تاریخچه شهر تهران و تحولات سیاسی آن
به گزارش تهران پرس، تاریخچه استان تهران را می توان به قسمت های بسیار مختلفی از تاریخ تقسیم بندی کرد و این شهر را در طول دوره های مختلف تاریخ مورد ارزیابی قرار داد. از مهمترین و قابل ترین دوره هایی که می توان مربوط به تاریخچه استان تهران دانست می توان به موارد زیر اشاره داشت:
قدمت تهران
تهران پیشینه‌ای طولانی دارد و باستان‌شناسان بر این باورند که زندگی در این منطقه به دوران نوسنگی برمی‌گردد. در سال ۱۳۹۳، اسکلت یک انسان در منطقهٔ مولوی تهران، متعلق به حدود ۷٬۰۰۰ سال پیش پیدا شد؛ در سال ۱۳۹۴ نیز یک اسکلت دیگر به همراه ابزارهای سنگی در نزدیکی همان محل یافت شد.
همچنین کاوش های باستان شناسی ۱۳۲۱ شمسی در دهکده « دروس » شمیران نشان می دهد که در این منطقه، در هزاره دوم پیش از میلاد، مردمی متمدن زندگی می کرده اند. همچنین کاوش های دیگری که در ۲۸ سال پیش در ارتفاعات قیطریه انجام شد، حاکی از آن است که این پهنه در سه هزار سال پیش ، محل زندگی مردمی متمدن بوده است و همین بررسی ها نشان می دهد که « تهران » در اعصار قبل از اسلام از مناطق مذهبی بود ه و آیین زرتشتی در این منطقه رونق داشته است . همچنین پرستش « مهر » و آیین « ناهید پرستی » نیز در جلگه پهناور « تهران » از رواج کامل برخودار بوده است.
دوره‌های تاریخچه تهران
تهران کهن
تهران کهن یکی از مهمترین بخش های مربوط به تاریخچه استان تهران می باشد که در این زمان شهر تهران را فقط شهر ری تشکیل می داده است و این شهر به داشتن باغ ها و میوه های بسیار لذیذ خود شهرت داشته و بهترین شرایط اقلیمی را می توان در این دوره مشاهده نمود. طبق شواهد موجود می توان نتیجه گرفت که شهر تهران از قرن سوم هجری قمری وجود داشته است ولی در زمان حمله مغول ها شهر ری دچار آسیب ها و ویرانگری های بسیار زیادی شده است به طوری که دیگر شهرت سابق خود را از دست داد و تنها خرابه هایی از آن باقی ماند.
دوره افشاریه
در این دوره ی تاریخی شهر تهران از اهمیت بسیار زیادی برخوردار نبود و به همین جهت نمی تواند نقشی را در تاریخچه استان تهران داشته باشد. تنها موضوعی که از این دوران تهران توانسته به ارث ببرد این بود که نادرشاه حکمرانی شهر تهران را به پسر بزرگ خود رضا قلی میرزا سپرد و خود نیز مشهد و خراسان را به عنوان پایتخت انتخاب کرد.
تهران در دوران صفوی
توسعه و پیشرفت شهر تهران از دوران صفویه شروع شد و این دوران حکومتی مهمترین نقش را در تاریخچه استان تهران به خود اختصاص داده است. توجه داشته باشید که در دوران حکومتی صفویان، بناها و عمارت های بسیار زیادی در اطراف شهر تهران و شهر ری تاسیس شدند این شهر به دلیل دارا بودن شرایط اقلیمی بسیار عالی، توجه بسیاری از حاکمان را به خود جلب می‌کرد.
تهران در دوران قاجار
آقامحمدخان، بنیان‌گذار دودمان قاجار که پس از بارها تلاش برای تصرف تهران، بالاخره موفق به انجام این کار شده بود، در نوروز سال ۱۱۶۵، پس از سال‌ها جنگ با خاندان زند و مدعیان پادشاهی، تهران را پایتخت خواند.در آن زمان جمعیت تهران از بیست‌هزار تن فراتر نمی‌رفت و نیمی از تهران باغ و بستان بود.
