به جلو داشته است. اتصال بسیاری از سامانههای شهری، راهاندازی مرکز کنترل هوشمند ترافیک، توسعه دوربینهای پلاکخوان، آنلاین شدن بخش زیادی از خدمات شهرسازی و نوسازی، شفافیت دیتای حملونقل عمومی و استفاده از پهپادها در برخی ارزیابیهای شهری، از جمله اقداماتی است که تهران را یک پله به سمت هوشمندسازی برده است.
بر اساس دادههای شهرداری تهران، امروز بیش از ۲۵۰ خدمت بهصورت غیرحضوری ارائه میشود و این موضوع برای شهری مانند تهران که سالها زیر بار بروکراسی سنگین بوده، یک تحول است. همچنین سامانه «تهران من» به یکی از ابزارهای اصلی مدیریت شهری تبدیل شده و روزانه میلیونها تراکنش را ثبت میکند؛ از خرید بلیت مترو تا پرداخت عوارض و ثبت درخواستهای شهری.
اما پرسش مهم این است: آیا این اقدامات برای تبدیل شدن تهران به یک شهر هوشمند کافی است؟
تهران هنوز از نبود «نقشه جامع هوشمندسازی» رنج میبرد؛ نقشهای که باید مشخص کند هدف نهایی چیست، چه فناوریهایی باید بهکار گرفته شود و کدام پروژهها اولویت دارند. در حالیکه شهرهای پیشرو مانند سئول، بارسلونا یا سنگاپور بر پایه یک سند بالادستی حرکت میکنند، تهران بعضاً با پروژههای جزیرهای پیش میرود؛ پروژههایی که هر یک در حوزهای اجرا میشوند اما ارتباط ارگانیک و یکپارچه ندارند.
همچنین مسئله زیرساخت داده همچنان یکی از چالشهای جدی است. نبود استاندارد واحد برای جمعآوری و اشتراکگذاری داده در شهرداری تهران، باعث شده هر معاونت یا سازمان، بانک اطلاعاتی جداگانه داشته باشد. این موضوع امکان تحلیل یکپارچه و پیشبینی هوشمند را محدود میکند.
از سوی دیگر بخش زیادی از طرحهای هوشمندسازی تهران همچنان «ویترینی» است. برای مثال سامانههای هوشمند مدیریت پسماند یا سنجش آلودگی، هنوز به مرحلهای نرسیدهاند که تصمیمسازی را بهطور کامل هوشمند کنند؛ بسیاری از دادهها با تأخیر بهروزرسانی میشوند یا ارتباط میان سامانهها کامل نیست.
هوشمندسازی در تهران ضعیف است
مهدی نادری، پژوهشگر شهر هوشمند و عضو هیئت علمی دانشگاه علم و صنعت در گفتگو با خبرنگار ما درباره وضعیت فعلی تهران میگوید:«تهران در برخی شاخصها مانند هوشمندسازی حملونقل پیشرفت داشته اما هنوز فاقد یک سیستم یکپارچه دادهمحور است. شهر هوشمند زمانی شکل میگیرد که تمام بخشها—از ترافیک و محیط زیست تا مدیریت بحران و انرژی—به یک زبان مشترک برسند. تهران چنین ساختاری ندارد.»
او معتقد است شهرداری بیش از حد به «دیجیتالی شدن خدمات» تکیه کرده و این موضوع را با «هوشمندسازی» اشتباه گرفته است.
نادری تاکید کرد:«شهر هوشمند الزاماً به معنی تبدیل خدمات کاغذی به آنلاین نیست. هوشمندسازی یعنی استفاده از تحلیل داده برای پیشبینی و تصمیمسازی. این بخش در تهران هنوز بسیار ضعیف است.»
تهران هوشمند یک شعار است
سارا یزدانی، کارشناس استارتاپهای حوزه شهر هوشمند نیز تأکید میکند تهران هنوز نتوانسته ارتباط مؤثر با بخش خصوصی برقرار کند.
وی ادامه میدهد:«در جهان، موتور محرک شهرهای هوشمند شرکتهای دانشبنیان و اکوسیستم نوآوری هستند، نه فقط شهرداری. اما در تهران فرایندهای سخت، مجوزهای طولانی، و نبود مدل اقتصادی مشخص باعث شده بخش خصوصی کمتر وارد میدان شود. تا وقتی این حلقه کامل نشود، تهران هوشمند تنها یک شعار باقی خواهد ماند.»
شهر هوشمند بدون مشارکت مردم معنا ندارد
شهری هوشمند است که شهروندانش در تصمیمگیری شهری نقش داشته باشند. اما در تهران، بخش عمده پروژهها بدون نظر مستقیم ساکنان هر محله اجرا میشود. اپلیکیشنها و پلتفرمهای مشارکت عمومی مانند «تهران من» میتوانند به بستری برای دریافت بازخورد مردمی تبدیل شوند اما هنوز این ظرفیت فعال نشده است.
شهر هوشمند زمانی شکل میگیرد که رفتار شهروندان هم در آن نقش داشته باشد. تهران بدون فرهنگسازی و مشارکت مردمی، صرفاً یک شهر دیجیتال است، نه هوشمند.
تهران امروز در مسیر هوشمندسازی حرکت کرده اما هنوز راهی طولانی تا رسیدن به استانداردهای جهانی شهر هوشمند در پیش دارد. پیشرفتهایی مانند گسترش خدمات الکترونیک، توسعه کنترل هوشمند ترافیک و آزمایش پروژههای نوآورانه مثبت است؛ اما نبود یک سند هوشمندسازی یکپارچه، فقدان زیرساخت داده و مشارکت محدود مردم و بخش خصوصی، هنوز فاصله تهران با «واقعیت شهر هوشمند» را حفظ کرده است.
اگر مدیریت شهری در سالهای آینده بتواند این گرهها را باز کند، تهران میتواند از مرحله شعار عبور کرده و به شهری تبدیل شود که تصمیمها نه براساس حدس و تجربه، بلکه براساس داده، تحلیل و آیندهنگری اتخاذ میشود.
انتهای خبر/