تحقق دسترسی اقتصادی به فضا با «انقلاب ماهواره‌برها»
به گزارش پایگاه خبری تحلیلی «تهران پرس»؛ نادر مکاری روز شنبه در نشست خبری با اشاره به نام‌گذاری امسال هفته فضا اظهار داشت: شعار «انقلاب ماهواره‌برها» فراتر از یک گزاره صرفاً فناورانه است؛ هدف بنیادین این مفهوم، ایجاد بستری برای دسترسی آسان، ارزان و اقتصادی به فضا به‌منظور تشکیل منظومه‌های ماهواره‌ای و ارائه خدمات مستمر، دقیق و کاربردی به صنایع و بخش‌های مختلف کشور است.
وی گفت: رصد تحولات و پیشرفت‌های روز دنیا در حوزه فضایی نشان می‌دهد که نسل جدید پرتابگر‌ها به‌سمت بهره‌گیری از سوخت‌های اقتصادی و تعریف مأموریت‌های بازگشت‌پذیر و تکرارپذیر حرکت کرده‌اند؛ این بدان معناست که امروزه توسعه فناوری کاملاً بر مبنای توجیه اقتصادی و شکل‌گیری بازار استوار شده و اقتصاد فضا به بخش جدایی‌ناپذیر اقتصاد دیجیتال و اقتصاد ملی کشور‌ها تبدیل شده است.
مکاری با تأکید بر اینکه این مفهوم تنها به پرتابگر‌ها محدود نمی‌شود، تصریح کرد: خطوط و سامانه‌های انتقال مداری نیز از اجزای کلیدی این رویکرد به‌شمار می‌روند؛ چراکه برای ارتقای محموله‌ها از مدار‌های پایینی (LEO) به مدار‌های بالاتر نیازمند سامانه‌های انتقال مداری پایدار و پیشرفته هستیم.
وی افزود: در همین راستا، پروژه سری سامانه‌های انتقال مداری «سامان» که از پیش در دستور کار پژوهشگاه فضایی ایران قرار داشت، با رویکردی نوین در حال پیگیری است و علاوه‌بر پیشرانش سوخت جامد، بهره‌گیری از سوخت مایع نیز در برنامه‌های توسعه این پروژه آغاز شده است.
کاهش ریسک و هزینه ماموریت‌های فضایی با شبیه‌ساز‌های سه‌بعدی
سرپرست پژوهشگاه فضایی ایران، یکی از چالش‌های اساسی اقتصاد فضا را هزینه‌های بالای ناشی از شکست مأموریت‌ها دانست و گفت: طراحی و ساخت ماهواره‌ها و پرتابگر‌ها منابع مالی سنگینی را به دولت‌ها تحمیل می‌کند و در صورت عدم توفیق یک مأموریت، خسارت هنگفتی به کشور وارد می‌شود.
وی ادامه داد: بر این اساس، متخصصان پژوهشگاه فضایی ایران موفق به طراحی و بومی‌سازی دو نرم‌افزار جامع شبیه‌ساز سه‌بعدی شده‌اند که ریسک و خطای عملیات را به حداقل می‌رساند؛ این سامانه‌ها عملکرد مأموریت را پیش از پرتاب مورد سنجش دقیق قرار می‌دهند و آزمایش‌هایی را که اجرای مستقیم آنها در شرایط فضایی ناممکن است، روی زمین بازسازی و ارزیابی می‌کنند.
مکاری اضافه کرد: این نرم‌افزار‌ها پس از پرتاب نیز به‌عنوان ابزار کمکی در اختیار اپراتور‌های مراکز کنترل مأموریت قرار می‌گیرند تا وضعیت لحظه‌ای ماهواره در فضا را با سرعت و دقت تحلیل کنند.
حرکت از توسعه فناوری محض به‌سوی ماموریت‌های کاربردمحور
وی با تشریح دکترین نوین مدیریتی این مجموعه اظهار داشت: در دوره جدید، تغییر ریل و تحولی بنیادین در پژوهشگاه فضایی رقم خورد تا از توسعه فناوری صرف به‌سمت فناوری‌های تقاضامحور و کاربردی حرکت کنیم؛ رویکردی که صنعت فضایی را به‌طور مستقیم پاسخگوی مطالبات و مسائل دستگاه‌های اجرایی می‌سازد.
سرپرست پژوهشگاه فضایی ایران گفت: در این چارچوب، تفاهم‌نامه‌های همکاری گسترده‌ای با دستگاه‌های اجرایی و ذی‌نفعان خدمات فضاپایه منعقد شده و مذاکرات و تعاملات فنی مؤثری برای ساخت ماهواره‌های اختصاصی دستگاه‌ها در جریان است تا بهره‌برداران بتوانند همانند الگو‌های پیشرو در جهان، مستقیماً از امکانات ماهواره‌های اختصاصی خود بهره‌مند شوند.
