نقش سازنده سکونتگاههای پیرامونی در اقتصاد تهران
به گزارش گروه جامعه پایگاه خبری تحلیلی «تهران پرس»؛ تهران در دهههای اخیر شاهد تغییرات ساختاری در بافت شهری خود بوده است. گسترش کرانههای شهر و شکلگیری سکونتگاههای جدید، لزوماً به معنای ایجاد خلاءهای شهری نیست؛ بلکه میتوان آن را به عنوان یک «تجمع انسانی بزرگ» نگریست که پتانسیلهای عظیمی برای مشارکت در اقتصاد شهری دارد. این مناطق، که اغلب با نامهای «حاشیه» شناخته میشوند، در واقع کانونهای تولید نیروی کار زنده و فعال هستند که ستون فقرات پروژههای عمرانی، خدماتی و صنعتی پایتخت را تشکیل میدهند.
حاشیهنشینی در تهران، برخلاف تصور رایج، تنها معنای «کمبود» نمیدهد، بلکه روایتگر «بیشبودِ» نیروی کار، پویایی اجتماعی و تلاش برای زیستن است. در این گزارش، به بررسی این پدیده با نگاهی به ظرفیتهای انسانی و پتانسیلهای توسعهای در این مناطق میپردازیم.
ادغام به جای حذف حاشیه
دکتر آریا منش، کارشناس برنامهریزی شهری و جامعهشناس، با نگاهی تحلیلی به این پدیده میگوید: «اگر به حاشیه نشینی با عینک صرفاً مشکل نگاه کنیم، فرصتهای بزرگی را از دست میدهیم. این مناطق در واقع بسترهایی برای ایجاد اقتصادهای محلی و خرد هستند. پویاییِ موجود در این محلهها، از بازارهای محلی گرفته تا صنایع کوچک و کارگاههای تولیدی، نشاندهنده یک خودسازماندهی اجتماعی است که میتواند به جای سرکوب، مورد حمایت و هدایت قرار گیرد.»
وی افزود: «به جای تمرکز بر حذف حاشیه، باید بر “ادغام” تمرکز کنیم. یعنی با ارتقای کیفیت خدمات شهری، ایجاد زیرساختهای آموزشی و بهداشت، این مناطق را به بخشهای فعال و پررونق پایتخت تبدیل کنیم. حاشیه نشینی، در واقع یک فرصت برای بازآفرینی عدالت اجتماعی و توزیع عادلانه منابع است.»
تابآوری اجتماعی در مناطق حاشیهای تهران
یکی از جنبههای مثبت و کمتر دیده شده در این مناطق، «تابآوری اجتماعی» است. در این محلهها، پیوندهای اجتماعی و همسایگی بسیار مستحکم است. برخلاف برجهای مدرن و سکونتگاههای ایزوله در مرکز شهر که در آنها تعاملات اجتماعی به حداقل رسیده، در مناطق حاشیهای، شبکههای حمایتی غیررسمی میان خانوادهها وجود دارد که در زمان بحرانهای اقتصادی یا اجتماعی، نقش ضربهگیر را ایفا میکنند.
سارا مهدوی، پژوهشگر توسعه پایدار، در این باره در گفتگو با «تهران پرس»، اظهار داشت: «ما با جمعیتی روبهرو هستیم که میل شدیدی به حرکت رو به جلو دارد. نرخ بالای اشتغال غیررسمی در این مناطق نشاندهنده این است که این افراد، صرفنظر از چالشها، فعالان اقتصادی هستند. اگر بتوانیم این انرژی را از طریق آموزشهای مهارتمحور و حمایت از کسبوکارهای کوچک محلی به سمت بخش رسمی هدایت کنیم، شاهد جهشی در اقتصاد شهری خواهیم بود.»
او تأکید کرد: «بسیاری از نخبگان و کارآفرینان موفق امروز، ریشه در همین بافتهای پرجنبوجوش دارند. آنها یاد گرفتهاند که با کمترین امکانات، بیشترین بهرهوری را داشته باشند. این “دانشِ بقا” و “خلاقیت در محدودیت”، سرمایهای است که تهران در مسیر توسعه پایدار به آن نیاز مبرم دارد.»
حاشیههای تهران؛ «قطبهای تولید خدمات»
از منظر توسعه اقتصادی، حاشیههای تهران میتوانند به عنوان «قطبهای تولید خدمات» عمل کنند. با توجه به نزدیکی بسیاری از این مناطق به محورهای صنعتی و ترانزیتی، ایجاد مراکز آموزشی فنی و حرفهای و تسهیل ورود صنایع کوچک به این مناطق، میتواند اثرات مثبتی بر کاهش بیکاری و توزیع درآمد داشته باشد.
در نهایت، نگاه به حاشیه نشینی نباید تنها بر پایه «رفع نقص» باشد؛ بلکه باید بر پایه «آفرینش فرصت» باشد. تهران با پذیرش این واقعیت که حاشیهها، بخشی جداییناپذیر و پرجنبوجوش از بدنه خود هستند، میتواند مسیری نو در سمت عدالت شهری و توسعه همهجانبه بیابد. به جای ترس از گسترش حاشیه، باید به دنبال بهرهگیری از شور و اشتیاق انسانیاتی باشیم که در این نقاط، برخلاف تصور بسیاری، با قدرت در حال ساختن آینده خود هستند.
انتهای خبر/