چالش‌ها و راهکار‌های ارتقای فضای سبز تهران
به گزارش گروه جامعه پایگاه خبری تحلیلی «تهران پرس»؛ تهران، پایتخت پرجمعیت و پرجنب‌وجوش ایران، با جمعیتی بالغ بر ۹ میلیون نفر و مساحتی بیش از ۱۷۰۰ کیلومتر مربع، همواره با معضلاتی نظیر آلودگی هوا، ترافیک سنگین و کمبود سرانه‌های زیست‌محیطی دست و پنجه نرم کرده است. در چنین شرایطی، حفظ و گسترش فضای سبز نه تنها یک ضرورت زیبایی‌شناختی، بلکه یک الزام حیاتی برای بقا و ارتقای کیفیت زندگی شهروندان محسوب می‌شود.
سرانه فضای سبز در تهران، یکی از شاخص‌های کلیدی در ارزیابی وضعیت زیست‌محیطی شهر است. این شاخص که معمولاً بر اساس مترمربع فضای سبز به ازای هر نفر محاسبه می‌شود، در مقایسه با استاندارد‌های جهانی و حتی شهر‌های مشابه در منطقه، همواره محل بحث و نگرانی بوده است. اگرچه آمار‌های رسمی از تلاش‌ها برای افزایش این سرانه حکایت دارد، اما واقعیت‌های میدانی و مشاهدات شهروندان حاکی از توزیع نامتوازن و کیفیت متغیر این فضا‌ها در مناطق مختلف شهر است.
مریم افشار، متخصص برنامه‌ریزی شهری و محیط زیست، معتقد است: «فضای سبز شهری تنها محدود به پارک‌ها و بوستان‌های بزرگ نیست، بلکه شامل خیابان‌های درختی، باغچه‌های عمومی، بام‌های سبز و حتی دیوار‌های سبز نیز می‌شود. چالش اصلی تهران، نه‌تنها کمبود سرانه، بلکه نحوه مدیریت، نگهداری و دسترسی عادلانه شهروندان به این فضاست.»
توسعه نامتوازن شهری؛ مهم‌ترین چالش فضای سبز تهران
یکی از مهم‌ترین چالش‌های پیش روی فضای سبز تهران، توسعه نامتوازن شهری است. با گسترش افقی و عمودی شهر، زمین‌های سبز ارزشمند جای خود را به ساختمان‌ها و پروژه‌های عمرانی داده‌اند. این روند، به‌ویژه در مناطق حاشیه‌ای و در حال توسعه، موجب کاهش فضای سبز و افزایش تراکم ساخت‌وساز شده است.
کامران ذاکری، کارشناس کشاورزی شهری، در این باره می‌گوید: «ما در تهران با پدیده‌ای به نام جزیره گرمایی رو‌به‌رو هستیم که شدت آن در مناطقی که پوشش گیاهی کمتری دارند، بیشتر است. درختان و پوشش گیاهی با جذب دی‌اکسید کربن، تولید اکسیژن، ایجاد سایه و تبخیر آب، نقش مؤثری در تعدیل دمای هوا و کاهش آلودگی دارند. هرگونه کاهش در فضای سبز، این پدیده را تشدید می‌کند.»
وی افزود: «بام سبز نه‌تنها به کاهش مصرف انرژی ساختمان‌ها کمک می‌کند، بلکه فضایی دلنشین برای استراحت و تفریح شهروندان نیز فراهم می‌آورد. همچنین، ترویج باغچه‌های خانگی و عمومی می‌تواند به افزایش پوشش گیاهی در مقیاس کوچک‌تر کمک کند.»
کیفیت نگهداری و مدیریت نیز یکی دیگر از نقاط ضعف فضای سبز تهران است. بسیاری از پارک‌ها و فضا‌های سبز شهری با کمبود بودجه برای نگهداری، آبیاری مناسب و رسیدگی به درختان و گیاهان مواجه هستند. خشکی و زوال درختان در برخی معابر، فرسودگی تجهیزات در پارک‌ها و عدم تناسب گونه‌های گیاهی کاشته شده با شرایط اقلیمی تهران، از جمله مشکلاتی است که شهروندان بار‌ها به آن اشاره کرده‌اند.
