کمبود فضای سبز در برخی محله‌های تهران
به گزارش گروه جامعه پایگاه خبری تحلیلی «تهران پرس»؛ فضای سبز شهری یکی از نیاز‌های اساسی زندگی در کلان‌شهری مانند تهران است؛ شهری که تراکم ساختمان‌ها، رفت‌وآمد خودروها، آلودگی هوا و محدودیت زمین، اهمیت دسترسی شهروندان به محیط‌های طبیعی را افزایش داده است. بوستان‌ها علاوه بر فراهم کردن محلی برای استراحت، پیاده‌روی و فعالیت بدنی، می‌توانند به بهبود کیفیت محیط شهری و کاهش بخشی از آثار گرما و آلودگی کمک کنند. با این حال، دسترسی به این امکانات در تمام محله‌های پایتخت یکسان نیست.
پژوهش‌های شهری نیز از توزیع نامتوازن فضای سبز در مناطق مختلف تهران حکایت دارند؛ مسئله‌ای که ضرورت توسعه بوستان‌های محلی، حفظ باغ‌های باقی‌مانده و توجه به محله‌های کم‌برخوردار را دوچندان می‌کند.
در برخی مناطق، وجود پارک‌های بزرگ و عرصه‌های گسترده طبیعی باعث شده است سرانه فضای سبز بالاتر باشد؛ اما در محله‌های پرتراکم، به‌ویژه در بخش‌هایی از مناطق مرکزی و جنوبی تهران، کمبود زمین مناسب برای احداث بوستان به یکی از موانع اصلی توسعه فضای سبز تبدیل شده است.
بر اساس پژوهشی که در سال ۲۰۲۵ در نشریه علمی Scientific Reports منتشر شده، توزیع فضای سبز و فضا‌های باز مناسب فعالیت بدنی در مناطق تهران تفاوت چشمگیری دارد. در این مطالعه، سرانه فضای سبز منطقه ۲۲ حدود ۵۸٫۶۷ مترمربع و منطقه ۱۰ حدود ۲٫۵۸ مترمربع برای هر نفر برآورد شده است. همچنین مناطق ۸ و ۱۱ در شمار مناطقی قرار گرفته‌اند که با محدودیت دسترسی به فضای سبز روبه‌رو هستند. این ارقام مربوط به روش محاسبه و داده‌های همان پژوهش است و نباید بدون توجه به تعریف فضای سبز و سال داده‌ها، معادل آمار رسمی جاری شهرداری در نظر گرفته شود.
این اختلاف نشان می‌دهد که بررسی وضعیت فضای سبز تهران تنها با اعلام مجموع مساحت بوستان‌ها یا میانگین سرانه شهر امکان‌پذیر نیست. آنچه برای یک شهروند اهمیت دارد، فاصله خانه تا نزدیک‌ترین بوستان، امکان دسترسی ایمن و پیاده به آن و برخورداری از فضای سبز قابل استفاده در زندگی روزمره است.
مناطق کم‌برخوردار در اولویت توسعه بوستان‌ها
عباسعلی نوبخت، مدیرعامل سازمان بوستان‌ها و فضای سبز شهر تهران، در خرداد ۱۴۰۵ با اشاره به ضرورت توزیع عادلانه فضای سبز اعلام کرد که مناطق ۱۱، ۱۲ و ۱۷ از جمله مناطقی هستند که از نظر سرانه فضای سبز با محدودیت بیشتری روبه‌رو هستند. او توسعه بوستان‌های محلی، حفاظت از باغ‌ها و استفاده از ظرفیت زمین‌های قابل تملک را از محور‌های مهم برنامه‌های این حوزه برشمرد.
این اظهارات نشان می‌دهد که مسئله فضای سبز در تهران تنها به کاشت درخت یا افزایش مساحت بوستان‌ها محدود نمی‌شود، بلکه محل احداث آنها نیز اهمیت زیادی دارد. ممکن است یک منطقه از فضای سبز گسترده‌ای در حاشیه خود برخوردار باشد، اما ساکنان محله‌های پرتراکم آن برای رسیدن به یک پارک کوچک ناچار به پیمودن مسافت طولانی باشند.