یکپارچه‌سازی خدمات داده‌های مکانی در سکوی «راز» و بومی‌سازی «ایران‌زمین»
مکاری با برشمردن دستاورد‌های اخیر پژوهشگاه در حوزه اقتصاد فضا یادآور شد: یکی از گام‌های کلیدی، تجمیع سامانه‌های کاربردی در قالب یک پلتفرم واحد تحت عنوان «راز» (رصد اطلاعات زمین) است؛ در این بستر یکپارچه، همه دستاورد‌های تخصصی چندین‌ساله پژوهشگاه در حوزه سنجش از دور گردآوری شده است.
وی افزود: پلتفرم راز دربرگیرنده انواع داده‌های تصویری اپتیکی و راداری به همراه بسته‌ای کامل از ابزار‌های پیشرفته پردازشی نظیر تفکیک‌پذیری فوق‌العاده، تصحیح هندسی، موزاییک تصاویر و پارسل‌بندی اراضی است.
سرپرست پژوهشگاه فضایی ایران با تأکید بر نقش این سامانه در اتصال به بدنه علمی کشور تصریح کرد: پلتفرم راز بستری فراگیر برای اساتید، پژوهشگران و دانشگاهیان است تا بتوانند ضمن دسترسی به پایگاه‌های داده، الگوریتم‌های هوش مصنوعی خود را توسعه دهند؛ این زیرساخت سرآغاز مهمی برای خلق ارزش و شکل‌گیری واقعی اقتصاد فضا در ایران است.
مکاری همچنین به رفع وابستگی کشور به سامانه‌های مشابه خارجی اشاره کرد و گفت: علاوه‌بر پلتفرم راز، متخصصان توانمند پژوهشگاه موفق به توسعه سامانه «ایران‌زمین» تحت عنوان گوگل‌ارث ایرانی شدند؛ سامانه‌ای راهبردی که خلأ آن در ساختار رصدی کشور مشهود بود و به دلیل قطعی‌های مداوم و محدودیت‌های دسترسی سامانه‌های خارجی، توسعه این پلتفرم ملی گامی اساسی در جهت پایداری اطلاعات مکانی محسوب می‌شود.
وی خاطرنشان کرد: یکی دیگر از طرح‌های راهبردی جدید این پژوهشگاه، راه‌اندازی «سکوی هوشمند اقتصاد فضا» است تا طرح‌های فضایی پیش از مرحله اجرا، از منظر بازدهی و توجیه‌پذیری اقتصادی به‌دقت مورد غربالگری و تحلیل کارشناسی قرار گیرند.
تدوین سند راهبردی ناوبری فضایی و دستیابی به منظومه بومی تا سال آینده
مکاری در ادامه با اشاره به راهبرد‌های این نهاد در حوزه ناوبری فضاپایه اظهار داشت: گزینه‌ها و روش‌های گوناگون ناوبری در دنیا به‌دقت بررسی و در نهایت یک سند راهبردی کلیدی برای این حوزه تدوین شده است؛ هدف ما دستیابی به منظومه بومی ناوبری، بهره‌گیری از شیوه‌های نوین تقویتی و افزایشی و استفاده از روش‌های ناوبری فرصت‌طلبانه است که هم‌اکنون در دستور کار محققان پژوهشگاه قرار دارد.
وی گفت: برنامه‌ریزی ما بر این مبنا استوار است که در سال آینده بخشی از این سند راهبردی را عملیاتی کنیم تا کشور گام مهمی در جهت برخورداری از سامانه ناوبری بومی بردارد.
بازگشت فوری به چرخه خدمت و بازتعریف پروژه‌ها بر مدار نیاز‌های ملی
سرپرست پژوهشگاه فضایی ایران با اشاره به حفظ توانمندی‌های علمی پس از برخی حوادث تصریح کرد: اگرچه برخی ساختمان‌ها یا تجهیزات دچار آسیب شدند، اما سرمایه اصلی پژوهشگاه، نیروی انسانی و متخصصان متعهد ما هستند؛ مجموعه بلافاصله به چرخه فعالیت و ماموریت‌های خود بازگشت و در بازه زمانی بسیار کوتاهی توانستیم چند پلتفرم کلیدی را که خلأ آنها سال‌ها در کشور احساس می‌شد به ثمر برسانیم.