از دلایلی که آقامحمدخان، تهران را به عنوان پایتخت ایران برگزید، می‌توان به موقعیت راهبردی جنگی، خودکفایی تولیدی و اقتصادی تهران آن زمان، نزدیکی به گرگان (مرکز ایل قاجار) و نزدیکی به ری اشاره کرد. پایتخت ایران در زمان قاجاریه پیشرفت قابل توجهی داشت
همچنین آقا محمد خان و فتحعلی شاه آخرین پادشاهانی بودند که بدون تایید خارجیان به سلطنت رسیدند. تا زمان این دو پادشاه، تصاحب تاج و تخت ایران در گرو تدبیر و شمشیر مدعیان سلطنت بود، اما بعد از آن سرنوشت قدرت و حکومت دیگر در میدانهای جنگ رقم زده نمی‌شد و رسیدن به تاج و تخت بدون موافقت روس و انگلیس میسر نمی‌گردید.
این دوره از مهمترین دوره هایی که می تواند سهم زیادی را در تاریخچه استان تهران داشته باشد که این دوره نقش بسیار زیادی را در پیشرفت و رشد این شهر داشته و سلطان فتحعلی شاه نیز اهمیت بسیار زیادی را به تهران و اطراف آن نشان می داد به طوری که در این دوره از حکومت شاهد تاسیس انواع مختلفی از بناها و عمارت ها در جای جای این شهر هستیم. ولی نقطه عطف تاریخ تهران به زمان پادشاهی ناصرالدین شاه برمی‌گردد که علاقه‌ی زیادی را به شهر نشان داده و اقدام به تاسیس دروازه ها و حصارهای مختلفی در این شهر کرد که اولین رشد سریع جمعیت را در این زمان می توان مشاهده کرد.
دوره پهلوی اول و جنگ جهانی دوم
جنگ جهانی دوم با حمله آلمان به لهستان آغاز گردید و بلافاصله، دولت ایران بی‌طرفی خود را اعلام نمود. رضاخان در نطق خود در مراسم افتتاح دوازدهمین دوره مجلس شورای ملی بر این موضوع تاکید و اظهار امیدواری کرد که دولت ایران، روابط دوستانه خود را با کلیه کشورها اعم از متخاصم یا غیر متخاصم حفظ کند. با حمله آلمان به شوروی، بی‌طرفی ایران در معرض تهدید قرار گرفت. در این میان، ایران با موقعیت استراتژیک منحصر به فرد خود نقش حساسی یافت و در واقع، پل پیروزی محسوب می‌شد؛ چرا که تسلط آلمان بر خاورمیانه به معنای نابودی منافع انگلستان بود و مشکلات بسیاری را برای شوروی بوجود می‌آورد. متفقین برای اشغال ایران و در اختیارگرفتن راه آهن سراسری آن، در پی فرصتی بودند که وجود کارکنان فنی آلمان در ایران بهانه لازم را به دست آنان داد. با توجه به این حوادث و حرکت نیروهای شوروی و انگلیس به سوی تهران، رضاخان ناچار به استعفا شد. انگلیسی‌ها از همان لحظه که نقشه حمله به ایران را طراحی کردند، اقدامات خود را برای یافتن جانشین رضاشاه آغاز نمودند. در این انتخاب، افراد بسیاری از جمله سیدضیاالدین طباطبایی، ساعد مراغه‌ای و حتی محمدحسن میرزا قاجار و حمید قاجار را نامزد کردند؛ اما سرانجام پس از مشورت با شوروی‌ها، ترجیح دادند پسر رضاشاه را که به نظر می‌رسید از همه آنها مطیع‌تر باشد به سلطنت ایران بگمارند. متفقین که در راس آنها انگلستان قرار داشت، هیچ‌گونه تردیدی برای اشغال نظامی ایران به خود راه ندادند و انگلیس نیز مایل بود به جای رضاشاه که کمی متمرد شده بود، کسی را حاکم ایران گرداند که مطیع‌تر و فرمانبردارتر باشد و در نهایت، به همین شیوه هم عمل کردند. انگلستان نشان داد، به همان راحتی که رضاخان را به قدرت رساند، قادر است که او را از تخت به زیر بکشد.
