ساماندهی دستفروشان مترو تهران از مسیر تازه
به گزارش گروه جامعه پایگاه خبری تحلیلی «تهران پرس»؛ در ماه‌های اخیر، مترو تهران بار دیگر به یکی از اصلی‌ترین میدان‌های اجرای سیاست ساماندهی دستفروشان تبدیل شده است؛ سیاستی که شهرداری آن را نه صرفاً «برخورد» بلکه بخشی از یک برنامه چندمرحله‌ای برای مدیریت مشاغل غیررسمی در فضای شهری معرفی می‌کند.
بر اساس اعلام مسئولان شرکت ساماندهی صنایع و مشاغل شهر تهران و شرکت بهره‌برداری مترو، هدف اصلی این طرح، کاهش ازدحام در ایستگاه‌های پرتردد، حفظ ایمنی مسافران و جلوگیری از اختلال در رفت‌وآمد روزانه شهروندان است.
حضور دستفروشان در ایستگاه‌ها و داخل واگن‌ها سال‌هاست بخشی از چهره متروی تهران شده؛ چهره‌ای که برای برخی مسافران، یادآور قیمت‌های مناسب و دسترسی آسان به کالا‌های ارزان است و برای برخی دیگر، نشانه شلوغی، آلودگی صوتی و برهم خوردن نظم.
دلیل اصلی ادامه طرح ساماندهی دستفروشان مترو
در ساعات اوج تردد، به‌ویژه در خطوط مرکزی و ایستگاه‌های پرتراکم، عبور و مرور مسافران به سختی انجام می‌شود و گاهی تجمع فروشندگان و خریداران، حرکت روان در سکو‌ها را مختل می‌کند. مدیران شهری می‌گویند همین موضوع یکی از دلایل اصلی ادامه طرح ساماندهی است.
به گفته مسئولان، این طرح در قالب چند مرحله پیش می‌رود. در مرحله نخست، تلاش شده است تا فعالیت‌های غیرمجاز محدود شود و در گام‌های بعدی، دستفروشان به بازارچه‌ها و فضا‌های مشخص هدایت شوند. شهرداری تهران همچنین از شناسایی مجموعه‌ای از بازار‌ها و مکان‌های جایگزین خبر داده که قرار است بخشی از این افراد در آنها مستقر شوند. در کنار این برنامه، آموزش‌های مهارتی و تخصصی نیز برای تبدیل این شغل به فعالیتی پایدارتر در نظر گرفته شده است.
با این حال، مسئله دستفروشی در مترو فقط یک موضوع انتظامی نیست. این پدیده ریشه در شرایط اقتصادی، بیکاری، و نبود فرصت‌های شغلی پایدار دارد. بسیاری از دستفروشان مترو از اقشار کم‌درآمد هستند که برای تأمین هزینه‌های روزانه، به این نوع فعالیت روی آورده‌اند.
همین واقعیت، اجرای هرگونه طرح برخوردی را حساس‌تر می‌کند؛ زیرا اگر ساماندهی صرفاً به حذف منتهی شود، بدون آن‌که مسیر جایگزینی برای درآمد این افراد فراهم شود، نتیجه آن می‌تواند تعمیق فقر و جابه‌جایی مشکل از یک فضا به فضای دیگر باشد.
ضرورت حفظ نظم در مترو
علی خسروی یک کارشناس مدیریت شهری در گفت‌و‌گو با «تهران پرس» تأکید کرده است که «حفظ نظم در مترو ضروری است، اما نظم پایدار تنها با برخورد به دست نمی‌آید؛ باید برای معیشت این افراد نیز راه‌حل ارائه شود.»
به گفته او، تجربه شهر‌های بزرگ نشان می‌دهد که ساماندهی دستفروشان زمانی موفق است که هم حق شهروندان برای استفاده از فضای عمومی حفظ شود و هم حق معاش گروه‌های کم‌برخوردار نادیده گرفته نشود.
از سوی دیگر، برخی کارشناسان حوزه اجتماعی بر این باورند که فضای مترو به دلیل ویژگی‌های خاص خود، ظرفیت محدودی برای فعالیت اقتصادی دارد. مترو در اصل برای جابه‌جایی سریع و ایمن مسافران طراحی شده و هر نوع فعالیت جانبی، اگر از کنترل خارج شود، می‌تواند به کیفیت خدمات حمل‌ونقل آسیب بزند.
با این حال، این کارشناسان نیز تأکید دارند که سیاست‌های سخت‌گیرانه باید با برنامه‌های حمایتی، بیمه‌ای و مهارت‌آموزی همراه شود تا دستفروشی از یک «شغل ناگزیر» به «شغلی سامان‌یافته» تبدیل شود.
در کنار نگاه حمایتی، مسئولان شهری نیز بر وجود شبکه‌های غیررسمی و گاهی سازمان‌یافته در میان برخی دستفروشان تأکید دارند؛ شبکه‌هایی که به گفته آنان، بخش مهمی از آشفتگی موجود را رقم می‌زنند.
از همین رو، شهرداری اعلام کرده که با مواردی که به‌صورت سازمان‌یافته و خارج از چارچوب قانونی فعالیت می‌کنند، برخورد قاطع خواهد شد. این تفکیک میان دستفروش معیشتی و شبکه‌های مافیایی، یکی از کلید‌های موفقیت یا شکست طرح عنوان می‌شود.
در نهایت، ساماندهی دستفروشان مترو آزمونی برای مدیریت شهری تهران است؛ آزمونی که در آن باید میان سه اصل تعادل برقرار شود؛ حق شهروند برای استفاده ایمن و روان از مترو، حق دستفروش برای تأمین معاش، و حق شهر برای حفظ نظم و کارکرد عمومی.
اگر این سه ضلع هم‌زمان دیده شوند، ساماندهی می‌تواند به الگویی موفق تبدیل شود؛ اما اگر یکی قربانی دیگری شود، این طرح نیز مانند تجربه‌های قبلی، با مقاومت اجتماعی و بازگشت دوباره به نقطه آغاز روبه‌رو خواهد شد.
انتهای خبر/