چالش‌های قوه قضائیه در گام دوم انقلاب
به گزارش گروه جامعه پایگاه خبری تحلیلی «تهران پرس»؛ این مناسبت نه تنها فرصتی برای گرامیداشت مقام شهید بهشتی به عنوان معمار نظام قضایی نوین ایران است، بلکه بزنگاهی برای واکاوی کارآمدی، عدالت‌محوری و تبیین چشم‌انداز‌های دستگاه قضا در مواجهه با چالش‌های حقوقی و اجتماعی روز جامعه محسوب می‌شود. در سال‌های اخیر، قوه قضائیه با تکیه بر سند تحول و تعالی، تلاش کرده است تا از چهره‌ای صرفاً «رسیدگی‌کننده به پرونده‌ها» به نهادی «پیشگیرانه و حمایت‌گر» تغییر جهت دهد.
میراث شهید بهشتی؛ قطب‌نمای عدالت
شهید آیت‌الله بهشتی با نگاهی مدرن و در عین حال مبتنی بر فقه پویای اسلامی، سنگ بنای دستگاه قضایی جمهوری اسلامی را بر پایه عدالت، استقلال قضات و کرامت انسانی نهاد. امروزه قوه قضائیه در حالی به استقبال این روز می‌رود که فشار‌های ناشی از پیچیدگی‌های فضای مجازی، جرایم اقتصادی و انتظارات عمومی برای اجرای عدالت اجتماعی، مسئولیت این نهاد را سنگین‌تر از هر زمان دیگری کرده است.
دیدگاه کارشناسان
چالش‌ها و فرصت‌ها
برای تحلیل وضعیت فعلی دستگاه قضا، با دو نفر از کارشناسان برجسته حقوقی گفتگو کردیم.
مریم راد، استاد دانشگاه و پژوهشگر حقوق کیفری معتقد است: «بزرگترین دستاورد سال‌های اخیر، حرکت به سمت هوشمندسازی و دادرسی الکترونیک بوده است. این اقدام نه تنها اطاله دادرسی را تا حد زیادی کاهش داده، بلکه شفافیت را به فرآیند رسیدگی‌ها افزوده است.
وی ادامه داد: با این حال، هنوز در زمینه پیشگیری از وقوع جرم فاصله زیادی با نقطه مطلوب داریم. قوه قضائیه نباید تنها پس از وقوع حادثه وارد عمل شود؛ بلکه باید با همکاری سایر قوا، ریشه‌های تولید پرونده در جامعه را بخشکاند.»
مهدی سهرابی، وکیل دادگستری و تحلیل‌گر مسائل حقوقی نیز بر ضرورت استقلال کامل قضات تأکید دارد: «اگرچه روند اصلاحات در قوه قضائیه مثبت ارزیابی می‌شود، اما چالش اصلی در اجرای عدالت، تضاد میان مصلحت‌سنجی و قانون‌گرایی است.
وی افزود:جامعه امروز به دنبال قاطعیتی است که همزمان با رعایت حقوق متهم و قانون‌مداری باشد. حمایت از تولید و مبارزه با فساد اقتصادی، دو لبه یک قیچی هستند که قوه قضائیه با موفقیت در این حوزه‌ها، می‌تواند سرمایه اجتماعی را دوباره بازیابی کند.»
محور‌های تحولی؛ از مبارزه با فساد تا حمایت از تولید
قوه قضائیه در سال‌های اخیر بر چند محور کلیدی تمرکز کرده است که عبارتند از:
مبارزه بی‌ملاحظه با فساد: برگزاری دادگاه‌های علنی مفاسد اقتصادی به مطالبه عمومی پاسخ داده و نشان‌دهنده اراده دستگاه قضا برای برخورد با دانه‌درشت‌هاست.
حمایت از واحد‌های تولیدی: احیای واحد‌های صنعتی تعطیل شده و جلوگیری از بیکاری هزاران کارگر، بخشی از اقدامات این قوه در راستای شعار سال و تقویت اقتصاد ملی است.
کاهش جمعیت کیفری: سیاست‌گذاری برای استفاده از مجازات‌های جایگزین حبس، رویکردی انسانی است که با استقبال حقوقدانان مواجه شده است.
چالش‌های پیش رو؛ انتظارات جامعه
علیرغم اقدامات انجام شده، مردم همچنان مطالبات مشخصی دارند. موضوعاتی نظیر «دقت در اطاله دادرسی»، «کاهش هزینه‌های دادرسی» و «تامین امنیت روانی جامعه در برابر اخبار کذب و شایعات»، از جمله مواردی هستند که در نظرسنجی‌های مردمی به چشم می‌خورند. به نظر می‌رسد قوه قضائیه در گام بعدی خود باید به سوی «عدالت ترمیمی» حرکت کند؛ جایی که هدف نه فقط مجازات، بلکه بازسازی روابط اجتماعی و کاهش نزاع‌ها باشد.
روز قوه قضائیه تنها یک مناسبت تقویمی نیست؛ بلکه یادآوری این نکته است که «عدالت» ستون فقرات یک جامعه پویاست. قوه قضائیه امروز در یک نقطه عطف قرار دارد؛ جایی که می‌تواند با تکیه بر بدنه کارشناسی، نخبگان حقوقی و فناوری‌های نوین، به پناهگاهی امن برای همه شهروندان تبدیل شود. راه رسیدن به عدالت علوی، کوتاه نیست، اما استمرار در مسیر تحول و گوش سپردن به صدای منتقدان و نخبگان، قطعا مسیر را هموارتر خواهد کرد.
شهید بهشتی معتقد بود: «ما شیفتگان خدمتیم نه تشنگان قدرت.» اکنون که نام و یاد او در این روز گرامی داشته می‌شود، بهترین ادای دین به وی، تحقق عدالت در تمام لایه‌های اجتماعی، بدون تبعیض و با نهایت سرعت و دقت است.
انتهای خبر/