وقتی تهران زیر پایمان خالی می‌شود
به گزارش گروه جامعه پایگاه خبری تحلیلی «تهران پرس»؛ صدای سکوتِ زمینِ تهران، بلندتر از همهمه‌ی ترافیک همیشگی خیابان‌هایش شده است. اینجا، در قلب پایتخت، ما در حال تجربه وضعیتی هستیم که کارشناسان بار‌ها درباره آن هشدار داده بودند. وقتی از «فرونشست» حرف می‌زنیم، دیگر با یک واژه‌ی تخصصی در دل گزارش‌های فنی روبه‌رو نیستیم؛ با واقعیتی مواجهیم که هر روز در زیر پی خانه‌ها، مترو‌ها و بزرگراه‌هایمان در حال وقوع است.
علی محمدی، زمین‌شناس و پژوهشگر حوزه مخاطرات محیطی، در گفتگو با «تهران پرس» درباره این وضعیت می‌گوید: «این عدد ۳۱ سانتی‌متر، یک هشدار معمولی نیست. وقتی لایه‌های زیرین خاک که طی هزاران سال فشرده شده بودند، به دلیل برداشت بی‌رویه آب‌های زیرزمینی خالی می‌شوند، دیگر بازگشتی در کار نیست.»
وی افزود: «ما با یک پدیده جبران‌ناپذیر روبه‌رو هستیم. خاک در اینجا مثل اسفنجی است که وقتی آبش کشیده شود، دیگر به حالت اول برنمی‌گردد و در خود فرو می‌ریزد.»
آبی که دیگر نیست
اگر بخواهیم ریشه‌ی این بحران را در تاریخی نه چندان دور بجوییم، باید به مدیریت منابع آب در دهه‌های گذشته بازگردیم. دورانی که توسعه شهری با سرعتی غیرمتعارف پیش رفت و عطش تهران برای ساخت‌وساز‌های بلندمرتبه، نیاز به آب را چند برابر کرد. در همان سال‌هایی که کشور درگیر وقایع بزرگی بود – از سال‌های پرآشوب ابتدای انقلاب تا دوران «جنگ ۴۰ روزه رمضان» – نگاه به زیرساخت‌ها در تهران، نگاهی کوتاه‌مدت بود. توسعه‌ای که شاید در آن زمان ضروری به نظر می‌رسید، اما امروز میراثی از حفره‌های خالی در اعماق زمین برای ما باقی گذاشته است.
سالار کریمی یکی از مهندسان عمران که سال‌هاست روی پروژه‌های مقاوم‌سازی بافت‌های فرسوده کار می‌کند، معتقد است که بارگذاری بیش از حد بر روی زمین تهران، تاب‌آوری آن را به حداقل رسانده است.
وی افزود: «ما در بسیاری از مناطق جنوبی و جنوب‌غربی تهران، با وضعیتی مواجهیم که ساختمان‌ها نه به دلیل زلزله، بلکه به دلیل تفاوت در نشست لایه‌های زمین دچار شکاف می‌شوند. این یعنی زمینِ زیر پای ما دیگر پایدار نیست.»
خطری که از رگ گردن نزدیک‌تر است
فرونشست ۳۱ سانتی‌متری، یعنی خطوط انتقال انرژی، لوله‌های گاز، شبکه‌های آب‌رسانی و حتی تونل‌های مترو در معرض فشار‌های نامتقارن قرار دارند. تصور کنید لوله‌ای که فشار گاز را به خانه‌های ما می‌رساند، با نشست زمین دچار پیچش شود. این، فراتر از یک نشست ساده است؛ این یک بمب ساعتی زیرپوستی است.
کارشناسان شهری تأکید دارند که اطلس فرونشست تهران باید شفاف باشد. با این حال، همچنان شاهد نوعی سکوت مدیریتی در این زمینه هستیم. شاید هراس از افت قیمت مسکن و ایجاد فضای روانی منفی، دلیلی باشد که مسئولان کمتر به جزئیات این بحران می‌پردازند. اما پنهان‌کاری، تغییری در فیزیک زمین ایجاد نمی‌کند.
آیا راهی برای نجات وجود دارد؟
آیا می‌توان این عقربه‌های ساعت را به عقب برگرداند؟
محمدی در این باره می‌گوید: «تغذیه سفره‌های آب زیرزمینی تنها راه نجات است، اما این کار زمان‌بر است و نیازمند یک جراحی بزرگ در الگوی مصرف آب تهران.»
وی افزود: «باید مصرف آب در تهران به شدت کنترل شود و بازچرخانی آب‌های خاکستری به یک قانونِ غیرقابل‌تغییر در ساخت‌وساز‌های جدید تبدیل گردد. در غیر این صورت، ما شاهد پیشروی این فرونشست به سمت مناطق مرکزی شهر خواهیم بود.»
تهران، شهری که همیشه در تکاپو و رشد بوده، حالا باید یاد بگیرد که به جای گسترشِ افقی و عمودی، به فکر «حفظ» باشد. حفظ آنچه از این خاک باقی مانده است. ۳۱ سانتی‌متر سقوط در سال، عددی است که می‌گوید فرصت‌ها برای اصلاح، یکی‌یکی در حال ناپدید شدن هستند. ما دیگر زمان زیادی نداریم تا به این فکر کنیم که تهران چگونه باید ساخته شود؛ امروز باید به این فکر کنیم که چگونه از فروپاشیِ لایه‌های زیرینش جلوگیری کنیم.
این گزارش، نه یک روایت برای ترساندن، که یک تلنگر است برای بیدارباش؛ پیش از آنکه فرونشست زمین، خود به بخشی از تاریخِ این شهر تبدیل شود.
انتهای خبر/