دوره پهلوی دوم
تبدیل‌شدن تهران از شهری معمولی به یک پایتخت مدرن، از دوران پهلوی و پادشاهی محمدرضا شاه که دست نشانده انگلیسی و شوروی بود شروع شد. در دوران پهلوی، امور کشوری در پایتخت متمرکز شد و تعداد کارکنان دولتی در شهر به سرعت افزایش یافت؛ در این دوران، شهر تهران علاوه بر دو وظیفهٔ سیاسی و تجاری، وظیفهٔ اداری را نیز پذیرفت.
دوره انقلاب و روی کار آمدن جمهوری اسلامی
انقلاب ۱۳۵۷ با خواست مردم و به رهبریت آیت الله خمینی(ره) برای عدم سلطه گری‌های بیگانگان شروع شد که با درگیری نیروهای نظامی و مردم انقلابی در تهران همراه بود که پایتخت ایران را محل راهپیمایی‌ها در زمان انقلاب و حتی پس از آن کرد. همچنین پس از پیروزی، با حمایت و هدایت صدام توسط انگلیس و آمریکا و شروع جنگ ایران و عراق برای دوباره پس گرفتن حکومت از دست مردم، تهران به صورت مکرر تحت حملات هوایی میگ-۲۵ و موشکی اسکاد قرار می‌گرفت که با تلفاتی نیز همراه بود. دفاع از تهران در آن دوران برعهدهٔ سامانهٔ ضدهوایی بود.
تهران پس از انقلاب ۱۳۵۷ به کانون پذیرش جمعیت در ایران تبدیل شد.این موضوع توانست به شکل‌گیری کلان‌شهر تهران کمک کند و تهران را به یکی از بزرگترین کلان‌شهرهای خاورمیانه تبدیل کرد.افزایش جمعیت با وجود اینکه به شکل‌گیری کلان‌شهر تهران کمک کرد، اما به مشکلات آن نیز افزود؛ آلودگی هوا، آلودگی صوتی و ترافیک از این دسته مشکلات هستند.
اقلیم تهران
تهران دارای اقلیم نیمه‌خشک است. شمال شهر به دلیل ارتفاع بیشتر، خنک‌تر از دیگر مناطق شهر است. همچنین بافت نامتراکم، وجود باغ‌های کهن، بوستان‌ها، فضای سبز حاشیهٔ بزرگراه‌ها و کم بودن فعالیت‌های صنعتی در شمال شهر کمک کرده‌اند تا هوای مناطق شمالی به‌طور متوسط ۲ تا ۳ درجهٔ سانتی‌گراد خنک‌تر از مناطق جنوبی شهر باشد.
قومیتهای مردم تهران
اکثریت مردم تهران را پارسیان تشکیل می‌دهند؛ پس از آنها، به ترتیب، آذری‌های ایرانی و مازندرانی‌ها بزرگترین اقلیت‌های قومی موجود در تهران هستند. همچنین قومیتهای کرد و گیلک نیز از دیگر اقوام پرجمعیت شهر هستند. تهران میزبان جمعیت خارجی کمی است و بیشترین خارجی‌های ساکن آن را افغانستانی‌ها و پس از آن، پاکستانی‌ها و عراقی‌ها تشکیل می‌دهند.
گویش مردم تهران
گویش قدیم تهران در گذشته گویش خاص مردم تهران بود که در طول زمان کم‌رنگ شد و تغییراتی یافت. لهجهٔ تهرانی تنها دارای واژگان متفاوت نبود و در برخی موارد، دارای قواعد، رسم و ساختار ادبی بوده‌است.در هر بخش از تهران، این لهجه از شهرهای مجاور اثر گرفت و مناطق شمالی مانند ونک و شمیران و تجریش، گویش مازندرانی، مناطق جنوبی تهران که با شهر ری مجاور بوده گویش راجی (رازی) داشته و مناطق غرب تهران به سمت کرج نیز متأثر از تاتی بود هم اکنون تهران بزرگترین شهر فارسی‌زبان جهان است.
دین مردم تهران
مردم این شهر، رسماً مسلمان و شیعهٔ دوازده‌امامی هستند.دیگر جوامع مذهبی در تهران شامل اهل سنت، بهائیان، زرتشتیان، مسیحیان و یهودیان می‌شود.آنچه اهمیت دارد، پذیرش این تنوع و زندگی ادیان مختلف درکنار هم است که بسیار جالب توجه است.
