چرا کتاب‌فروشی‌های سطح شهر خالی می‌شوند؟
به گزارش پایگاه خبری تحلیلی «تهران پرس»؛ در سال‌های اخیر، بسیاری از کتاب‌فروشی‌های کوچک و مستقل در شهرهای مختلف با یک پرسش مشترک روبه‌رو شده‌اند: چطور می‌توان در بازاری دوام آورد که هم مشتری کمتر شده، هم هزینه‌ها بیشتر؟ بررسی گزارش‌های منتشرشده در حوزه نشر نشان می‌دهد که برای تعطیلی کتاب‌فروشی‌ها نمی‌توان یک علت واحد معرفی کرد. مسئله، ترکیبی از فشارهای اقتصادی و تغییر رفتار خرید مردم است.
کارشناسان می‌گویند اگر این روند ادامه پیدا کند، کتاب‌فروشی محلی بیش از هر زمان دیگری از نقش فرهنگی‌اش فاصله می‌گیرد و به یک کسب‌وکار کم‌جان و پرریسک تبدیل می‌شود.
نخستین و مهم‌ترین عامل، بالا رفتن قیمت کتاب است. در شرایطی که هزینه تولید، چاپ و توزیع افزایش یافته، قیمت پشت جلد هم بالا رفته و همین موضوع کتاب را برای بخش بزرگی از خانواده‌ها از سبد خرید روزمره خارج کرده است. کارشناسان حوزه نشر می‌گویند وقتی کتاب از کالای فرهنگی به کالایی نیمه‌لوکس تبدیل شود، گردش مالی کتاب‌فروشی‌ها به‌سرعت کاهش پیدا می‌کند. یکی از فعالان این حوزه در گفت‌وگو با رسانه‌ها تأکید کرده است: «مشکل فقط گرانی کتاب نیست؛ مسئله این است که درآمد مردم با سرعت قیمت کتاب رشد نکرده است.»
عامل دوم، اجاره‌بهای سنگین و هزینه‌های ثابت فروشگاه است. در برخی پرونده‌های مشخص، علت مستقیم تعطیلی کتاب‌فروشی‌ها همین بوده است. برای نمونه، درباره تعطیلی کتاب‌فروشی چشمه جم، گزارش‌ها افزایش هزینه اجاره و جابه‌جایی را علت اصلی بسته‌شدن آن اعلام کرده‌اند. این فقط یک نمونه نیست؛ در بسیاری از نقاط شهر، کتاب‌فروشی‌هایی که سال‌ها با حاشیه سود اندک کار کرده‌اند، در برابر موج تازه اجاره‌ها تاب نمی‌آورند.
احمد اکبری یک کارشناس اقتصاد فرهنگ در این باره به «تهران پرس»، می‌گوید: «کتاب‌فروشی فیزیکی با هزینه‌های ثابت بالا و فروش ناپایدار روبه‌روست. اگر فروش ماهانه حتی کمی افت کند، دخل و خرج به‌هم می‌ریزد.» وی افزود: «در چنین وضعی، هر افزایش کوچک در اجاره یا هزینه نیروی انسانی می‌تواند به تعطیلی منجر شود.» این تحلیل نشان می‌دهد که مسئله تعطیلی کتاب‌فروشی‌ها را باید در چارچوب اقتصاد شهری هم دید، نه فقط درون صنعت نشر.
از سوی دیگر، تغییر الگوی خرید هم فشار را بیشتر کرده است. رشد فروش اینترنتی و نمایشگاه‌های مجازی، بخشی از مشتریان را از فروشگاه‌های محلی دور کرده است. بسیاری از خریداران ترجیح می‌دهند کتاب را با تخفیف و بدون مراجعه حضوری تهیه کنند. این تغییر برای مصرف‌کننده منطقی به نظر می‌رسد، اما برای کتاب‌فروشی‌های محلی که هزینه اجاره و نیروی ثابت دارند، ضربه‌ای جدی است.
امیر رفیعی یک پژوهشگر حوزه نشر در گفتگو با «تهران پرس»، اظهار داشت: «کتاب‌فروشی محلی فقط محل فروش نیست؛ یک فضای فرهنگی است. اما وقتی خرید به صفحه موبایل منتقل می‌شود، این فضا آرام‌آرام خالی می‌ماند.»
در کنار این عوامل، کاهش سرانه مطالعه و اولویت یافتن هزینه‌های ضروری زندگی نیز بی‌تأثیر نیست. خانوارها در فشار تورمی، ابتدا سراغ حذف یا تعویق خریدهای فرهنگی می‌روند. کتاب، مجله و محصولات فرهنگی معمولاً آخرین گزینه در فهرست هزینه‌ها هستند. نتیجه روشن است: کاهش تردد، کاهش فروش و در نهایت، خطر تعطیلی.
کارشناسان فرهنگی هشدار می‌دهند که بسته‌شدن کتاب‌فروشی‌ها فقط یک زیان اقتصادی نیست. با هر کتاب‌فروشی که تعطیل می‌شود، یک نقطه گفت‌وگو، کشف و پیوند فرهنگی هم از محله حذف می‌شود. کتاب‌فروشی‌ها در بسیاری از شهرها تنها محل عرضه کتاب نیستند؛ آنها نقش ویترین فرهنگی، محل معرفی نویسندگان و حلقه ارتباطی میان ناشر و خواننده را دارند.
جمع‌بندی
علت تعطیلی کتاب‌فروشی‌ها را باید در یک زنجیره دید: گرانی کتاب، کاهش قدرت خرید، اجاره‌های سنگین، هزینه‌های جاری، و انتقال بخشی از خریدها به فضای مجازی. کارشناسان می‌گویند اگر حمایت مؤثر از کتاب‌فروشی‌های مستقل، سیاست‌های کنترلی برای هزینه‌های شهری و تقویت خرید فرهنگی جدی گرفته نشود، خاموشی ویترین‌های کتاب در شهرها ادامه پیدا می‌کند.
انتهای خبر/