توسعه کتابخانه‌های سیار در مناطق محروم تهران
به گزارش خبرنگار تهران پرس، نشست خبری روز کتاب، کتابخوانی و کتابدار نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور، دوشنبه ۱۷ آبان‌ماه با حضور آزاده نظربلند، دبیرکل نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور، محمد خلج، دستیار ویژه دبیرکل و سیامک محبوب، معاون ترویج و توسعه نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور، در سالن اجتماعات کتابخانه مرکزی پارک شهر برگزار شد.
آزاده نظربلند در این نشست با تشریح عملکرد ۲۲ ماهه نهاد از دی‌ماه ۱۴۰۳ تا آبان‌ماه ۱۴۰۵، رویکرد اصلی این مجموعه را حرکت از الگوی کتابخانه‌محور به الگوی جامعه‌محور دانست و اظهار کرد: در این رویکرد، صرفاً افزایش تعداد کتابخانه‌ها ملاک نیست، بلکه دسترسی عادلانه به منابع، ارتقای کیفیت خدمات و میزان اثرگذاری کتابخانه‌ها در جامعه نیز اهمیت دارد.
وی با اشاره به نقش رسانه‌ها در معرفی ظرفیت‌های کتابخانه‌های عمومی افزود: امیدواریم با بهره‌گیری از ظرفیت رسانه‌ها، مردم بیش از گذشته با امکانات و خدمات کتابخانه‌ها آشنا شوند و ارتباط مؤثرتری با این مراکز برقرار کنند.
دبیرکل نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور، تصمیم‌گیری مبتنی بر داده و اطلاعات را از محورهای اصلی فعالیت این دوره برشمرد و گفت: در توسعه نقاط خدمت، مناطق کم‌برخوردار و مناطقی که فاقد کتابخانه هستند، در اولویت قرار گرفته‌اند.
نظربلند در پاسخ به پرسش خبرنگار تهران پرس درباره برنامه نهاد برای توسعه زیرساخت‌های کتابخانه‌ای و ترویج کتابخوانی در محله‌های محرومی همچون هرندی و خلازیر تهران، اظهار کرد: این مناطق از جمله اولویت‌های نهاد هستند و توسعه خدمات کتابخانه‌ای در آن‌ها یک ضرورت به شمار می‌رود. در صورت تأمین اعتبارات مورد نیاز، فعالیت‌های بیشتری برای گسترش زیرساخت‌های فرهنگی در این مناطق انجام خواهد شد. همچنین استفاده از ظرفیت کتابخانه‌های عمومی سیار برای ارائه خدمات به ساکنان این محله‌ها در دستور کار قرار دارد.
توسعه ۴۴۸۶ نقطه خدمت در کشور
وی با تشریح مفهوم نقطه خدمت گفت: در گذشته کتابخانه بیشتر به‌عنوان یک ساختمان ثابت تعریف می‌شد که مخاطب برای دریافت خدمات باید به آن مراجعه می‌کرد؛ اما اکنون ارائه خدمات در خارج از فضای کتابخانه و انتقال امکانات به محل زندگی مخاطبان نیز مورد توجه قرار گرفته است.
به گفته نظربلند، در حال حاضر نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور دارای ۴۴۸۶ نقطه خدمت با زیربنایی بالغ بر یک‌ونیم میلیون مترمربع است که ۳۲۱۴ نقطه در مناطق شهری و ۱۲۷۲ نقطه در مناطق روستایی قرار دارند. تعداد نقاط خدمت در ۲۲ ماه گذشته بیش از ۱۵ درصد افزایش یافته که بخش قابل توجهی از آن ناشی از توسعه کتابخانه‌های سیار بوده است.
دبیرکل نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور از رونمایی ۳۴ کتابخانه سیار هم‌زمان با سی‌وچهارمین هفته کتاب خبر داد و بیان کرد: این کتابخانه‌ها به ۲۵ استان کشور اعزام می‌شوند و اولویت با استان‌هایی است که تاکنون از ظرفیت کتابخانه سیار برخوردار نبوده‌اند. همچنین امیدواریم تا پایان سال دست‌کم ۱۰ کتابخانه سیار دیگر به این ناوگان اضافه شود.
