هالووین؛ سرگرمی وارداتی یا چالش فرهنگی؟
به گزارش گروه فرهنگ پایگاه خبری تحلیلی «تهران پرس»؛ هالووین که هر سال در ۳۱ اکتبر برگزار می‌شود، در دهه‌های اخیر از یک مناسبت سنتی در کشور‌های غربی فراتر رفته و به رویدادی تجاری و سرگرمی‌محور در بسیاری از نقاط جهان تبدیل شده است. پوشیدن لباس‌های خاص، استفاده از ماسک‌های ترسناک، تزئین خانه‌ها و فروشگاه‌ها با کدو‌های نارنجی و برگزاری مهمانی‌های موضوعی از جمله جلوه‌های شناخته‌شده این مراسم است؛ پدیده‌ای که در کنار جذابیت‌های سرگرمی و تجاری برای بخشی از جوانان، پرسش‌هایی درباره انتقال الگو‌های فرهنگی غربی، هویت بومی و نحوه مواجهه خانواده‌ها و نهاد‌های فرهنگی ایجاد کرده است.
در ایران نیز طی سال‌های اخیر، تصاویر و تبلیغات مربوط به هالووین در شبکه‌های اجتماعی بیشتر به چشم می‌خورد. برخی فروشگاه‌ها با عرضه لباس‌ها، ماسک‌ها و وسایل تزئینی مرتبط با این مناسبت تلاش می‌کنند از ظرفیت تجاری آن استفاده کنند و بعضی کافه‌ها و مجموعه‌های تفریحی نیز با طراحی دکور‌های ویژه، برنامه‌هایی با موضوع هالووین برگزار می‌کنند.
این روند نشان می‌دهد که مناسبت‌های فرهنگی خارجی، به‌ویژه آنهایی که با تصویرسازی جذاب، سرگرمی و تبلیغات همراه هستند، می‌توانند به‌سرعت در فضای مجازی مورد توجه قرار بگیرند؛ حتی اگر پیشینه تاریخی و فلسفه شکل‌گیری آنها برای بسیاری از مخاطبان روشن نباشد.
هالووین میان جذابیت سرگرمی و دغدغه‌های فرهنگی
هالووین در ظاهر یک جشن سرگرمی‌محور است، اما گسترش آن در ایران بحث‌های متفاوتی را درباره نسبت فرهنگ بومی با الگو‌های وارداتی به وجود آورده است. گروهی از جوانان این مناسبت را فرصتی برای تفریح، دورهمی و تجربه فضایی متفاوت می‌دانند و معتقدند استفاده از لباس‌ها و نماد‌های هالووین لزوماً به معنای پذیرش اعتقادات یا فرهنگ غربی نیست.
ممنوعیت هالووین و واکنش نهاد‌های مسئول
موضوع هالووین در ایران در سال ۱۴۰۵ با واکنش رسمی نهاد‌های نظارتی نیز همراه شد. اتاق اصناف ایران در اطلاعیه‌ای در آبان‌ماه، برگزاری مراسم، تبلیغ و فروش اقلام مرتبط با هالووین را در اماکن عمومی و واحد‌های صنفی ممنوع اعلام کرد و از برخورد قانونی با واحد‌های متخلف خبر داد. در این اطلاعیه، صیانت از شئون فرهنگی، مذهبی و اجتماعی کشور به‌عنوان دلیل این تصمیم مطرح شد.
در همین زمینه، سرهنگ رضا اسماعیل‌پور، رئیس پلیس نظارت بر اماکن عمومی استان قزوین، از اجرای طرح نظارتی در ارتباط با تبلیغات هالووین خبر داد و اعلام کرد: ۱۹ واحد صنفی که اقدام به انتشار مطالب و تصاویر مرتبط با این جشن کرده بودند، شناسایی شدند.
وی هدف این طرح را مقابله با ترویج فرهنگ و سبک زندگی غربی عنوان کرد.
ضرورت تقویت جشن‌های ایرانی در کنار مواجهه فرهنگی
فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت، نیز در آبان ۱۴۰۴ در واکنش به ممنوعیت برگزاری مراسم هالووین، بر اهمیت فرهنگ‌سازی به‌جای اتکای صرف به جلوگیری و محدودیت تأکید کرد.
وی با اشاره به ظرفیت جشن‌های ملی و مذهبی ایران گفته بود: «ما این همه جشن ملی داریم، هالووین کجا بود؟» مهاجرانی همچنین تأکید کرده بود که بازگشت به جشن‌های ملی و مذهبی می‌تواند راهکار فرهنگی مناسب‌تری باشد.
در این میان، ایران از آیین‌ها و جشن‌های تاریخی متعددی برخوردار است که می‌توانند زمینه‌ای برای ایجاد نشاط اجتماعی و تقویت پیوند نسل جوان با میراث فرهنگی کشور باشند. جشن مهرگان، شب یلدا، چهارشنبه‌سوری و نوروز از جمله مناسبت‌هایی هستند که ظرفیت بالایی برای برگزاری برنامه‌های خانوادگی و اجتماعی دارند.
هالووین؛ مسئله‌ای فراتر از یک شب جشن
گسترش هالووین در ایران را می‌توان از دو منظر فرهنگی و اجتماعی بررسی کرد؛ از یک سو، علاقه بخشی از جوانان به تجربه‌های جدید و حضور در برنامه‌های جمعی و از سوی دیگر، نگرانی نهاد‌های فرهنگی درباره ترویج الگو‌های فرهنگی وارداتی.
واقعیت این است که مواجهه با پدیده‌هایی مانند هالووین تنها با ممنوعیت و برخورد‌های نظارتی قابل بررسی نیست و موضوعاتی همچون آموزش فرهنگی، آگاهی‌بخشی، تقویت برنامه‌های بومی و شناخت نیاز‌های تفریحی نسل جوان نیز اهمیت دارد.
به نظر می‌رسد ایجاد تعادل میان صیانت از میراث فرهنگی ایران و توجه به علایق و سبک زندگی نسل جدید، یکی از موضوعات مهم در سیاست‌گذاری فرهنگی است؛ مسیری که در آن می‌توان ضمن معرفی جذاب آیین‌های ایرانی، زمینه گفت‌وگوی بیشتر خانواده‌ها و جوانان درباره تفاوت‌های فرهنگی و پیامد‌های ورود الگو‌های جدید را فراهم کرد.
انتهای خبر/