فاجعه خونین منا؛ زخمی بر پیکره امت اسلامی
به گزارش گروه سیاسی پایگاه خبری تحلیلی «تهران پرس»؛ واقعه حج منا به شهادت صد‌ها نفر از زائران بیت‌الله الحرام منجر شد و تداعی‌گر یکی از تلخ‌ترین تقابل‌های سیاسی - مذهبی در حریم امن الهی گشت.
روایت یک فاجعه
فاجعه منا، مرگبارترین حادثه در حج تمتع که ۲ مهر ۱۳۹۴ش، (۱۰ ذی‌الحجه ۱۴۳۶ق/۲۴ سپتامبر ۲۰۱۵) روی داد و به کشته و مفقود شدن بیش از هفت هزار تن از حاجیان انجامید. زائرانی از ۳۹ کشور جهان در این حادثه کشته، مفقود یا زخمی شدند. مقامات دولت عربستان پس از حدود سه هفته از حادثه، تعداد رسمی جان‌باختگان را ۷۴۷۷ نفر اعلام کردند.
بسته شدن گذرگاه شماره ۲۰۴ و ازدحام جمعیت، دلیل اصلی وقوع این حادثه اعلام شد. بر اساس آخرین آمار منتشر شده، شمار زائران کشته و زخمی جمهوری اسلامی ایران، از همه کشورهای دیگر بیشتر است.
دیدگاه کارشناسان
تحلیل ابعاد حقوقی و سیاسی واقعه
کارشناسان مسائل بین‌الملل و تاریخ معاصر، این واقعه را از دو منظر مورد بررسی قرار می‌دهند:
سید حمید حسینی، کارشناس حقوق بین‌الملل، درباره ابعاد حقوقی این واقعه می‌گوید:«این اتفاق فراتر از یک برخورد پلیسی بود. دولت میزبان بر اساس کنوانسیون‌های بین‌المللی و تعهدات اخلاقی و دینی نسبت به زائران، مسئولیت حفاظت از جان آنها را بر عهده دارد. استفاده از قوای قهریه نظامی علیه زائرانی که در حال انجام یک تجمع مذهبی-سیاسی بودند، نقض آشکار حقوق زائر و اصولِ حاکم بر مدیریت اماکن مقدسه است.»
از سوی دیگر، ابراهیم مهدوی، تحلیل‌گر مسائل خاورمیانه، بر بستر‌های سیاسی این واقعه تاکید کرد و گفت:این واقعه نشان داد که مدیریت اماکن مقدسه تا چه حد می‌تواند تحت‌الشعاع رقابت‌های سیاسی قرار گیرد.
این حادثه موجب شد بحث «مدیریت کلان جهان اسلام بر اماکن مقدسه» برای سال‌ها به یک مطالبه جدی در محافل فکری اسلامی تبدیل شود، چرا که مدیریت تک‌قطبی را عامل اصلی بروز چنین فجایعی می‌دانند.»
پیامد‌های ماندگار
این فاجعه حج پیامد‌های گسترده‌ای بر روابط دو کشور و فضای جهان اسلام داشت:
۱. قطع روابط دیپلماتیک: این حادثه منجر به سردی طولانی‌مدت و قطع روابط دیپلماتیک میان تهران و ریاض شد.
۲. بازتعریف امنیت حج: پس از این حادثه، حساسیت‌ها نسبت به مدیریت سعودی بر حرمین شریفین دوچندان شد و بحث درباره چگونگی تضمین امنیت زائران با حضور کشورهای اسلامی به اولویت گفتمانی تبدیل گشت.
۳. تأثیر بر افکار عمومی: این رویداد در ذهن بسیاری از مسلمانان به عنوان نمادی از برخوردِ سخت‌گیرانه و سیاست‌زده با فریضه حج باقی ماند که تا به امروز نیز در تحلیل‌های سیاسی بازتاب دارد.
ضرورتِ پاسداشت حریم امن الهی
حادثه مکه تنها یک خاطره تلخ نیست؛ بلکه هشداری است برای تمام کشورهای اسلامی مبنی بر اینکه حرمین شریفین، متعلق به تمام جهان اسلام است و هیچ دولتی نباید از موقعیت میزبانی، به عنوان ابزاری برای سرکوب عقاید یا تسویه حساب‌های سیاسی استفاده کند.
امروز، یادآوری این واقعه، نه تنها برای گرامی‌داشت یاد قربانیان، بلکه برای تأکید بر این نکته است که حج باید فارغ از تمامی اختلافات سیاسی، همواره به عنوان «امن‌ترین پناهگاه معنوی» برای پیروان دین اسلام باقی بماند.
واکنش‌ها و اظهارنظرها
آیت الله خامنه‌ای رهبر جمهوری اسلامی ایران، حدود یک سال پس از فاجعه منا، ۱۵ شهریور ۱۳۹۵، در پیامی به مسلمانان جهان به مناسبت فرارسیدن موسم حج، حادثه منا را مُدهش و هراس‌آور خواند و حکام سعودی را مقصر آن دانست و تعلل و کوتاهی در نجات مجروحان نیمه‌جان را قطعی و مسلم قلمداد کرد.
وی در این پیام، مسئولان عربستان سعودی را حاکمان بی‌دین و بی‌وجدانی دانست که «فاجعه منا را پدید آورده و با نام خادمین حرمین، حریم حرم امن الهی را شکسته و میهمانان خدای رحمان را در روز عید در منا و پیش از آن در مسجدالحرام قربانی کرده‌اند.»
آیت الله خامنه‌ای در این پیام از مسلمانان خواست واقعیت هتاک، بی‌ایمان، وابسته و مادی حاکمان سعودی را بشناسند و به خاطر جنایاتی که در جهان اسلام به بار آورده‌اند، گریبان آنها را رها نکنند و فکری برای مدیریت حرمین شریفین و مسئله حج کنند.
وی همچنین از جای خالی حجاج ایرانی در حج امسال سخن گفت و تاکید کرد که آنان دعا می‌کنند که «شجره ملعونه طواغیت نتوانند گزندی به آنان برسانند.»
این پیام مورد توجه کاربران شبکه‌های اجتماعی مانند توییتر قرار گرفت و بخش‌هایی از عبارات آیت الله خامنه‌ای با هشتگ «الشجرة الملعونة» در شبکه توییتر و برخی شبکه‌های اجتماعی بازنشر شد. در همین زمینه، تعدادی بیلبورد با اشاره به عبارت «شجره ملعونه» در بغداد نصب شد.
مطالبه عمومی در میان صاحب‌نظران این است که با ایجاد سازوکار‌های نظارتی بین‌المللی اسلامی، اطمینان حاصل شود که دیگر هیچ زائرِ خانه‌ی خدا، امنیت خود را در مسیر انجام این فریضه الهی از دست نخواهد داد.
انتهای خبر/