روزی که وطن، اسیرانش را در آغوش کشید
به گزارش پایگاه خبری تحلیلی «تهران پرس»؛ بیش از دو سال پس از پذیرش قطعنامه ۵۹۸ و پایان جنگ، تبادل آزادگان سرانجام در تابستان ۱۳۶۹ به مرحله اجرا رسید. بر اساس روایتهای رسمی، ۲۶ مرداد همان سال نخستین گروه حدود هزار نفره از آزادگان از مرز خسروی وارد کشور شدند؛ نقطهای که بعدها به عنوان «قدمگاه نخستین آزادگان» در حافظه جمعی ایرانیان ماندگار شد. این بازگشت آغاز یک فرآیند بزرگ بود که تا هفتههای بعد ادامه یافت و هزاران اسیر ایرانی را به خانه بازگرداند.
۲۶ مرداد، روزی است که اشک، گل، گلاب و بوسه بر خاک، زبان مشترک یک ملت شد؛ ملتی که بازگشت فرزندانش را نهفقط یک رویداد سیاسی، بلکه لحظهای اخلاقی و تاریخی میدانست.
صحنههای آن روزها هنوز در حافظه تصویری ایرانیان زنده است: اتوبوسهایی که آرام از مرز عبور میکنند، دستهایی که از شیشهها بیرون آمدهاند، مردم که در مسیر حرکت کاروانها گل میپاشند و آزادگانی که پس از سالها رنج، خاک وطن را میبوسند. بازگشت آزادگان، در واقع بازگشت یک نسل از رنج و مقاومت بود؛ نسلی که بخش مهمی از خاطره جنگ را نه در میدان نبرد، بلکه در اردوگاههای اسارت رقم زد.
به گفته کارشناسان تاریخ جنگ، اهمیت ۲۶ مرداد فقط در «بازگشت افراد» خلاصه نمیشود، بلکه این روز نماد پایان یک دوره فرسایشی و آغاز بازسازی روانی و اجتماعی جامعه پس از جنگ است. یک کارشناس تاریخ معاصر در گفتوگو با رسانهها تأکید کرده است که آزادگان، حاملان «سرمایه اخلاقی» جامعه بودند؛ زیرا در دشوارترین شرایط، هویت، ایمان و پیوند خود با میهن را حفظ کردند. وی افزود: «آزادگان فقط اسیر جنگ نبودند؛ آنها شاهدان زندهای بودند که روایتهای ناگفته جنگ را به نسلهای بعد منتقل کردند.»
از منظر جامعهشناسی نیز این بازگشت، نوعی التیام جمعی به شمار میرفت. جامعهای که سالها زیر فشار جنگ، فقدان و اضطراب زیسته بود، در چهره آزادگان تصویر صبر و پایداری را میدید.
کارشناسان اجتماعی میگویند استقبال گسترده مردم از آزادگان نشان داد که حافظه ملی ایران، رنج اسارت را نه یک شکست، بلکه بخشی از روایت ایستادگی میداند. به همین دلیل، مراسم استقبال از آزادگان در شهرهای مختلف به آیینی مردمی بدل شد؛ آیینی که در آن خانوادهها، همسایهها و حتی غریبهها در یک حس مشترک سهیم بودند.
در میان چهرههای شاخص آزادگان، نام سیدعلیاکبر ابوترابیفرد همواره برجسته است؛ شخصیتی که به «سیدالاسرا» شهرت یافت و سالها در میان اسیران، نقش معنوی و اخلاقی مهمی ایفا کرد. بسیاری از آزادگان در روایتهای خود گفتهاند که در اردوگاهها، امید به بازگشت، با نام او و با ذکر وطن زنده میماند. از سوی دیگر، نامهایی، چون شهید حسین لشگری نیز یادآور آن است که قصه اسارت برای برخی از رزمندگان، سالها پس از پایان رسمی جنگ ادامه یافت.
۲۶ مرداد از این جهت در تقویم ملی ایران جایگاهی ویژه دارد که فقط یادآور پایان یک اسارت نیست؛ یادآور پیروزی کرامت انسانی بر خشونت است. در شرایطی که اسارت میتوانست به فراموشی، خشم یا فروپاشی منجر شود، آزادگان با صبر، ایمان و بازسازی درونی، معنایی تازه به مفهوم «مقاومت» بخشیدند. همین ویژگی است که این روز را از یک مناسبت تاریخی ساده فراتر میبرد و آن را به بخشی از هویت ملی تبدیل میکند.
امروز، مرور خاطره ۲۶ مرداد برای نسلهای جدید، فقط بازخوانی گذشته نیست؛ یادآوری مسئولیتی است در قبال روایت درست تاریخ. آزادگان، سندهای زندهای از دشوارترین سالهای ایراناند و روایت آنان، بخشی از سرمایه فرهنگی و اخلاقی کشور محسوب میشود. هر سال در سالروز بازگشت آزادگان، جامعه بار دیگر به یاد میآورد که پشت هر پیروزی، رنجهایی عمیق و انسانهایی صبور ایستادهاند.
جمعبندی
۲۶ مرداد، روز بازگشت آزادگان، روز بازگشت امید است؛ روزی که ملت ایران نشان داد فرزندانش را حتی پس از سالها دوری فراموش نمیکند. این تاریخ، نه فقط در حافظه رسمی، که در حافظه عاطفی مردم ثبت شده است: روزی که وطن، دوباره صدای قدمهای فرزندان اسیرش را شنید.
انتهای خبر/