سارا رضایی، مدیر یکی از شرکت‌های خدمات فضای سبز، توضیح می‌دهد: «گونه‌های گیاهی نامناسب، نیاز به آبیاری زیاد، آفات و بیماری‌ها، و همچنین کمبود نیروی متخصص و کارگر ماهر، چالش‌های روزمره ما در نگهداری از فضا‌های سبز شهری هستند. بسیاری از درختان موجود در تهران، گونه‌های وارداتی هستند که با شرایط کم‌آبی و اقلیم خشک ایران سازگاری کمتری دارند.»
توزیع ناعادلانه فضای سبز نیز از دیگر مسائل مهم است. در حالی که برخی مناطق شمالی شهر از سرانه قابل قبولی برخوردارند، مناطق جنوبی و مرکزی تهران با کمبود شدید این فضا‌ها رو‌به‌رو هستند. این نابرابری، در کیفیت زندگی و سلامت شهروندان ساکن در این مناطق تأثیر مستقیم دارد.
راهکار‌هایی برای بهبود وضع فضای سبز تهران
اما در میان این چالش‌ها، راهکار‌هایی نیز برای بهبود وضعیت فضای سبز تهران مطرح است. کارشناسان بر تلفیق فضای سبز با برنامه‌ریزی شهری تأکید دارند. این بدان معناست که در تمام طرح‌های توسعه شهری، از ایجاد پارک‌های کوچک محلی گرفته تا احداث پروژه‌های بزرگ عمرانی، باید ملاحظات زیست‌محیطی و فضای سبز در اولویت قرار گیرد.
استفاده از فناوری‌های نوین مانند آبیاری هوشمند، استفاده از گونه‌های گیاهی مقاوم به کم‌آبی و شرایط اقلیمی، و توسعه بام‌های سبز و دیوار‌های سبز، از دیگر راهکار‌هایی است که می‌تواند به افزایش سرانه و بهبود کیفیت فضای سبز کمک کند.
مشارکت شهروندان نیز نقشی کلیدی در ارتقای فضای سبز دارد. تشویق شهروندان به نگهداری از فضای سبز محله خود، مشارکت در طرح‌های کاشت درخت و احیای فضا‌های سبز متروکه، و همچنین نظارت عمومی بر نحوه مدیریت این فضا‌های ارزشمند، می‌تواند به بهبود وضعیت کمک شایانی نماید.
اسماعیل افشار با تأکید بر رویکردی جامع‌تر می‌افزاید: «باید نگاه به فضای سبز را از یک عنصر تزئینی به یک زیرساخت حیاتی تغییر دهیم. این نیازمند سرمایه‌گذاری پایدار، برنامه‌ریزی بلندمدت، و اراده سیاسی برای اولویت دادن به محیط زیست شهری است. ایجاد زنجیره‌های ارزش پایدار برای تولید نهال، احداث و نگهداری فضای سبز، و حتی بهره‌برداری‌های اقتصادی پایدار از این فضا‌ها (مانند تولید محصولات ارگانیک در پارک‌های شهری)، می‌تواند به پایداری مالی و زیست‌محیطی کمک کند.»
در نهایت، تهران برای دستیابی به شهری سبز و پایدار، نیازمند رویکردی چندوجهی است که در آن، مدیریت شهری، کارشناسان، و شهروندان با هم‌افزایی، چالش‌های موجود را پشت سر گذاشته و برای احیای ریه‌های تنفسی پایتخت تلاش کنند. چرا که آینده تهران، نه در آسمان‌خراش‌ها، بلکه در سرسبزی و طراوت فضا‌های آن معنا می‌یابد.
انتهای خبر/