وی افزود: با ورود ۳۴ خودروی جدید، حدود ۳۵۰ نقطه خدمت به شبکه کتابخانه‌های عمومی کشور افزوده خواهد شد که عمدتاً مناطق فاقد دسترسی به خدمات کتابخانه‌ای هستند.
نظربلند همچنین از تأسیس بیش از ۷۰ کتابخانه جدید با زیربنای مجموعاً بیش از ۲۵ هزار مترمربع در فاصله دی‌ماه ۱۴۰۳ تا آبان‌ماه ۱۴۰۵ خبر داد و گفت: در این مدت پروژه‌های مختلفی به بهره‌برداری رسیده که از جمله آن‌ها می‌توان به کتابخانه فرشتگان با زیربنای ۷۰۰ مترمربع و بخش‌های متنوع ویژه کودکان و نوجوانان اشاره کرد.
بازطراحی ۶۳ کتابخانه و اجرای ۳۱۰ پروژه عمرانی
وی با اشاره به برنامه بازطراحی فضاهای کتابخانه‌ای اظهار کرد: هدف از این اقدام، تبدیل کتابخانه‌ها به محیط‌هایی چندمنظوره برای مطالعه، تعامل اجتماعی، گفت‌وگو و یادگیری است. در این فضاها علاوه بر بخش‌های آرام مطالعه، امکاناتی مانند اتاق‌های گفتگو، کارگاه‌های خلاقیت و محیط‌های تعاملی برای کودکان، نوجوانان و سالمندان پیش‌بینی می‌شود.
به گفته وی، تاکنون بیش از ۶۳ کتابخانه با مجموع زیربنای حدود ۷۰ هزار مترمربع بازطراحی شده‌اند. همچنین پژوهشی با هدف شناسایی علایق نوجوانان و عوامل مؤثر بر حضور و مشارکت آن‌ها در کتابخانه‌های عمومی انجام شده که نتایج آن به‌زودی منتشر خواهد شد.
نظربلند با اشاره به پروژه‌های عمرانی در دست اجرا گفت: در حال حاضر ۳۱۰ پروژه عمرانی با مجموع زیربنای بیش از ۱۰۰ هزار مترمربع در سراسر کشور وجود دارد. یکی از مهم‌ترین این پروژه‌ها، کتابخانه مرکزی با زیربنای بیش از ۱۸ هزار مترمربع است که پس از افتتاح، بزرگ‌ترین کتابخانه عمومی کشور خواهد بود.
وی همچنین از آسیب‌دیدن ۶۴ کتابخانه در جریان شرایط جنگی ماه‌های گذشته خبر داد و افزود: تعدادی از این کتابخانه‌ها پس از انجام اقدامات لازم، بار دیگر به چرخه خدمت بازگشته‌اند.
تغییر الگوی تأمین منابع و امانت بیش از ۵۵ میلیون کتاب
دبیرکل نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور درباره تغییر سیاست تأمین منابع کتابخانه‌ها تصریح کرد: رویکرد گذشته که بر خرید متمرکز کتاب و ارسال آن به کتابخانه‌ها استوار بود، تغییر کرده است. اکنون کتابداران بر اساس نیازهای اعضا و درخواست‌های مراجعه‌کنندگان در انتخاب و تأمین منابع مشارکت دارند.
وی با اشاره به اجرای طرح «شهرزاد» در حوزه ادبیات داستانی گفت: این طرح با استقبال خوبی در کتابخانه‌های عمومی کشور مواجه شده و در برخی مراکز، کتاب‌های تهیه‌شده پیش از قرار گرفتن در قفسه‌ها به امانت رفته‌اند. همچنین این طرح زمینه استقبال بیشتر بانوان از منابع داستانی و حضور فعال‌تر آنان در کتابخانه‌ها را فراهم کرده است.
