به گزارش گروه جامعه پایگاه خبری تحلیلی «تهران پرس»؛ پسماند یکی از مهمترین چالشهای مدیریت شهری در کلانشهر تهران است؛ شهری که هر روز حجم قابلتوجهی زباله در آن تولید میشود و انتقال این حجم از پسماند به مراکز پردازش و دفع، هزینههای اقتصادی و پیامدهای زیستمحیطی متعددی به همراه دارد.
سالها دفن زباله یکی از اصلیترین روشهای مدیریت پسماند در تهران بوده است؛ روشی که در صورت نبود پردازش مناسب میتواند موجب آلودگی خاک و منابع آب زیرزمینی، تولید شیرابه و انتشار گازهای گلخانهای شود. از همین رو، مدیریت شهری برای عبور از این شیوه و حرکت به سمت اقتصاد چرخشی، ناگزیر به استفاده از فناوریهای جدید و افزایش ظرفیت بازیافت است.
در رویکرد جدید، زباله دیگر صرفاً مادهای دورریختنی نیست، بلکه میتواند به عنوان منبعی برای تولید انرژی، سوخت، کود و مواد اولیه صنایع مورد استفاده قرار گیرد. تحقق این هدف نیز به مجموعهای از فناوریها و زیرساختهای بههمپیوسته نیاز دارد.
پردازش هوشمند؛ نخستین گام برای کاهش دفن
یکی از مهمترین فناوریها در مدیریت نوین پسماند، ایجاد مراکز پیشرفته تفکیک و پردازش زباله است. در این مراکز، پسماند با استفاده از تجهیزات مکانیزه، نوارهای نقاله، جداکنندههای مغناطیسی و سامانههای نوری و حسگرها تفکیک میشود تا مواد قابلبازیافت از سایر زبالهها جدا شوند.
استفاده از این تجهیزات میتواند دقت و سرعت جداسازی را افزایش دهد و مانع از دفن موادی شود که قابلیت استفاده مجدد دارند. همچنین توسعه سامانههای هوشمند جمعآوری پسماند و بهینهسازی مسیر خودروهای حمل زباله میتواند در کاهش هزینهها و مصرف سوخت مؤثر باشد.
در کنار این فناوریها، طرح تفکیک پسماند از مبدأ نیز اهمیت زیادی دارد. شهروندان با جداسازی زبالههای خشک وتر در خانهها و محل کار، زمینه پردازش بهتر و بازیافت مواد را فراهم میکنند. سامانه نوماند نیز با هدف تسهیل مشارکت شهروندان در تفکیک و تحویل پسماند خشک، میتواند به تکمیل این زنجیره کمک کند.
تبدیل زباله به انرژی و سوخت
یکی دیگر از روشهای نوین کاهش دفن پسماند، استفاده از فناوریهای تبدیل زباله به انرژی است. در این روش، بخشی از پسماندهای غیرقابلبازیافت پس از جداسازی و آمادهسازی، به سوخت جایگزین یا انرژی تبدیل میشوند.
تولید سوخت مشتقشده از پسماند (RDF) یکی از این روشهاست. در این فرایند، مواد دارای ارزش حرارتی از پسماند جدا و پس از آمادهسازی، به سوختی تبدیل میشوند که قابلیت استفاده در برخی صنایع، از جمله کورههای صنعتی، را دارد.
فناوری پیرولیز نیز از دیگر روشهای مورد توجه است. در این روش، مواد آلی و برخی پسماندهای مناسب در شرایط دمایی بالا و با محدودیت یا نبود اکسیژن تجزیه میشوند و میتوانند محصولاتی مانند گاز، روغن و مواد جامد کربنی ایجاد کنند. البته استفاده از این فناوری به انتخاب صحیح خوراک، کنترل آلایندهها و توجیه اقتصادی نیاز دارد.
از سوی دیگر، تولید کمپوست از پسماندهای آلی و استحصال گاز متان از فرایند تجزیه مواد آلی، ظرفیت دیگری برای کاهش دفن زباله محسوب میشود. گاز متان حاصل از تجزیه کنترلشده مواد آلی میتواند پس از جمعآوری و تصفیه برای تولید برق و انرژی مورد استفاده قرار گیرد.
برنامه تهران برای بهرهگیری از فناوریهای دانشبنیان
در همین زمینه، زراسوندی، رئیس پارک علم و فناوری شهری شهرداری تهران، با اشاره به برنامههای جدید مدیریت شهری در حوزه پسماند اعلام کرده است که پس از بررسیهای کارشناسی با حضور متخصصان دانشگاهی و شرکتهای دانشبنیان، مدل تلفیقی برای مدیریت پسماند تهران طراحی شده است.
وی تأکید کرده است که مدیریت پسماند نباید صرفاً بر زبالهسوزی متکی باشد و باید از مجموعهای از روشهای فناورانه استفاده کرد. به گفته او، یکی از شرکتهای دانشبنیان مستقر در این پارک، طرحی را در حوزه پردازش و زبالهسوزی طراحی کرده که از مرحله پایلوت عبور کرده و قرار است در مقیاس اولیه با ظرفیت حدود ۵۰۰ تا هزار تن در یکی از مناطق تهران اجرا شود.