مشکلات اجتماعی در تهران
حسین رحیمی، رئیس پلیس تهران، در سال ۱۳۹۷ اعلام کرد که بیشتر آمار جرم در تهران، به ترتیب، مربوط به دزدی، مواد مخدر و درگیری‌های خیابانی بوده‌است.
شغل مردم تهران در گذشته
مردم تهران دهقان و زارع بوده اند، و محصولات زمین های آنان، غیر از گندم و جو و حبوبات، چیز دیگری نبوده است .البته چون گله هایی هم داشتند، پشم نیز عمل می آورند و تمامی این پشم به قزوین و قم حمل می شده است.
علت نام گذاری تهران
هر چه در متون تاریخی به دنبال علت نام گذاری تهران بگردیم، صادقانه بگویم که علت نام گذاری این شهر بطوردقیق معلوم نیست!
یکی از فرضیه ها این است که گروهی ازخاندان طاهریان به دلیل کمبود جا از خراسان به کوهپایه‌های جنوبی البرز آمدند و در ابتدا نام آن را “طاهران” گذاشتند که به مرور تغییرکرد و شد”طهران”.
فرضیه ی دوم این است که گفته می شود “ته ران”به معنی پایین دامنه ی کوه بوده است. این ترکیب باگذشت زمان به هم متصل شد و شد “تهران” کنونی که با حمله ی اعراب مسلمان به ایران این نام معرب گشت و شد”طهران”.
فرضیه سوم درباره ی ریشه ی این کلمه آمده که ریشه ی آن فارسی است و آن را به تیر یا همان عطارد نسبت می دهند. کسی که تهران را آباد کرده نامش “تیرداد” بوده ونام این منطقه را “تیران” گذاشته که بعدها به تهران تغییر پیدا کرده است.
غذاهای محل و سنتی تهران
اوایل قرن هفتم وقتی‌که مغول‌ها به شهرهای مختلف یورش می‌بردند و مردم را قتل عام می‌کردند، عده‌ای از مردم شهرری که خانه‌هایشان کاملا ویران شده بود به حوالی تهران کنونی پناه آوردند و زندگی جدیدی را شروع کردند.
آدم‌های زیادی با قومیتهای مختلف از همه‌جای کشور برای زندگی، کار، تحصیل و هر چیز دیگری که فکرش را بکنید به تهران مهاجرت کرده‌اند. درنتیجه ما می‌بینیم که علاوه بر تنوع فرهنگی زیاد، تنوع غذایی هم در این شهر آن‌قدر زیاد است که ساعت‌ها زمان نیاز داریم تا درباره همه آنها صحبت کنیم.
والک پلو ؛ یکی از بهترین غذاهای محلی تهران
والک یا همان سیر کوهی یک سبزی کوهی بسیار معطر با ارزش غذایی زیاد است که در فصل بهار به خصوص ماه‌های اردیبهشت و خرداد در دامنه کوه‌های البرز و زاگرس رشد می‌کند.این سبزی کوهی آن‌قدر سرشار از خواص مختلف است که بعضی‌ها بهش لقب معجزه فصل بهار را می‌دهند.
سبزی والک ضد قارچ و باکتری، پیشگیری‌کننده از سکته‌های قلبی و پوکی استخوان و بهبود دهنده سوءهاضمه است. والک به دلیل آنتی‌اکسیدان‌های فراوانی که دارد می‌تواند گزینه بسیار خوبی برای مقابله با رادیکال‌های آزاد و بروز سرطان باشد.
دم‌پختک باقالی ؛ ساده اما مقوی
علیرغم اینکه اسم دم‌پختک را در شهرهای مختلف کشورمان می‌شنویم؛ اما دم‌پختک از غذاهای محلی تهران و تهرانی‌ها است. خیلی از تهرانی‌ها علاقه شدیدی به این غذای ساده و مقوی دارند؛ چون هم خوشمزه است و هم طرز تهیه ساده‌ای دارد! در کل دم‌پختک از غذاهای سنتی و اصیل ایرانی است که پایه آن برنج است و در نقاط مختلف کشور با توجه به سلیقه مردم هر شهر پخته می‌شود.