نظربلند با بیان اینکه در سال‌های گذشته نهاد با عقب‌ماندگی در تأمین منابع مواجه بوده است، خاطرنشان کرد: با وجود محدودیت‌ها، بیش از دو میلیون و ۳۶۶ هزار نسخه کتاب به منابع کتابخانه‌های عمومی افزوده شده و بیش از ۵۵ میلیون نسخه کتاب نیز به امانت رفته است.
وی از خیرین، صنایع و علاقه‌مندان به حوزه فرهنگ خواست با استفاده از ظرفیت مسئولیت اجتماعی و سایر شیوه‌های حمایتی، در تأمین منابع کتابخانه‌ها مشارکت کنند.
گسترش خدمات دیجیتال و فعالیت‌های فرهنگی
دبیرکل نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور با اشاره به برنامه‌های حوزه فناوری اطلاعات اظهار کرد: توسعه پلتفرم «هفت‌خان» برای ارائه خدمات کتابخانه‌ای و انتشار تولیدات محتوایی نهاد در این بستر در دستور کار قرار گرفته است.
وی همچنین از راه‌اندازی باشگاه کتابخوانی و کتاب‌دوستان با عنوان «همخوان» خبر داد و افزود: ایجاد امکان امانت دیجیتال کتاب از دیگر برنامه‌های مهم نهاد است تا اعضا بتوانند علاوه بر دریافت حضوری کتاب، از خدمات امانت الکترونیکی نیز استفاده کنند.
نظربلند با اشاره به فعالیت‌های فرهنگی کتابخانه‌ها گفت: بیش از ۲۹۰ هزار فعالیت فرهنگی در کتابخانه‌های کشور اجرا شده که شامل نشست‌های کتابخوانی، جمع‌خوانی، مسابقات، کارگاه‌های آموزشی، بسته‌های مطالعاتی و برنامه‌های مناسبتی بوده است.
وی از اجرای «آکادمی ترویج خواندن» ویژه نوجوانان نیز خبر داد و گفت: در این طرح، نوجوانان در زمینه تولید محتوای مرتبط با کتاب آموزش دیده‌اند تا در ادامه به‌عنوان مروجان کتابخوانی و تولیدکنندگان محتوا، هم‌نسلان خود را به مطالعه و استفاده از کتابخانه‌ها ترغیب کنند.
ارسال ۹۴۳ پرونده به دومین دوره نشان همخوان
در ادامه این نشست، سیامک محبوب، معاون ترویج و توسعه نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور، درباره دومین دوره نشان «همخوان» اظهار کرد: این رویداد با هدف شناسایی و تقدیر از فعالیت‌های جمعی، خلاقانه و اثرگذار کتابداران، فعالان فرهنگی و مجموعه‌های مرتبط با کتاب و کتابخوانی برگزار می‌شود.
وی با بیان اینکه این جایزه در ۱۳ محور برگزار می‌شود، گفت: در دوره دوم مجموعاً ۹۴۳ پرونده از سوی اشخاص حقیقی و حقوقی ارسال شده است.
محبوب با اشاره به میزان مشارکت در بخش‌های مختلف افزود: خدمات کتابخانه‌ای به کودکان با ۳۶۰ پرونده بیشترین میزان مشارکت را داشته است. همچنین در بخش خدمات نوجوانان ۱۳۲ پرونده، سالمندان ۵۰ پرونده و گروه‌های خاص ۷۰ پرونده ثبت شده است.
به گفته وی، در بخش کتابخانه‌های دوستدار خانواده ۴۸ پرونده، آموزش کاربران ۱۵۶ پرونده و کتابخانه ارزش‌آفرین ۸۰ پرونده دریافت شده است. همچنین محور نوآوری برای نخستین بار به این جایزه اضافه شده و به ایده‌هایی اختصاص دارد که از مرحله پیشنهاد عبور کرده و در عمل اجرا شده‌اند.