زراسوندی با اشاره به تولید روزانه حدود ۶ هزار تن زباله در تهران، بیان کرده است که حتی کاهش و مدیریت ۵۰۰ تا هزار تن از این میزان نیز میتواند دستاورد مهمی برای پایتخت باشد.
همچنین در برنامههای فناورانه شهرداری تهران، موضوع استحصال گاز متان و تولید برق از پسماند، تولید سوخت جایگزین، پیرولیز و کمپوستسازی مورد توجه قرار گرفته است. این اقدامات در کنار توسعه تفکیک از مبدأ و هوشمندسازی حملونقل پسماند میتوانند زمینه کاهش وابستگی به دفن سنتی را فراهم کنند.
کاهش دفن مستقیم زباله در آرادکوه
مجتمع پردازش و دفع پسماند آرادکوه یکی از مهمترین مراکز مدیریت زباله تهران است و توسعه فناوریهای پردازش در این مجموعه میتواند نقش مهمی در کاهش دفن داشته باشد.
بر اساس اظهارات مدیرکل محیط زیست و توسعه پایدار شهرداری تهران، دفن مستقیم پسماند بدون پردازش در آرادکوه به کمتر از پنج درصد رسیده است؛ با این حال، کاهش دفن نهایی همچنان نیازمند توسعه زیرساختهای تفکیک، بازیافت و پردازش مواد آلی است.
محمدصابر باغخانیپور، مدیرکل محیط زیست و توسعه پایدار شهرداری تهران، در تشریح چالشهای مدیریت پسماند پایتخت تأکید کرده است که مسئله اصلی امروز فقط محل دفن زباله نیست، بلکه باید میزان تولید پسماند کاهش یابد، تفکیک از مبدأ تقویت شود و سهم پسماندی که در نهایت نیازمند دفن است به حداقل برسد.
وی همچنین توسعه خطوط پردازش، بازیافت، مدیریت پسماندهای آلی و بهبود مدیریت شیرابه را از ضرورتهای این حوزه دانسته است.
مدیریت هوشمند و اقتصاد چرخشی
فناوریهای نوین تنها به مراکز پردازش و تبدیل زباله به انرژی محدود نمیشوند. استفاده از سامانههای دیجیتال برای رصد میزان تولید پسماند، کنترل مسیر خودروهای جمعآوری، مدیریت مخازن و نظارت بر عملکرد پیمانکاران نیز میتواند بهرهوری مدیریت شهری را افزایش دهد.
در این میان، فناوریهای تصفیه شیرابه نیز اهمیت ویژهای دارند. شیرابه حاصل از تجمع و تجزیه زباله، در صورت مدیریت نامناسب میتواند به منابع آب و خاک آسیب برساند. استفاده از روشهای پیشرفته تصفیه، غشاها و فرایندهای زیستی و شیمیایی میتواند به کاهش آلایندگی این مایع کمک کند.
فاطمه اکبرپور، معاون محیط زیست انسانی حفاظت محیط زیست استان تهران، نیز در نشست تخصصی بررسی فناوریهای نوین مدیریت پسماند، بر ضرورت عبور از روشهای سنتی و استفاده از ظرفیت شرکتهای دانشبنیان تأکید کرده است.
وی از بررسی فناوریهای نوین برای تصفیه شیرابه مراکز پردازش و دفع پسماند خبر داده و توسعه روشهای هوشمند و مبتنی بر اقتصاد چرخشی را از سیاستهای این مجموعه برای کاهش مخاطرات زیستمحیطی عنوان کرده است.
مشارکت شهروندان؛ حلقه تکمیلکننده فناوری
با وجود اهمیت فناوریهای پیشرفته، موفقیت برنامههای کاهش دفن زباله بدون مشارکت شهروندان امکانپذیر نیست. تفکیک زباله از مبدأ، کاهش مصرف محصولات یکبارمصرف، استفاده مجدد از وسایل و تحویل پسماندهای خشک به مراکز مجاز بازیافت، اقداماتی هستند که میتوانند حجم زباله ورودی به مراکز پردازش را کاهش دهند.
از سوی دیگر، آموزش عمومی و فرهنگسازی باید همزمان با توسعه تجهیزات و زیرساختها دنبال شود؛ چراکه حتی پیشرفتهترین دستگاههای پردازش نیز در صورت ورود پسماند مخلوط و آلوده، نمیتوانند حداکثر بازدهی را داشته باشند.
در مجموع، حرکت تهران به سمت مدیریت فناورانه پسماند، فرصتی برای کاهش آلودگیهای زیستمحیطی، صرفهجویی در منابع طبیعی و ایجاد ارزش اقتصادی از زباله است. با این حال، موفقیت این مسیر به تأمین اعتبار، نظارت مستمر، ارزیابی عملکرد فناوریها و تکمیل زنجیره تفکیک تا بازیافت و استحصال انرژی وابسته است. تهران برای رهایی از معضل دفن زباله، بیش از هر زمان دیگری به جایگزینی نگاه «دفع پسماند» با رویکرد «بازیابی منابع» نیاز دارد.
انتهای خبر/