وی افزود: پروژه‌های پیشین نیز متناسب با نیاز‌های روز کشور بازتعریف شدند؛ به‌گونه‌ای که در ماهواره‌های سری «سامان» فناوری پیشرانش سوخت مایع کلید خورد و در پروژه‌های سری «ناهید» نیز فناوری‌های حیاتی منظومه‌ساز تعبیه شد تا سامانه‌ها پاسخگوی چالش‌های پیش‌روی کشور باشند.
بومی‌سازی لینک‌های بین‌ماهواره‌ای و ماموریت‌های «ناهید ۲ و ۳»
مکاری درباره آخرین وضعیت منظومه‌سازی و پروژه‌های مدار ژئو اظهار داشت: ماموریت بنیادین پژوهشگاه فضایی ایران، توسعه فناوری، ساخت ماهواره و طراحی منظومه‌هاست؛ در این مسیر، ماهواره «ناهید ۲» با هدف توسعه و تثبیت فناوری‌های منظومه‌سازی طراحی شده و «ناهید ۳» نیز برای دستیابی به مدار زمین‌آهنگ (ژئو) در دست اقدام است.
وی ادامه داد: متخصصان ما همه تحولات روز جهان را رصد می‌کنند و توسعه فناوری‌ها متکی به یک شرکت خاص نیست؛ به عنوان نمونه، یکی از ارکان کلیدی در ساخت منظومه‌ها، فناوری برقراری ارتباط بین‌ماهواره‌ای است که بومی‌سازی آن در پژوهشگاه آغاز شده و با پیشرفت مطلوبی پیش می‌رود.
کاربرد همه‌جانبه هوش مصنوعی بومی در زنجیره فضایی
سرپرست پژوهشگاه فضایی ایران با تبیین نقش هوش مصنوعی در این حوزه گفت: هوش مصنوعی در صنعت فضایی کشور صرفاً محدود به پردازش داده نیست، بلکه در زنجیره ارزش حضور دارد؛ از طراحی بهینه ساختار منظومه‌ها و ناوبری فرصت‌طلبانه گرفته تا طراحی‌های مخابراتی، پیش‌بینی رفتار سامانه و اصلاح برخط خطاها، متکی بر ابزار‌های هوش مصنوعی است.
وی اضافه‌کرد: در پروژه‌هایی مانند افزایش وضوح تصویر، هوش مصنوعی نقشی کلیدی دارد و همه این الگوریتم‌ها توسط پژوهشگران و متخصصان داخلی پژوهشگاه طراحی و پیاده‌سازی شده و از هیچ ابزار خارجی در این فرایند استفاده نمی‌شود.
کاربردی‌سازی داده‌های ماهواره «خیام» در مدیریت بحران و اقتصاد ملی
مکاری با تشریح دستاورد‌های تجاری‌سازی و خدمات‌محور کردن داده‌های فضاپایه اظهار داشت: از سال گذشته فرایند ارائه تصاویر ماهواره «خیام» به دستگاه‌های اجرایی آغاز شد؛ امروز شهرداری‌ها برای توسعه شهری و پایش ساخت‌وساز‌ها و شرکت ملی گاز و سایر صنایع زیرساختی به‌طور مستمر از این تصاویر استفاده می‌کنند و دامنه این همکاری‌ها روزبه‌روز در حال گسترش است.
وی گفت: داده‌ها و آرشیو کامل ماهواره خیام یکی از ورودی‌های راهبردی پلتفرم «راز» و سامانه «ایران‌زمین» است؛ امروزه با استفاده از این داده‌ها، پایش سطح برداشت معادن و اکتشاف پهنه‌های معدنی جدید، سنجش نرخ فرونشست زمین، برآورد دقیق سطح زیر کشت و برداشت محصولات کشاورزی و در نهایت پایش خشکسالی و مدیریت منابع آبی کشور با بالاترین دقت انجام می‌شود.
جزئیات بهره‌برداری از سامانه «ایران‌زمین»
سرپرست پژوهشگاه فضایی ایران در خصوص بومی‌سازی زیرساخت رصد مکانی گفت: سامانه «ایران‌زمین» پس از تکمیل مراحل توسعه، هم‌اکنون در مرحله آزمون‌های نهایی قرار دارد و به‌زودی رسماً رونمایی خواهد شد.
وی در پایان خاطرنشان کرد: این سامانه در دو نسخه «عمومی» و «تجاری» عرضه می‌شود؛ نسخه عمومی نقشی معادل گوگل‌ارث را ایفا خواهد کرد و نسخه تجاری با ارائه ابزار‌های پردازشی پیشرفته و خروجی‌های تحلیلی تخصصی، بستری کارآمد برای توسعه کسب‌وکارها، پژوهشگران و نهاد‌های اجرایی کشور فراهم می‌سازد.
انتهای خبر/
منبع: ایرنا