محبوب با اشاره به اهمیت خدمات خارج از ساختمان کتابخانه‌ها بیان کرد: در بخش خدمات برون‌کتابخانه‌ای ۱۵۴ پرونده دریافت شده است. این خدمات علاوه بر کتابخانه‌های سیار، طرح‌هایی مانند پیک کتاب، حضور کتابداران در مدارس و اجرای برنامه‌های فرهنگی در محیط‌های خارج از کتابخانه را نیز شامل می‌شود.
وی ادامه داد: در بخش فعالان فضای مجازی و معرفی کتاب ۷۹ پرونده، گروه‌های مردم‌نهاد و جهادی ۴۱ پرونده و سازمان‌های فعال در ترویج خواندن ۲۹ پرونده دریافت شده است. پرونده‌ها در حال بررسی هستند و برگزیدگان هم‌زمان با برنامه‌های هفته کتاب معرفی و تقدیر خواهند شد.
افتتاح پروژه‌های جدید در هفته کتاب
معاون ترویج و توسعه نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور درباره برنامه‌های سی‌وچهارمین هفته کتاب گفت: علاوه بر راه‌اندازی کتابخانه‌های سیار جدید، پنج پروژه کتابخانه‌ای با زیربنای مجموع حدود هزار و ۲۵۰ مترمربع افتتاح خواهد شد.
وی افزود: همچنین ۱۰ پروژه بازطراحی‌شده با مساحت نزدیک به دو هزار و ۲۰۰ مترمربع به بهره‌برداری می‌رسد که هدف از آن‌ها ارتقای کیفیت محیط کتابخانه‌ها و متناسب‌سازی فضاها با نیاز مخاطبان است.
محبوب از برگزاری مراسم تجدید میثاق در روز سه‌شنبه ۱۹ آبان‌ماه ساعت ۹ صبح خبر داد و گفت: مدیران کل کتابخانه‌های عمومی استان‌ها نیز در روزهای جمعه ۲۲ و ۲۹ آبان‌ماه با حضور در نمازهای جمعه و سخنرانی پیش از خطبه‌ها، به معرفی اهمیت کتاب، کتابخوانی و فعالیت‌های کتابخانه‌های عمومی خواهند پرداخت.
وی رونمایی از کتاب «استاندارد کتابخانه‌های سیار»، برگزاری نشست‌های تخصصی طراحی خدمات کتابخانه‌ای، افتتاح کتابخانه‌های جدید و تجلیل از برگزیدگان نشان همخوان را از دیگر برنامه‌های این هفته عنوان کرد.
به گفته محبوب، اجرای پویش اهدای کتاب و طرح بخشودگی جرایم دیرکرد منابع امانت‌گرفته‌شده نیز در برنامه‌های هفته کتاب قرار دارد.
وی همچنین از برگزاری نخستین نشست تخصصی هوش مصنوعی مولد ویژه کتابداران با همکاری معاونت پژوهش و برنامه‌ریزی نهاد خبر داد و افزود: رونمایی از سامانه علمی و پژوهشی نهاد، معرفی داشبورد تحلیلی داده‌ها و برگزاری نشست‌های مجازی درباره نقش کتابداران نیز از دیگر برنامه‌های پیش‌بینی‌شده است.
محبوب در پایان با اشاره به برنامه‌های استانی و محلی هفته کتاب گفت: بیش از ۲۱ هزار برنامه فرهنگی و ترویجی در کتابخانه‌های عمومی سراسر کشور پیش‌بینی شده است که استان‌های فارس، گلستان، اصفهان، همدان و خراسان رضوی بیشترین تعداد برنامه‌ها را خواهند داشت.
وی ابراز امیدواری کرد اجرای این برنامه‌ها زمینه آشنایی بیشتر مردم با خدمات کتابخانه‌های عمومی و افزایش مشارکت اجتماعی در حوزه مطالعه و کتابخوانی را فراهم کند.
پایان پیام/