در همین زمینه، گودرزی، معاون شهردار تهران، در مرداد ۱۴۰۵ اعلام کرد که سرانه فضای سبز شهر تهران حدود ۱۷ مترمربع برای هر شهروند است؛ با این حال، این میزان در مناطق مختلف یکسان نیست و منطقه ۱۰ از جمله محدوده‌هایی است که با کمبود بیشتری مواجه است. او محدودیت زمین در مناطق مرکزی و پرتراکم را از عوامل این تفاوت دانست و بر تلاش برای شناسایی و تملک املاک مناسب برای ایجاد بوستان تأکید کرد.
کمبود زمین و هزینه‌های توسعه فضای سبز
یکی از موانع اصلی گسترش بوستان‌ها در محله‌های قدیمی تهران، قیمت بالای زمین و تراکم ساخت‌وساز است. در بسیاری از این محله‌ها، قطعات خالی اندکی باقی مانده و تبدیل زمین‌های موجود به فضای سبز به خرید ملک، تأمین اعتبار و بررسی ضوابط شهرسازی نیاز دارد.
از سوی دیگر، حفظ باغ‌های باقی‌مانده نیز اهمیت دارد. تخریب باغ‌ها و جایگزینی آنها با ساختمان، فرصت‌های طبیعی شهر برای کاهش گرما، حفظ پوشش گیاهی و ایجاد محیطی مناسب برای شهروندان را محدود می‌کند؛ بنابراین حفاظت از باغ‌ها باید در کنار احداث بوستان‌های جدید مورد توجه قرار گیرد.
پژوهشگران حوزه برنامه‌ریزی شهری، کرامت‌الله زیاری، لیلا واحدیان بیکی و زیبا پرنون، در مقاله‌ای درباره توزیع مکانی فضای سبز تهران، به تفاوت برخورداری مناطق شهری و ضرورت بررسی مکانی این امکانات پرداخته‌اند. پژوهش آنان نشان می‌دهد که توزیع نامتوازن فضای سبز از مسائل مهم برنامه‌ریزی شهری تهران بوده است.
راهکار‌هایی برای شهری سبزتر
برای کاهش این نابرابری، مدیریت شهری می‌تواند ایجاد بوستان‌های کوچک محلی را در اولویت قرار دهد. تبدیل زمین‌های بلااستفاده به فضای سبز، حفظ باغ‌های خصوصی با ابزار‌های تشویقی، توسعه دیوار‌های سبز در مکان‌های مناسب و ایجاد مسیر‌های پیاده‌روی سایه‌دار، از اقداماتی است که می‌تواند دسترسی شهروندان به طبیعت را بهبود دهد.
در کنار توسعه فیزیکی، تأمین آب مورد نیاز فضای سبز نیز اهمیت دارد. با توجه به محدودیت منابع آبی، استفاده از پساب تصفیه‌شده، انتخاب گونه‌های گیاهی متناسب با اقلیم تهران و به‌کارگیری روش‌های نوین آبیاری می‌تواند به پایداری بوستان‌ها کمک کند. گودرزی نیز در گزارش مردادماه ۱۴۰۵ از برنامه شهرداری برای گسترش استفاده از پساب و کاهش وابستگی آبیاری فضای سبز به آب چاه خبر داده است.
در نهایت، موفقیت برنامه‌های توسعه فضای سبز باید با شاخص‌هایی مانند افزایش دسترسی پیاده به بوستان‌ها، حفظ درختان موجود، کیفیت امکانات و میزان برخورداری محله‌های کم‌برخوردار سنجیده شود. تهران زمانی به شهری سبزتر و سالم‌تر تبدیل می‌شود که فرصت استفاده از فضای سبز، نه امتیازی وابسته به محل سکونت، بلکه امکانی در دسترس برای همه شهروندان باشد.
انتهای خبر/