کودتا و فاجعهای که ایران را دگرگون کرد
به گزارش خبرنگار گروه سیاسی پایگاه خبری تحلیلی «تهران پرس»؛ ۲۸ مرداد در تقویم ایران، روزی است که دو زخم عمیق تاریخی را به یاد میآورد؛ کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ که آرمانهای ملیگرایانه را سرکوب کرد و فاجعه آتشسوزی سینما رکس در ۲۸ مرداد ۱۳۵۷ که صدها زندگی را در شعلههای آتش گرفت. این دو واقعه، هرچند در زمانهای متفاوت رخ دادند، اما در نشان دادن شکنندگی اعتماد اجتماعی و تأثیر تصمیمات سیاسی بر سرنوشت ملت، مشترکاند. بازخوانی این رویدادها، نهتنها گذشته را روشن میکند، بلکه ضرورت حفظ استقلال و وحدت ملی را گوشزد میکند.
کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲
در دهه ۱۳۳۰، ملی شدن صنعت نفت به رهبری مصدق، گامی برای استقلال اقتصادی بود. اما این اقدام، منافع بریتانیا و آمریکا را تهدید کرد. اختلافات داخلی بین جبهه ملی، حزب توده و دربار، همراه با عملیات «آژاکس» سیا وامآی۶، به کودتا منجر شد. در ۲۸ مرداد، با حمایت ارتش، اوباش به رهبری شعبان جعفری و پشتیبانی خارجی، دولت مصدق را سرنگون کردند. مصدق دستگیر شد، نفوذ خارجی افزایش یافت و دیکتاتوری پهلوی تقویت شد. این کودتا اعتماد عمومی به سیاست را خدشهدار کرد و زمینهساز نارضایتیهای منجر به انقلاب ۱۳۵۷ شد.
فاجعه سینما رکس ۱۳۵۷
در اوج انقلاب، سینما رکس آبادان در ۲۸ مرداد ۱۳۵۷، هنگام نمایش فیلم «گوزنها»، آتش گرفت. درهای بسته و مواد آتشزا، بین ۳۷۷ تا بیش از ۶۰۰ نفر را کشت. انقلابیون رژیم پهلوی را متهم کردند و رژیم، گروههای مذهبی را. پس از انقلاب، حسین تکبعلیزاده به عنوان عامل اصلی اعدام شد، اما ابهامات باقی ماند. این فاجعه خشم مردم را شعلهور کرد و انقلاب را تسریع نمود.
پیوند دو واقعه
کودتای ۱۳۳۲ با تضعیف اراده ملی، بستر استبداد پهلوی را فراهم کرد که به انقلاب ۱۳۵۷ انجامید. فاجعه رکس، در اوج نارضایتیها، اعتراضات را شدت بخشید. هر دو واقعه شکنندگی اعتماد اجتماعی و تأثیر تصمیمات سیاسی را نشان میدهند.
۲۸ مرداد؛ درسهایی از تاریخ است
زهرا امیری شهروندی تهرانی در گفتوگو با خبرنگار ما درباره کودتای ۲۸ مرداد میگوید: کودتا نشان داد دخالت خارجی چگونه استقلال ملی را تهدید میکند، و فاجعه رکس، عواقب خشونت و تفرقه را نمایان کرد. این روز ما را به حفظ وحدت، هوشیاری در برابر توطئهها و تعهد به کرامت انسانی دعوت میکند. بازخوانی این رویدادها، ضرورت پاسداشت آزادی و عدالت را یادآوری میکند.
انتهای حبر/