آش رشته ؛ محبوب همه تهرانی‌ها
اسم آش رشته که به گوشمان می‌خورد همه یاد خاطرات گذشته می‌افتیم. آش یکی از خوردنی‌های خوشمزه رژیم غذایی همه ما ایرانی‌ها است و آیا می‌دانستید که ما بیشتر از 400 نوع آش در کشورمان داریم؟
در سفر به هر شهر می‌بینید که مردم آنجا آش‌های مخصوص دارند، اما چیزی به اسم آش رشته که گفته می‌شود خاستگاه آن تهران است متعلق به همه ما ایرانی‌ها است.
اشکنه اسفناج ؛ باب دل قدیمی‌ترها
یکی دیگر از غذاهای محلی تهران که امروزه کمتر اسمش را می‌شنویم اشکنه اسفناج است. اکثر ما ایرانی‌ها بدون اینکه روحمان خبر داشته باشد دچار کمبود آهن و درنتیجه کم‌خونی هستیم و غالبا از عوارض آن رنج می‌بریم. اسفناج از حدود 2 هزار سال قبل در ایران باستان مورد توجه بود و همه به خواص ویژه آن خصوصا آهن و کلسیم بالا پی برده بودند.
آبگوشت آجیل ؛ یک غذای کمتر شناخته‌شده
در لیست غذاهای محلی و سنتی تهران نام آبگوشت آجیل شاید حتی به گوش خیلی از تهرانی‌ها هم نخورده باشد! این غذا از خوردنی‌های محبوب مردم تهران قدیم است که معمولا به‌عنوان یک سحری مقوی و پرانرژی آن را مصرف می‌کردند تا موقع روزه گرفتن دچار ضعف نشوند.
دمی بلغور جو تهرانی ؛ یکی از غذاهای محلی تهران
برای اینکه آشنایی بیشتری با بلغور پیدا کنید باید بگوییم که بلغور همان گندم، جو یا هر غله دیگری است که در آسیاب آن را به شکل خردشده در می‌آورند؛ اما مثل آرد نرم نیست.
یکی دیگر از غذاهای خوشمزه و محلی تهران که ماده اصلی آن بلغور جو است دمی بلغور جو نام دارد که خاستگاه آن منطقه لواسان تهران است. این غذای خوشمزه و پرکالری سرشار از پروتئین و فیبر است و می‌تواند یک غذای بسیار مقوی به‌خصوص برای ورزشکارانی که بدنشان به پروتئین بالا نیاز دارد باشد.
سرگنجشکی
سرگنجشکی که به آن کله گنجشکی یا کوفته قلقلی هم گفته می‌شود از غذاهای لذیذ و خوش طعم و جزو غذاهای محلی تهران است که قدمت آن به دوره قاجار برمی‌گردد.
الان سرگنجشکی با اسم‌های مختلف و با کمی تفاوت در شهرهای دیگر هم پخته می‌شود؛ اما برای تهران است. اندازه کوفته‌های این غذا تقریبا شبیه کله گنجشک است و به همین خاطر به این غذا سرگنجشکی یا کله گنجشکی می‌گویند. سرگنجشکی را می‌توانید به‌عنوان ناهار، شام و پیش‌غذا همراه با برنج یا نان نوش جان کنید.
آب جوجه؛ کم خرج و خوشمزه
برخلاف هفت رنگ پلو که مخصوص شکم افراد ثروتمند و سفره‌های مهمانی‌های سطح بالا بود، در تهران قدیم مردم محروم و کم‌درآمد غذایی به اسم آب جوجه می‌پختند و از آن برای تامین نیازهای بدنشان استفاده می‌کردند.
در آن زمان‌ها برنج به فراوانی چیزی که امروز می‌بینیم وجود نداشت و افراد فقیر در طول سال حتی یک‌بار هم شانس خوردن برنج را پیدا نمی‌کردند! آب جوجه در کنار اشکنه، کله‌جوش، تخم‌مرغ، نان و کره، حلوا، نان و انجیر، نان و چای شیرین و نان و هندوانه به‌عنوان سحری یا افطاری مصرف می‌شد. برای تهیه آب جوجه باید شکمبه، شیردان و ریه گوسفند را با آب می‌شستند و بدون ادویه می‌پختند.
