روزی برای بازپس‌گیری خیابان‌ها از خودرو‌ها
به گزارش گروه جامعه پایگاه خبری تحلیلی «تهران پرس»؛ خیابان‌های شهر‌ها سال‌هاست بیش از آنکه برای انسان‌ها طراحی شوند، میزبان خودرو‌ها بوده‌اند؛ بخش قابل توجهی از فضای شهری به حرکت، توقف و پارک خودرو اختصاص پیدا کرده و در مقابل، پیاده‌روها، مسیر‌های دوچرخه و فضا‌های عمومی سهم محدودتری داشته‌اند. روز جهانی بدون خودرو تلاشی برای تغییر همین نگاه است؛ یک روز که در آن شهروندان تشویق می‌شوند خودرو‌های شخصی را کنار بگذارند و برای سفر‌های روزمره از مترو، اتوبوس، دوچرخه یا پیاده‌روی استفاده کنند.
برای شهری مانند تهران که هم‌زمان با ترافیک، آلودگی هوا و مصرف بالای سوخت دست‌وپنجه نرم می‌کند، این روز می‌تواند بیش از یک مناسبت تقویمی ،فرصتی برای بازنگری در شیوه رفت‌وآمد و نسبت شهروندان با خیابان‌های شهرباشد.
بر اساس برنامه «هفته حمل‌ونقل اروپا»، رویداد روز بدون خودرو در ۲۲ سپتامبر برگزار می‌شود و هدف آن افزایش آگاهی درباره حمل‌ونقل پایدار و تشویق مردم به استفاده از حمل‌ونقل عمومی، جابه‌جایی فعال و شیوه‌های پاک‌تر سفر است. در برخی شهر‌ها نیز خیابان‌ها به صورت موقت در اختیار عابران و دوچرخه‌سواران قرار می‌گیرند تا شهروندان تجربه متفاوتی از فضای شهری داشته باشند.
تهران نیز به عنوان یکی از پرترافیک‌ترین کلانشهر‌های کشور، با چالش جدی وابستگی به خودروی شخصی روبه‌رو است. در سال‌های گذشته برنامه‌های مختلفی برای روز بدون خودرو در پایتخت اجرا شده است. برای نمونه، شهرداری تهران در برنامه‌های سال ۱۴۰۳ محور‌هایی از شهر را برای حضور عابران پیاده و استفاده از وسایل حمل‌ونقل پاک اختصاص داد و برنامه‌های دوچرخه‌سواری، آموزش‌های ترافیکی و فعالیت‌های فرهنگی را در دستور کار قرار داد.
اما پرسش مهم اینجاست که آیا یک روز بدون خودرو می‌تواند به تنهایی مشکل ترافیک و آلودگی هوا را حل کند؟ پاسخ کارشناسان حمل‌ونقل و محیط زیست، بیشتر بر ضرورت تداوم این اقدامات استوار است. به اعتقاد متخصصان، چنین مناسبت‌هایی زمانی اثرگذار خواهند بود که در کنار فرهنگ‌سازی، زیرساخت مناسب نیز در اختیار شهروندان قرار گیرد؛ زیرا نمی‌توان از مردم انتظار داشت خودروی شخصی را کنار بگذارند، اما جایگزین مناسب، سریع، در دسترس و قابل اعتماد در اختیار آنها نباشد.
داریوش گل‌علیزاده، رئیس وقت مرکز ملی هوا و تغییر اقلیم سازمان حفاظت محیط زیست، پیش‌تر با اشاره به وضعیت تهران گفته بود منابع متحرک سهم قابل توجهی در انتشار ذرات معلق دارند و فرسودگی ناوگان حمل‌ونقل نیز یکی از عوامل تشدیدکننده آلودگی است. او همچنین ناکافی بودن پوشش حمل‌ونقل عمومی را از عواملی دانسته بود که می‌تواند شهروندان را به استفاده بیشتر از خودرو‌های شخصی سوق دهد.
از سوی دیگر، حسن عباس‌نژاد، مدیرکل حفاظت محیط زیست استان تهران، نوسازی ناوگان فرسوده را یکی از راهبرد‌های مهم برای بهبود کیفیت هوای تهران دانسته و بر توسعه حمل‌ونقل پاک، استفاده از خودرو‌های استاندارد و ارتقای معاینه فنی تأکید کرده است.
توجه به توسعه حمل‌ونقل عمومی
در همین مسیر، توسعه حمل‌ونقل عمومی می‌تواند نقش مهمی در موفقیت ایده «روز بدون خودرو» داشته باشد. معاون حمل‌ونقل و ترافیک شهرداری تهران در سال ۱۴۰۴ از ورود بیش از هزار و ۵۰۰ اتوبوس جدید و نوسازی ۱۱ هزار تاکسی خبر داده و نوسازی ناوگان را از محور‌های مقابله با ترافیک و آلودگی هوا عنوان کرده بود.
اهمیت این موضوع در شرایط کنونی بیشتر شده است. در شهری مانند تهران، تصمیم شهروند برای کنار گذاشتن خودرو زمانی عملی‌تر می‌شود که فاصله منزل تا ایستگاه مترو یا اتوبوس مناسب باشد، ناوگان با فاصله زمانی قابل قبول حرکت کند و سفر با حمل‌ونقل عمومی از نظر زمان، هزینه و آسایش برای شهروند قابل رقابت باشد.
از این منظر، روز بدون خودرو را می‌توان فرصتی برای آزمودن یک الگوی متفاوت از زندگی شهری دانست؛ الگویی که در آن خیابان تنها مسیر عبور خودرو نیست و شهروند پیاده، دوچرخه‌سوار و استفاده‌کننده از حمل‌ونقل عمومی نیز جایگاه مشخصی دارد.
حتی در سطح سیاست‌گذاری ملی نیز موضوع کاهش استفاده از خودرو‌های شخصی مورد توجه قرار گرفته است. در شهریور ۱۴۰۵، دستورالعملی برای دستگاه‌های اجرایی ابلاغ شد که بر اختصاص یک روز در هفته برای استفاده کارکنان از حمل‌ونقل عمومی و همچنین استفاده از ظرفیت دورکاری با هدف کاهش رفت‌وآمد و صرفه‌جویی در مصرف سوخت تأکید داشت.
در نهایت، روز بدون خودرو اگر تنها به بستن یک خیابان یا برگزاری یک برنامه نمادین محدود شود، اثر آن کوتاه‌مدت خواهد بود؛ اما اگر به فرصتی برای اصلاح رفتار‌های روزمره، توسعه حمل‌ونقل عمومی، افزایش مسیر‌های پیاده و دوچرخه و کاهش وابستگی شهر به خودرو تبدیل شود، می‌تواند بخشی از مسیر حرکت تهران به سمت شهری انسان‌محورتر باشد.
۳۱ شهریور می‌تواند یادآوری ساده‌ای برای شهروندان باشد: گاهی برای داشتن شهری آرام‌تر، پاک‌تر و قابل زندگی‌تر، لازم نیست راه دوری برویم؛ کافی است یک روز خودرو را کنار بگذاریم و شهر را از زاویه پیاده‌ها ببینیم.
انتهای خبر/