از دفاع مقدس تا امروز؛ مردم در میدان مقاومت
به گزارش خبرنگار تهران پرس؛ دفاع مقدس برای ایران تنها یک دوره هشت‌ساله از تاریخ معاصر نیست؛ بخشی از حافظه جمعی ملتی است که در برابر یک جنگ گسترده ایستاد و تجربه‌ای متفاوت از مفهوم دفاع را به ثبت رساند. در آن سال‌ها، میدان دفاع تنها در خطوط مقدم جبهه تعریف نمی‌شد و پشت سر رزمندگان، خانواده‌ها، کارگران، کشاورزان، دانش‌آموزان، دانشجویان، کسبه و گروه‌های مختلف اجتماعی قرار داشتند که هر یک به اندازه توان خود در پشتیبانی از کشور نقش ایفا می‌کردند.
روایت دفاع مقدس، بدون توجه به نقش مردم، روایتی ناقص خواهد بود. از جمع‌آوری کمک‌های مردمی و تهیه اقلام مورد نیاز جبهه‌ها تا حضور داوطلبانه نیروها و پشتیبانی خانواده‌ها، مجموعه‌ای از اقدامات شکل گرفت که نشان می‌داد دفاع از کشور می‌تواند به یک کنش عمومی و اجتماعی تبدیل شود.
اکنون و با گذشت سال‌ها از پایان جنگ تحمیلی، بازخوانی این تجربه در شرایط جدید اهمیت بیشتری پیدا کرده است. جنگ ۱۲ روزه و تحولات پس از آن نیز بار دیگر موضوع تاب‌آوری اجتماعی، همبستگی عمومی و نقش گروه‌های مردمی را در مدیریت شرایط دشوار برجسته کرد.
در چنین شرایطی، رسانه می‌تواند با فاصله گرفتن از روایت‌های کلیشه‌ای، سراغ جزئیات حضور مردم برود؛ از خانواده‌هایی که در روزهای سخت کنار یکدیگر قرار گرفتند تا گروه‌هایی که در حوزه امدادرسانی، تأمین نیازهای ضروری و حمایت از آسیب‌دیدگان فعال شدند.
محور «مهر مقاومت» نیز بر همین اساس بر مفهوم «یک ملت، یک وطن» تأکید دارد؛ مفهومی که در آن، حفظ وحدت اجتماعی و پرهیز از خط‌کشی‌های تفرقه‌آمیز، به‌عنوان یکی از ضرورت‌های جامعه در شرایط بحرانی مورد توجه قرار می‌گیرد.
تجربه دفاع مردمی باید روایت شود
اقبال شاکری، نماینده سابق مردم تهران در مجلس، در گفتگو با تهران پرس، با اشاره به تجربه دفاع مقدس، بر اهمیت توجه به ظرفیت‌های مردمی در عرصه دفاع و مدیریت بحران تأکید کرد.
وی تاکید کرد: دفاع مقدس نمونه‌ای از مشارکت گسترده اجتماعی در شرایط جنگی محسوب می‌شود؛ مشارکتی که تنها به حضور رزمندگان در خطوط مقدم محدود نبود و بخش‌های مختلف جامعه در پشت جبهه نیز وظایفی را بر عهده گرفتند.
شاکری گفت: یکی از مهم‌ترین جلوه‌های این مشارکت، کمک‌های مردمی بود. خانواده‌ها و گروه‌های اجتماعی با امکانات موجود خود بخشی از نیازهای جبهه‌ها را تأمین می‌کردند و همین همراهی، شبکه‌ای گسترده از پشتیبانی اجتماعی ایجاد کرده بود.
به گفته وی، تجربه دفاع مقدس می‌تواند برای نسل جدید نیز قابل مطالعه باشد؛ به‌ویژه در شرایطی که کشور با بحران‌ها و تهدیدهای مختلف مواجه می‌شود و نیاز به همکاری اجتماعی افزایش می‌یابد.
بازخوانی چنین تجربه‌ای همچنین می‌تواند نشان دهد که سرمایه اجتماعی تنها در زمان آرامش معنا ندارد و در دوره‌های بحران، اهمیت آن بیشتر آشکار می‌شود. اعتماد متقابل، مسئولیت‌پذیری، کمک به یکدیگر و توجه به منافع عمومی، از جمله مؤلفه‌هایی است که در چنین شرایطی می‌تواند به افزایش تاب‌آوری جامعه کمک کند.
وحدت اجتماعی پشتوانه عبور از بحران‌هاست
زهره الهیان، نماینده سابق مردم تهران در مجلس، در گفتگو با تهران پرس، بر اهمیت همبستگی اجتماعی و توجه به ظرفیت‌های عمومی جامعه در شرایط حساس تأکید کرد.
وی تاکید کرد: دفاع مقدس یکی از مقاطع تاریخی است که در آن، گروه‌های مختلف مردم با وجود تفاوت‌های اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی، با مسئله مشترک دفاع از کشور مواجه شدند. همین اشتراک در یک هدف عمومی، زمینه‌ساز شکل‌گیری همکاری‌های گسترده در بخش‌های مختلف جامعه شد.
الهیان گفت: در این چارچوب، روایت دفاع مقدس نباید تنها به نام فرماندهان، عملیات‌ها و وقایع جبهه محدود شود. بخش مهمی از این تاریخ در خانه‌ها، محله‌ها، مدارس، مساجد، کارخانه‌ها و مراکز اجتماعی شکل گرفته است؛ جایی که مردم برای پشتیبانی از رزمندگان و استمرار زندگی کشور در شرایط جنگی تلاش می‌کردند.