کوفته دست به گردن
یکی دیگر از غذاهای محلی تهرانی‌ها که وجه‌تسمیه جالبی دارد کوفته دست به گردن است. احتمالا نام این غذا حتی برای بعضی از اهالی شهر تهران هم ناآشنا است! درباره علت نام‌گذاری این غذا عده‌ای از مردم قدیم باور دارند که چون برای تهیه این غذا از گوشت گردن استفاده می‌شده این نام را بر روی آن گذاشته‌اند. برخی دیگر اعتقاد دارند که نام غذا به خاطر زود حاضر شدنش کوفته دست به گردن گذاشته شده است. آنها می‌گویند کوفته دست به گردن آن‌قدر زود درست می‌شود که تا یار دست در گردن یار بیندازد غذا آماده شده است.
لوبیا پلو ؛ معروف و راحت
احتمالا با خودتان می‌گویید لوبیا پلو که غذای محلی ویژه تهران نیست! بله؛ در شهرهای مختلف انواع مختلفی از لوبیا پلو پخته می‌شوند و لوبیا پلوی تهران هم یکی از خاص‌ترین‌ها و محبوب‌ترین‌ها است
سوغات تهران
استان تهران سوغاتی هایی دارد که در جای دیگری شاید مانند آن را ندیده باشید. این سوغاتیها شامل موارد زیر می‌باشند؛
سیب، گردو وعسل دماوند، قالی بافی و جاجیم بافی، دوغ آبعلی، سوهان های شهر ری، نقاشی روی چرم، نقاشی و طراحی روی پارچه، کشمش و انگور مرغوب شهر شهریار، جاجیم ها و نان گلاج فیروز کوه، چاپ باتیک نوعی هنر چاپ روی پارچه، آلوچه و لواشک های دربند، سفال گری، قهوه های معروف تهران، شیشه گری، تراش شیشه و نقاشی روی شیشه
بر اساس این گزارش، تهران در زمان زندیه ، افشار ، صفویه و حتی بسیار پیش از آنها در 3500 سال پیش سکونت گاه تهرانیانی بوده که در جای جای این شهر زندگی می کردند. حتی قبل از قیطریه آثار هفت هزار ساله ای در منطقه مولوی تهران کشف شد که نشان می داد، تاریخ تهران به هفت هزار سال می رسد. پیشینهٔ زندگی در تهران به دوران نوسنگی برمی‌گردد و کاوش‌های باستانشناسی صورت‌گرفته در تهران، منجر به کشف اسکلت‌های ۷۰۰۰ سالهٔ انسان و ابزارهای سنگی شده‌است. در سال ۱۲۰۰ هجری قمری تهران با جمعیت 20 هزار نفری برای اولین بار توسط آغا محمد خان قاجار به عنوان پایتخت انتخاب گردید.
تهران به‌عنوان پایتخت ایران، هنگام شکل‌گیری مساحتی حدود ۳ کیلومتر مربع داشت. تغییرات سیاسی و افزایش جمعیت، شهر را دستخوش دگرگونی منطقه‌ای کرد و مساحت آن افزایش یافت؛ به‌طوری که در سال ۱۳۴۷، نخستین طرح جامع شهر تهران ابلاغ شد که در آن مساحت شهر با افزایشی خیره‌کننده به ۱۸۱ کیلومتر مربع رسید. تهران با این مساحت به ۱۲ منطقه تقسیم شده بود.
پس از انقلاب ۱۳۵۷، تعداد مناطق تهران به ۲۰ منطقه افزایش یافت. در ابتدای دههٔ ۷۰ و پس از بررسی‌های دوبارهٔ غرب شهر تهران، چهار منطقهٔ تازهٔ ۹، ۵، ۲۰ و ۲۱ ایجاد شدند و تعداد مناطق تهران به ۲۲ منطقه افزایش یافت.
هم اکنون تِهْران پرجمعیت‌ترین شهر و پایتخت ایران، مرکز استان تهران و شهرستان تهران است. این شهر با بیش از ۸٬۶۹۳٬۷۰۶ تن جمعیت، بیست و چهارمین شهر پرجمعیت جهان و پرجمعیت‌ترین شهر باختر آسیا به‌شمار می‌رود. کلان‌شهر تهران نیز دومین کلان‌شهر پرجمعیت خاورمیانه است.
انتهای پیام/خ