به گزارش خبرنگار تهران پرس؛ در شرایطی که کارشناسان بر ضرورت کاهش منابع آلاینده و حرکت به سمت حملونقل پاک تأکید میکنند، همچنان بخش قابل توجهی از خودروهای در حال تردد در معابر تهران از فناوریهای قدیمی برخوردارند و به دلیل فرسودگی موتور، نقص در سامانه احتراق و ضعف تجهیزات کنترل آلایندگی، میزان بیشتری از آلایندهها را وارد هوای شهر میکنند.
به گزارش خبرنگار حوزه شهری تهران پرس، آلودگی هوا در تهران دیگر تنها یک پدیده فصلی نیست، بلکه به بحرانی ساختاری تبدیل شده است که حل آن نیازمند برنامهریزی بلندمدت، همکاری دستگاههای مسئول و اجرای جدی قوانین مرتبط با نوسازی ناوگان حملونقل است. اگرچه عوامل مختلفی از جمله شرایط جوی، فعالیت صنایع، کیفیت سوخت و حجم تردد خودروها در شکلگیری این وضعیت نقش دارند، اما فرسودگی ناوگان خودرویی یکی از موضوعاتی است که نمیتوان از تأثیر آن بر کیفیت هوای پایتخت چشمپوشی کرد.
فرسودگی خودروها؛ معضلی فراتر از عمر وسیله نقلیه
خودروهای فرسوده به دلیل استهلاک قطعات فنی، کاهش راندمان موتور و اختلال در عملکرد سیستم احتراق، در بسیاری از موارد آلایندگی بیشتری نسبت به خودروهای استاندارد و جدید تولید میکنند. این مسئله بهویژه درباره خودروهای دیزلی، کامیونها، اتوبوسها و وسایل نقلیهای که ساعات طولانی در سطح شهر فعالیت دارند، اهمیت بیشتری پیدا میکند.
در واقع، مسئله تنها به تعداد خودروهای قدیمی محدود نمیشود، بلکه میزان پیمایش روزانه، نوع سوخت مصرفی، وضعیت فنی و نحوه نگهداری آنها نیز در میزان انتشار آلایندهها تأثیرگذار است. خودروهایی که با وجود فرسودگی همچنان در چرخه حملونقل فعالیت میکنند، میتوانند فشار مضاعفی بر کیفیت هوای شهر وارد کنند.
از سوی دیگر، تردد گسترده این خودروها در ساعات پرترافیک، بهویژه در بزرگراهها و معابر پرتردد، شرایطی ایجاد میکند که آلودگی ناشی از منابع متحرک به یکی از دغدغههای اصلی مدیریت شهری تبدیل شود.
نوسازی ناوگان؛ حلقه مفقوده مدیریت آلودگی هوا
یکی از مهمترین راهکارهای مقابله با این وضعیت، خروج خودروهای فرسوده از چرخه تردد و جایگزینی آنها با خودروهای کممصرف و کمآلاینده است. با این حال، اجرای این برنامه با موانع متعددی روبهروست.
افزایش قیمت خودرو، کاهش قدرت خرید خانوارها، هزینه بالای تعمیر و نگهداری و دشواری تأمین منابع مالی برای خرید وسیله نقلیه جدید، از جمله عواملی هستند که مالکان خودروهای فرسوده را در مسیر نوسازی با مشکل مواجه میکنند. بسیاری از شهروندان با وجود آگاهی از هزینههای بالای نگهداری خودروهای قدیمی، توان اقتصادی لازم برای جایگزینی آن را ندارند.
در بخش حملونقل عمومی نیز شرایط پیچیدهتر است. نوسازی اتوبوسها، کامیونها و سایر وسایل نقلیه فعال در ناوگان شهری، نیازمند سرمایهگذاری قابل توجه و مشارکت مؤثر دولت، شهرداری و بخش خصوصی است. بدون تأمین منابع مالی پایدار و ارائه تسهیلات مناسب، نمیتوان انتظار داشت که روند خروج خودروهای فرسوده با سرعت مطلوب پیش برود.
ضرورت اصلاح سازوکار اسقاط خودروهای فرسوده
یکی دیگر از چالشهای موجود، ضرورت تقویت زیرساختهای مربوط به اسقاط و بازیافت خودروهای فرسوده است. زمانی که فرایند اسقاط با پیچیدگیهای اداری، کمبود مراکز فعال و نبود مشوقهای اقتصادی کافی همراه باشد، انگیزه مالکان برای خارج کردن خودروهای قدیمی از چرخه مصرف کاهش پیدا میکند.
در چنین شرایطی، لازم است سیاستهای تشویقی و حمایتی بهگونهای طراحی شوند که اسقاط خودروهای فرسوده برای مالکان صرفه اقتصادی داشته باشد. ارائه تسهیلات کمبهره، تسریع در فرایند جایگزینی، افزایش ظرفیت مراکز اسقاط و نظارت بر اجرای دقیق قوانین میتواند بخشی از موانع موجود را برطرف کند.
همچنین لازم است میان سیاستهای مدیریت ترافیک و برنامههای کاهش آلودگی هوا هماهنگی بیشتری برقرار شود؛ چرا که محدودیت تردد خودروها اگرچه ممکن است در مقاطعی به کاهش حجم ترافیک کمک کند، اما بهتنهایی نمیتواند مشکل اصلی انتشار آلایندهها را برطرف کند.
