تهران و بحران «خانه ابدی»
به گزارش گروه جامعه پایگاه خبری تحلیلی «تهران پرس»؛ بیش از نیم‌قرن است که وقتی صحبت از «خانه ابدی» در تهران می‌شود، ذهن‌ها تنها به سمت یک جاده می‌رود: جاده بهشت‌زهرا. اما حالا ورق در حال برگشتن است. با خبر ارائه لایحه احداث دو آرامستان جدید به شورای شهر، پایتخت در آستانه تغییری استراتژیک قرار گرفته است؛ تصمیمی که نه تنها یک ضرورت لجستیکی، بلکه پاسخی به گره‌کور ترافیک و توزیع ناعادلانه خدمات در پهنه‌های مختلف شهر است.
شهرداری تهران در اقدامی که می‌توان آن را «مهم‌ترین تصمیم زیرساختی پایتخت در حوزه آرامستان‌ها در ۵۰ سال اخیر» نامید، از آماده‌سازی لایحه‌ای برای احداث دو آرامستان جدید در پایتخت خبر داده است. این لایحه که به‌زودی تقدیم شورای شهر خواهد شد، تلاشی برای پایان دادن به تمرکز تک‌مرکزی دفن متوفیان و عبور از بحران زمین است.
شکستن طلسم تک‌مرکزی
کارشناسان شهری مدت‌هاست که سیستم «تک‌قطبی» بهشت‌زهرا را عامل اصلی تحمیل بار ترافیکی سنگین به محور‌های جنوبی و اتلاف وقت شهروندان می‌دانند. احداث دو آرامستان جدید در پهنه‌هایی که دسترسی بهتری برای ساکنان غرب و شرق تهران داشته باشند، نه تنها فشار لجستیکی را کاهش می‌دهد، بلکه عدالت در دسترسی به خدمات شهری را نیز محقق می‌کند.
«علیرضا مهدوی»، پژوهشگر مدیریت شهری درگفتگو با «تهران پرس»، می‌گوید: «موضوع صرفاً دفن متوفی نیست؛ بلکه مدیریت سفر است. بخش قابل توجهی از ترافیک روز‌های پنجشنبه و جمعه در اتوبان‌های جنوبی تهران، ناشی از سفر‌های اجباری به بهشت‌زهرا است. احداث آرامستان‌های جدید با رویکرد توزیع متوازن در پهنه‌های شهری، یک گام هوشمندانه برای کاهش سفر‌های غیرضروری و کاهش استهلاک زیرساخت‌های حمل‌ونقل است.»
چالش‌های پیش‌رو؛ از تملک زمین تا پذیرش اجتماعی
با این حال، خبر ارائه لایحه به شورای شهر، آغاز راه است. تجربه جهانی نشان می‌دهد که ساخت آرامستان در محیط‌های شهری یا حریم آنها، همواره با چالش «مقاومت همسایگی» مواجه است. شهروندان نگران تأثیر این اماکن بر قیمت مسکن یا بار روانی محیط هستند.
«سارا امینی»، جامعه‌شناس، در گفتگو با «تهران پرس»، تأکید می‌کند: «مدیریت شهری باید پیش از کلنگ‌زنی، پیوست‌های فرهنگی و اجتماعی دقیقی را ارائه دهد. آرامستان‌های نسل جدید نباید مانند مدل‌های قدیمی، فضا‌هایی محصور و دلگیر باشند. اگر این دو پروژه جدید با استاندارد‌های آرامستان‌های پارک‌مانند طراحی شوند، می‌توانند به جای تبدیل شدن به نقطه افت قیمت، به فضا‌های سبز و عمومی برای شهروندان تبدیل شوند که در زمان غیر از مراسم تدفین، نقش پارک‌های محلی را ایفا کنند.»
بهشت‌زهرا؛ از مرکزیت به مدیریت تخصصی
ارائه این لایحه به معنای پایان کار بهشت‌زهرا نیست. بلکه می‌تواند آغازی برای تخصصی شدن آرامستان‌های تهران باشد. به گفته منابع آگاه در شهرداری، با کاهش بار مراجعات، بهشت‌زهرا می‌تواند به عنوان یک سایت تاریخی و فرهنگی، با تمرکز بر مدیریت قبور قدیمی و کاهش تراکم، الگویی برای حفظ میراث شهر باشد.
نگاه به آینده
لایحه احداث دو آرامستان جدید، آزمون بزرگی برای شورای شهر تهران است. آیا اعضای شورا می‌توانند با عبور از ملاحظات مقطعی، بر اجرای این طرح تأکید کنند؟ آنچه روشن است اینکه تهران دیگر نمی‌تواند با مدل مدیریتی سال ۱۳۵۰ اداره شود.
این اقدام شهرداری، فراتر از یک ضرورت فنی، نشان‌دهنده بلوغ نگاه مدیریت شهری به نیاز‌های پایان عمر شهروندان است. اگر این دو پروژه با نگاهی مدرن، دوستدار محیط زیست و دارای دسترسی‌های عمومیِ هوشمند طراحی شوند، تهران می‌تواند بحران «بی‌جایی مردگان» را به فرصتی برای بهبود کیفیت زندگی زندگان تبدیل کند. حالا چشم‌ها به صحن شورای شهر است؛ جایی که قرار است تکلیفِ آرامشِ ابدیِ پایتخت در دهه‌های آتی مشخص شود.
انتهای خبر/