بهره‌وری؛ کلید گذار از اقتصاد سنتی به توسعه پایدار
به گزارش گروه اقتصاد پایگاه خبری تحلیلی «تهران پرس»؛ بسیاری از اقتصاددانان معتقدند که بهره‌وری تنها یک مفهوم اقتصادی نیست، بلکه یک سبک زندگی است. در سطح کلان، بهره‌وری به معنای به دست آوردن بیشترین خروجی با استفاده از کمترین ورودی (نیروی کار، سرمایه و منابع) است. اما در ایران، طی دهه‌های گذشته، رشد اقتصادی عمدتاً نه از طریق افزایش کارایی، بلکه از طریق تزریق منابع (نفت و سرمایه) حاصل شده است.
چالش‌های ساختاری در مسیر بهره‌وری
یکی از بزرگترین موانع بهره‌وری در ایران، «اقتصاد دولتی و تصدی‌گرایانه» است. وقتی بنگاه‌های اقتصادی از حمایت‌های رانتی برخوردار باشند و رقابتی در کار نباشد، انگیزه‌ای برای نوآوری یا کاهش هزینه‌ها باقی نمی‌ماند. از سوی دیگر، فرسودگی زیرساخت‌ها و ماشین‌آلات صنعتی، باعث شده است تا «شدت انرژی» در کشور ما چندین برابر میانگین جهانی باشد.
نظر کارشناسان
محمدحسین مهدوی، کارشناس توسعه صنعتی می‌گوید::«ما در ایران با تله‌ی “اتلاف منابع” رو‌به‌رو هستیم. در بخش کشاورزی به دلیل سیستم‌های آبیاری غیراستاندارد، حجم عظیمی از منابع آبی هدر می‌رود. در بخش صنعت، بسیاری از کارخانه‌ها با ظرفیتی کمتر از ۵۰ درصد کار می‌کنند.
مشکل اینجاست که ما به جای تمرکز بر “بهره‌وری کل عوامل تولید” (TFP)، تمام تمرکز خود را بر جذب سرمایه جدید گذاشته‌ایم. تا زمانی که مدیریت منابع و اصلاح فرآیند‌های اداری در اولویت قرار نگیرد، سرمایه‌گذاری‌های جدید نیز به سرنوشت پروژه‌های نیمه‌تمام قبلی دچار می‌شوند.»
سارا ناصری، تحلیل‌گر حوزه مدیریت انرژی عنوان کرد:«بهینه‌سازی مصرف در ذهن ما تنها به خاموش کردن لامپ‌های اضافی محدود شده است؛ در حالی که بهینه‌سازی واقعی در گرو “تکنولوژی و فرهنگ‌سازی سیستمی” است. ما در زنجیره انتقال و توزیع انرژی، هدررفت قابل توجهی داریم. بهره‌وری زمانی محقق می‌شود که سیاست‌گذار، مشوق‌های لازم را برای نوسازی تکنولوژی صنایع فراهم کند. بهره‌وری بدون نوسازی، یک شعار توخالی است.»
فرهنگ بهره‌وری؛ از خانه تا کارخانه
بهره‌وری تنها در محیط کار نیست که معنا می‌یابد؛ بلکه در نحوه مصرف خانگی نیز نمود پیدا می‌کند. جامعه‌ای که عادت به مصرف بیش از حد کرده است، به سختی می‌تواند الزامات یک اقتصاد بهینه را درک کند. برای رسیدن به بهره‌وری ملی، نیازمند یک «نهضت بهره‌وری» هستیم که از آموزش‌های مدرسه آغاز شده و به استاندارد‌های ملی در تولید کالا ختم شود.
راهکار‌های عملیاتی برای آینده
برای اینکه بهره‌وری از شعار به واقعیت تبدیل شود، سه محور اساسی ضروری است:
۱. اصلاح قیمت‌گذاری‌های دستوری: تا زمانی که سیگنال‌های قیمتی واقعی نباشند، انگیزه برای بهینه‌سازی مصرف ایجاد نخواهد شد.
۲. رقابت‌پذیری: باز کردن فضای بازار برای بخش خصوصی واقعی، خودبه‌خود منجر به حذف بنگاه‌های ناکارآمد و تقویت بهره‌وری می‌شود.
۳. دیجیتالی‌سازی فرآیندها: استفاده از هوش مصنوعی و اتوماسیون برای مدیریت منابع انسانی و مواد اولیه، می‌تواند شکاف بهره‌وری ایران با دنیا را کاهش دهد.
روز بهره‌وری یادآور این نکته است که منابع کشور، از نفت گرفته تا نیروی انسانی متخصص، محدود هستند. اگر امروز در مسیر بهینه‌سازی مصرف قدم بر نداریم، فردای اقتصاد کشور با مخاطرات جدی رو‌به‌رو خواهد بود.
ارتقای بهره‌وری نه یک انتخاب، بلکه تنها مسیر باقی‌مانده برای عبور از تنگنا‌های اقتصادی است. گذار از «مصرف‌گرایی بی‌محابا» به «تولید هوشمندانه»، نیازمند اراده‌ای جمعی است که در آن دولت بستر رقابت را مهیا کند و جامعه نیز فرهنگ مصرف خود را اصلاح نماید.
انتهای خبر/