دفاع مقدس؛ روایت ۸ سال ایستادگی
به گزارش گروه سیاسی پایگاه خبری تحلیلی «تهران پرس»؛ در آخرین روز تابستان سال ۱۳۵۹، جنگی آغاز شد که قرار بود از نگاه طراحان حمله، در زمانی کوتاه به نتیجه برسد، اما هشت سال به طول انجامید. در ۳۱ شهریور، ارتش عراق حملات گسترده هوایی و زمینی خود را علیه ایران آغاز کرد و همزمان شماری از فرودگاه‌ها و مناطق مرزی هدف حمله قرار گرفتند. پیش از این حمله سراسری نیز درگیری‌های مرزی میان دو کشور افزایش یافته بود و نشانه‌های یک بحران نظامی گسترده‌تر در ماه‌های منتهی به آغاز جنگ دیده می‌شد.
حمله عراق در شرایطی انجام شد که جمهوری اسلامی ایران تنها حدود ۱۹ ماه از پیروزی انقلاب اسلامی را پشت سر گذاشته بود و ساختار‌های سیاسی، نظامی و اجرایی کشور در حال بازسازی بودند. با شروع حملات، شهر‌های مرزی از جمله خرمشهر، آبادان، قصرشیرین و مناطق غرب و جنوب کشور به صحنه درگیری تبدیل شدند. خرمشهر یکی از مهم‌ترین نقاط مقاومت در روز‌های نخست جنگ بود و مردم و نیرو‌های نظامی برای جلوگیری از پیشروی نیرو‌های عراقی مقاومت کردند.
جنگ تنها به میدان‌های نبرد محدود نماند. خانواده‌ها، زنان، پزشکان، پرستاران، امدادگران، کارگران، دانش‌آموزان و گروه‌های مختلف اجتماعی در پشت جبهه در پشتیبانی از رزمندگان و اداره زندگی روزمره کشور نقش داشتند. به همین دلیل، پژوهشگران دفاع مقدس تأکید دارند که برای شناخت این دوره، نباید روایت جنگ را صرفاً در عملیات‌های نظامی خلاصه کرد؛ بخش مهمی از تاریخ آن در تجربه اجتماعی مردم و زندگی خانواده‌هایی شکل گرفته که در طول جنگ با شرایط دشوار اقتصادی، مهاجرت اجباری و دوری از اعضای خانواده روبه‌رو بودند.
یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های هفته دفاع مقدس، بازخوانی همین تجربه تاریخی است. «تاریخ شفاهی» در سال‌های گذشته به یکی از ابزار‌های مهم ثبت خاطرات رزمندگان و شاهدان جنگ تبدیل شده است. هیئت معارف جنگ شهید صیاد شیرازی نیز با انجام مصاحبه با پیشکسوتان ارتش، بخشی از خاطرات و تجربه‌های فرماندهان و رزمندگان را ثبت و منتشر کرده است. هدف از این فعالیت‌ها، حفظ اطلاعات تاریخی، پاسخ به ابهامات و انتقال تجربه جنگ به نسل‌های بعد عنوان شده است.
هفته دفاع مقدس که از ۳۱ شهریور تا ششم مهر گرامی داشته می‌شود، فرصتی برای بازخوانی روز‌های آغازین جنگ، نقش نیرو‌های نظامی و مردم و ثبت تجربه‌ای است که آثار آن در تاریخ معاصر ایران باقی مانده است.
نظر کارشناسان
حجت‌الاسلام علی لرستانی، در گفتگو با «تهران پرس» که در آستانه هفته دفاع مقدس منتشر شده، دفاع مقدس را صرفاً یک رویداد نظامی و تاریخی نمی‌داند و بر ابعاد اجتماعی آن تأکید دارد. به گفته او، تجربه‌هایی مانند ایثار، همبستگی اجتماعی، مسئولیت‌پذیری و خودباوری باید با زبان قابل فهم برای نسل جوان بازگو شود و نقش خانواده‌ها و گروه‌های مختلف اجتماعی در کنار رزمندگان نیز مورد توجه قرار گیرد.
امیر مسعود بختیاری در گفتگو با «تهران پرس» در بررسی نحوه ثبت تاریخ جنگ، بر اهمیت مستندسازی وقایع تأکید کرده است. او توضیح داده که یگان‌های ارتش در طول جنگ، وقایع روزانه و عملیات‌های خود را در قالب تاریخچه‌های یگانی ثبت می‌کردند؛ اسنادی که امروز می‌توانند برای پژوهش درباره جزئیات جنگ مورد استفاده قرار گیرند.
از سوی دیگر، تجربه هشت سال جنگ نشان داد که دفاع از کشور تنها به توان تجهیزات نظامی وابسته نیست و سازماندهی اجتماعی، پشتیبانی مردمی و ثبت تجربه‌های تاریخی نیز بخشی از ظرفیت یک جامعه در مواجهه با بحران است. همین مسئله سبب شده هفته دفاع مقدس علاوه بر یادآوری شهدا و رزمندگان، به فرصتی برای گفت‌و‌گو درباره تاریخ، فرهنگ و پیامد‌های اجتماعی جنگ تبدیل شود.
امروز، بیش از چهار دهه پس از آغاز جنگ، نسل جدید جنگ را تجربه نکرده است و شناخت آن عمدتاً از مسیر کتاب‌ها، اسناد، خاطرات، فیلم‌ها و روایت‌های خانواده‌ها شکل می‌گیرد. از این رو، روایت دقیق و مستند این دوره اهمیت بیشتری پیدا می‌کند؛ روایتی که هم تلخی و هزینه‌های جنگ را نشان دهد و هم نقش مردم و نیرو‌های نظامی در دفاع از سرزمین را فراموش نکند.
هفته دفاع مقدس در نهایت یادآور روز‌هایی است که یک حمله نظامی، جامعه ایران را با یکی از بزرگ‌ترین آزمون‌های تاریخ معاصر خود روبه‌رو کرد؛ آزمونی که آثار انسانی، اجتماعی و تاریخی آن همچنان در حافظه جمعی کشور باقی مانده است.
انتهای خبر/