از جهاد سازندگی تا امنیت غذایی

به گزارش گروه جامعه ایگاه خبری تحلیلی «تهران پرس»؛ امروز، در شرایطی که امنیت غذایی، کم‌آبی، فرسایش خاک و نیاز به بهره‌وری بیشتر از چالش‌های اصلی کشورند، این مناسبت فقط یک یادبود تاریخی نیست؛ بلکه فرصتی برای بازخوانی مسیر گذشته و ارزیابی آینده کشاورزی ایران است.

روز جهاد کشاورزی، تنها یک عنوان تقویمی نیست؛ نشانه‌ای از یکی از مهم‌ترین تجربه‌های نهادی پس از انقلاب اسلامی است. در ۲۷ خرداد ۱۳۵۸، جهاد سازندگی به فرمان امام خمینی (ره) تأسیس شد؛ نهادی که مأموریت اولیه‌اش، کمک به آبادانی مناطق محروم، خدمت‌رسانی به روستا‌ها و رفع کمبود‌های زیرساختی بود. این نهاد با تکیه بر روحیه داوطلبانه، مشارکت مردمی و نگاه جهادی، خیلی زود به یکی از بازو‌های مهم توسعه در کشور تبدیل شد.

در سال‌های نخست، جهاد سازندگی بیشتر در ذهن جامعه با ساخت جاده‌های روستایی، آبرسانی، برق‌رسانی، تعمیر قنات‌ها و کمک به کشاورزان شناخته می‌شد. اما با گذر زمان، حوزه فعالیت آن به مسائل فنی‌تر کشاورزی نیز گسترش یافت؛ از ترویج روش‌های نوین کشت و آبیاری گرفته تا حمایت از تولیدکنندگان روستایی و مشارکت در طرح‌های عمرانی و خدماتی. به همین دلیل، ۲۷ خرداد در تقویم رسمی کشور به عنوان روز جهاد کشاورزی شناخته شد تا یادآور این پیوند تاریخی میان «جهاد»، «روستا» و «تولید» باشد.

کشاورزی؛ پایه اصلی امنیت غذایی

امروز، کشاورزی ایران در نقطه‌ای حساس قرار دارد. از یک سو، این بخش یکی از پایه‌های اصلی امنیت غذایی کشور است و میلیون‌ها نفر به‌طور مستقیم و غیرمستقیم از آن ارتزاق می‌کنند. از سوی دیگر، محدودیت منابع آبی، تغییرات اقلیمی، خرد بودن اراضی، هزینه بالای نهاده‌ها و ضعف در زنجیره ارزش، کار کشاورزان را دشوار کرده است. در چنین شرایطی، بازگشت به روح جهاد کشاورزی می‌تواند معنایی تازه پیدا کند؛ نه صرفاً به عنوان یادآوری گذشته، بلکه به عنوان الگویی برای عمل: کار میدانی، تصمیم‌گیری سریع، حضور در کنار بهره‌بردار، و پیوند سیاست‌گذاری با واقعیت‌های روستا و مزرعه.

مهمترین نیاز بخش کشاورزی، بهره‌وری است

کارشناسان کشاورزی معتقدند که مهم‌ترین نیاز امروز این بخش، افزایش بهره‌وری است. به باور آنان، دیگر نمی‌توان با اتکا به الگو‌های سنتی، با کمترین آب و بیشترین فشار اقلیمی، انتظار تولید بالا داشت.

کارشناسانی که در حوزه آب و خاک فعالیت دارند، تأکید می‌کنند که کشاورزی آینده باید بر پایه آبیاری نوین، اصلاح الگوی کشت، استفاده از بذر‌های مقاوم، مکانیزاسیون، و آموزش مستمر بهره‌برداران بنا شود. از نگاه آنان، روز جهاد کشاورزی فرصتی است تا این پیام دوباره برجسته شود که توسعه پایدار، بدون دانش و فناوری ممکن نیست.

در کنار این نگاه فنی، برخی تحلیلگران حوزه روستا و توسعه نیز بر جنبه اجتماعی جهاد سازندگی تأکید می‌کنند. آنان می‌گویند یکی از ارزش‌های اصلی آن تجربه، اعتمادسازی میان دولت و مردم بود. حضور نیرو‌های جهادی در مناطق دورافتاده، نوعی احساس دیده‌شدن و حمایت را در روستا‌ها ایجاد می‌کرد؛ احساسی که امروز نیز برای ماندگاری جمعیت روستایی و جلوگیری از مهاجرت ضروری است. به اعتقاد این گروه از کارشناسان، هر سیاست کشاورزی که به معیشت روستایی، بیمه، بازار فروش و کرامت کشاورز توجه نکند، ناقص خواهد بود.

از سوی دیگر، کارشناسان محیط‌زیست هشدار می‌دهند که آینده کشاورزی ایران به‌شدت به مدیریت منابع طبیعی وابسته است. فرسایش خاک، افت سطح آب‌های زیرزمینی و بیابان‌زایی از تهدید‌های جدی هستند. به همین دلیل، روز جهاد کشاورزی باید به یادآور این نکته هم باشد که تولید بیشتر، الزاماً به معنی مصرف بیشتر آب و خاک نیست؛ بلکه باید بر مبنای تولید هوشمند، سازگار با محیط‌زیست و مبتنی بر عدالت بین نسلی پیش برود.

نکته مهم در بررسی این مناسبت آن است که ۲۷ خرداد علاوه بر یادبود تاریخی تشکیل جهاد سازندگی، نماد نوعی نگاه مدیریتی نیز هست. نگاه به میدان، توجه به محرومان، و باور به این‌که توسعه از روستا آغاز می‌شود. همین ویژگی است که باعث شده این روز همچنان برای بدنه کشاورزی و توسعه روستایی، معنایی فراتر از یک مناسبت تقویمی داشته باشد.

روز جهاد کشاورزی فرصتی است برای مرور یک تجربه موفق از هم‌افزایی مردم، دولت و نیرو‌های داوطلب در مسیر آبادانی کشور. این روز یادآور آن است که کشاورزی فقط تولید محصول نیست؛ بلکه با امنیت غذایی، اشتغال روستایی، مدیریت منابع طبیعی و آینده توسعه ملی گره خورده است. اگر قرار باشد جهاد کشاورزی امروز معنا پیدا کند، باید در قالب علم، نوآوری، حمایت از کشاورز، و مدیریت پایدار منابع ادامه یابد.

انتهای خبر/