تأکید عضو شورای شهر بر ضرورت نوسازی ناوگان
حجتالاسلام والمسلمین آقامیر، عضو شورای اسلامی شهر تهران، در گفتوگو با تهران پرس بر لزوم تغییر رویکرد از «کنترل ترافیک» به «نوسازی ناوگان» تأکید کرد.
وی اظهار داشت: ما نمیتوانیم تنها با محدود کردن تردد، مشکل آلودگی هوا را حل کنیم. تا زمانی که ناوگان حملونقل عمومی و خودروهای فرسوده جادهای جایگزین مناسبی نداشته باشند، فشار آلودگی همچنان بر دوش شهروندان باقی خواهد ماند.
آقامیر افزود: مسئولیت ما در شورا این است که بسترهای لازم برای حمایت از نوسازی ناوگان و تسهیل ورود خودروهای کمآلاینده به شهر را فراهم کنیم؛ چرا که مسئولیت در برابر سلامت مردم، فراتر از مدیریت ساده ترافیک است.
این عضو شورای اسلامی شهر تهران با اشاره به ابعاد گسترده بحران آلودگی هوا، بر ضرورت همکاری میان دستگاههای مختلف تأکید کرد و یادآور شد: بحران آلودگی هوا در تهران، نیازمند یک جنگ همهجانبه با خودروهای فرسوده است. بدون هماهنگی میان شهرداری، وزارت صنعت، معدن و تجارت و نهادهای نظارتی برای اجرای طرحهای اسقاط و جایگزینی ناوگان و همچنین اصلاح وضعیت سوخت، تهران همچنان در تله دود و ذرات معلق باقی خواهد ماند.
حملونقل عمومی پاک؛ ضرورتی برای آینده تهران
در کنار اسقاط خودروهای فرسوده، توسعه حملونقل عمومی و افزایش سهم وسایل نقلیه پاک نیز باید در اولویت برنامههای مدیریت شهری قرار گیرد. هر اندازه شهروندان امکان دسترسی آسانتر، سریعتر و ارزانتری به مترو، اتوبوس و سایر وسایل حملونقل عمومی داشته باشند، وابستگی به خودروهای شخصی کاهش پیدا میکند و به دنبال آن، حجم تردد و انتشار آلایندهها نیز کمتر خواهد شد.
البته توسعه حملونقل عمومی تنها به افزایش تعداد اتوبوسها و واگنهای مترو محدود نمیشود، بلکه کیفیت خدمات، نظم حرکت، پوشش مناطق مختلف شهر و نوسازی ناوگان موجود نیز اهمیت دارد. اتوبوسهای فرسوده و وسایل نقلیه عمومی آلاینده نمیتوانند پاسخگوی هدف کاهش آلودگی هوا باشند؛ بنابراین نوسازی این بخش باید همزمان با توسعه ظرفیت خدماترسانی دنبال شود.
از سوی دیگر، ارتقای کیفیت سوخت، نظارت مستمر بر معاینه فنی خودروها، برخورد با وسایل نقلیه دودزا و استفاده از فناوریهای جدید در حوزه حملونقل نیز از اقداماتی است که میتواند به کاهش آلایندگی کمک کند.
هوای پاک؛ مطالبهای فراتر از وعدههای مدیریتی
آنچه امروز در تهران اهمیت دارد، عبور از برنامههای مقطعی و حرکت به سمت اجرای سیاستهای عملیاتی و قابل ارزیابی است. شهروندان هر سال در روزهای آلوده با محدودیتهای تردد، کاهش فعالیتهای روزمره و نگرانی درباره سلامت خود و خانوادهشان مواجه میشوند؛ در حالی که انتظار دارند دستگاههای مسئول به جای تکرار هشدارها، اقدامات مؤثرتری برای رفع ریشههای آلودگی انجام دهند.
تعیین برنامه زمانبندی مشخص برای خروج خودروهای فرسوده، تأمین اعتبارات لازم برای نوسازی ناوگان عمومی، حمایت اقتصادی از مالکان، توسعه مراکز اسقاط و تقویت نظارت بر کیفیت سوخت، از جمله اقداماتی است که باید با جدیت دنبال شود.
در نهایت، مقابله با آلودگی هوای تهران نیازمند تصمیمگیری هماهنگ و مسئولیتپذیری همه دستگاههای مرتبط است. نمیتوان انتظار داشت با اجرای طرحهای محدودکننده و تعطیلیهای مقطعی، معضل چندین ساله آلودگی هوا برطرف شود. تا زمانی که منابع اصلی تولید آلایندهها اصلاح نشوند و خودروهای فرسوده همچنان در خیابانهای پایتخت تردد کنند، دستیابی به هوای پاک دشوار خواهد بود.
هوای پاک حق شهروندان است و تحقق این حق، مستلزم آن است که نوسازی ناوگان حملونقل از سطح وعده و برنامه فراتر رفته و به یکی از اولویتهای اجرایی مدیریت شهری و دولت تبدیل شود.
انتهای گزارش//ح/ع