به گفته وی، توجه به این بخش از تاریخ می‌تواند به بازشناسی ظرفیت‌های اجتماعی ایران کمک کند. جامعه‌ای که در یک دوره سخت توانسته شبکه‌ای از همکاری و پشتیبانی ایجاد کند، در شرایط جدید نیز می‌تواند از همین تجربه برای تقویت همبستگی و کاهش آسیب‌های ناشی از بحران استفاده کند.
نماینده سابق مردم تهران در مجلس در پایان تصریح کرد: در شرایط کنونی نیز یکی از نیازهای مهم، تقویت روایت‌هایی است که به جای تشدید اختلافات، بر اشتراکات ملی و مسئولیت مشترک شهروندان تأکید می‌کنند. «یک ملت، یک وطن» از همین منظر می‌تواند به عنوان محور محتوایی مورد توجه رسانه‌ها قرار گیرد.
مردم در خط مقدم پشتیبانی از کشور
پیمان فلسفی، نماینده مردم تهران در مجلس شورای اسلامی، در گفتگو با تهران پرس، با توجه به تجربه دفاع مقدس و شرایط جدید کشور، نقش مردم را در پشتیبانی از کشور و افزایش تاب‌آوری اجتماعی مورد توجه قرار داد.
وی گفت: در تجربه دفاع مقدس، مردم صرفاً مخاطب تحولات جنگ نبودند؛ بلکه بخشی از روند پشتیبانی از کشور را بر عهده داشتند. حضور داوطلبانه، کمک‌های مردمی و مشارکت گروه‌های مختلف اجتماعی از جمله جلوه‌هایی بود که در طول سال‌های جنگ استمرار داشت.
فلسفی تاکید کرد: این تجربه در شرایط جدید نیز می‌تواند موضوع بررسی و روایت رسانه‌ای قرار گیرد. هر بحران، علاوه بر آثار مستقیم خود، نیازمند نوعی سازمان‌یافتگی اجتماعی برای کاهش آسیب‌هاست. در چنین وضعیتی، مشارکت مردم می‌تواند در حوزه‌های مختلف از امدادرسانی و کمک به خانواده‌ها تا تأمین نیازهای ضروری و حمایت از فعالیت‌های عمومی نمود پیدا کند.
نماینده مردم تهران در مجلس شورای اسلامی تصریح کرد: یکی دیگر از ابعاد مهم این موضوع، نقش خانواده‌هاست. دفاع مردمی تنها در قالب حضور افراد در میدان‌های رسمی تعریف نمی‌شود و همراهی خانواده‌ها، فعالیت گروه‌های محلی و کمک‌های داوطلبانه نیز بخشی از این مفهوم است.
به گفته وی، روایت تجربه‌های مردمی می‌تواند علاوه بر ثبت تاریخی وقایع، به تقویت حس مسئولیت اجتماعی کمک کند. رسانه‌ها نیز می‌توانند با شناسایی نمونه‌های واقعی، تصویری دقیق‌تر از مشارکت مردم در دوره‌های مختلف ارائه دهند و از تبدیل شدن روایت مقاومت به یک مفهوم صرفاً شعاری جلوگیری کنند.
از خاطره دفاع تا ساختن تاب‌آوری امروز
مرور تجربه دفاع مقدس نشان می‌دهد که مقاومت تنها در تجهیزات و امکانات خلاصه نمی‌شود. یکی از ابعاد مهم آن، وجود جامعه‌ای است که در شرایط دشوار بتواند ظرفیت‌های خود را فعال کند و میان بخش‌های مختلف آن همکاری شکل بگیرد.
کمک‌های مردمی، حضور داوطلبانه، پشتیبانی خانواده‌ها و فعالیت گروه‌های اجتماعی، مجموعه‌ای از تجربه‌هایی هستند که می‌توان آنها را از دل تاریخ دفاع مقدس استخراج کرد و با شرایط امروز تطبیق داد.
در جنگ ۱۲ روزه و تحولات پس از آن نیز موضوع تاب‌آوری اجتماعی بار دیگر مورد توجه قرار گرفت. روایت این بخش از تجربه جامعه، نیازمند ثبت دقیق واقعیت‌ها و پرهیز از اغراق است؛ چراکه سرمایه اجتماعی زمانی تقویت می‌شود که روایت رسانه‌ای بر نمونه‌های واقعی و قابل بررسی استوار باشد.
از سوی دیگر، معرفی عوامل و جریان‌هایی که در جریان درگیری‌ها یا بحران‌ها علیه امنیت کشور فعالیت کرده‌اند نیز باید در چارچوب مستندات و شواهد معتبر صورت گیرد. رسانه می‌تواند ضمن تبیین رخدادها، میان نقد مستند رفتارها و ایجاد دوقطبی اجتماعی تفاوت قائل شود.
در نهایت، پیام اصلی تجربه دفاع مقدس برای امروز را می‌توان در یک مفهوم خلاصه کرد: جامعه‌ای که در شرایط دشوار بتواند ظرفیت‌های مردمی خود را فعال کند، امکان بیشتری برای مدیریت بحران و حفظ انسجام اجتماعی خواهد داشت.
«مهر مقاومت» فرصتی برای بازخوانی همین تجربه است؛ روایتی از مردمی که در دوره‌های مختلف، هر کدام به شیوه‌ای در کنار یکدیگر ایستاده‌اند و نشان داده‌اند که دفاع از وطن، مسئولیتی عمومی است. این روایت، زمانی ماندگار خواهد شد که سهم همه اقشار جامعه در آن دیده شود و تجربه‌های تاریخی، به زبان نسل امروز منتقل شود.
انتهای خبر/