اهمیت پاسداشت میراث فرهنگی در عصر دیجیتال
به گزارش گروه فرهنگی پایگاه خبری تحلیلی «تهران پرس»؛ روز جهانی موزه از سال ۱۹۷۷ میلادی به ابتکار شورای بین‌المللی موزه‌ها (ICOM) پایه‌گذاری شد. هدف از نام‌گذاری این روز، افزایش آگاهی عمومی نسبت به نقش موزه‌ها در توسعه فرهنگی، گسترش تفاهم میان ملت‌ها و حفاظت از میراث ملموس و ناملموس است. هر سال شعاری ویژه برای این روز انتخاب می‌شود که بر یکی از ابعاد فعالیت موزه‌ها تمرکز دارد؛ از پایداری و آموزش گرفته تا نوآوری دیجیتال و مشارکت اجتماعی.
در شرایطی که فناوری‌های نوین شیوه مواجهه ما با تاریخ را دگرگون کرده‌اند، کارشناسان بر این باورند که موزه‌ها بیش از هر زمان دیگری به بازتعریف نقش اجتماعی خود نیاز دارند.
موزه‌ها؛ حافظان حافظه جمعی
موزه‌ها تنها محل نگهداری اشیای تاریخی نیستند؛ آنها حافظان «حافظه جمعی» یک ملت‌اند. آثار باستانی، اسناد تاریخی، اشیای مردم‌شناسی و حتی آثار هنری معاصر، هر یک بخشی از روایت تمدنی را بازگو می‌کنند.
«مینا رستگار»، پژوهشگر حوزه میراث فرهنگی، در گفتگو با خبرنگار ما می‌گوید: «موزه‌ها به ما کمک می‌کنند گذشته را نه‌تنها ببینیم، بلکه درک کنیم. هر شیء تاریخی حامل داستانی است که می‌تواند هویت فردی و ملی را تقویت کند. اگر این اشیا از بستر فرهنگی خود جدا شوند، بخشی از حافظه تاریخی ما نیز از میان خواهد رفت.»
به گفته او، در جهانی که سرعت تحولات بسیار بالاست، رجوع به ریشه‌های تاریخی می‌تواند عامل انسجام اجتماعی باشد.
چالش‌های پیش‌روی موزه‌ها
با وجود اهمیت موزه‌ها، این نهاد‌های فرهنگی با چالش‌های متعددی روبه‌رو هستند؛ از کمبود بودجه و زیرساخت‌های حفاظتی گرفته تا تهدیدات ناشی از قاچاق آثار تاریخی و آسیب‌های محیطی.
«علیرضا شفیعی»، کارشناس مدیریت موزه، معتقد است:«موزه‌های امروز باید از حالت صرفاً نمایشگاهی خارج شوند و به مراکز فعال آموزشی و پژوهشی تبدیل شوند. جذب مخاطب جوان نیازمند برنامه‌های تعاملی، بهره‌گیری از فناوری‌های نوین و روایت‌های جذاب‌تر است.»
او تأکید می‌کند که دیجیتال‌سازی آثار و ایجاد تور‌های مجازی، فرصتی برای دسترسی گسترده‌تر مردم به گنجینه‌های فرهنگی فراهم کرده است؛ هرچند جای تجربه حضوری را به‌طور کامل نمی‌گیرد.
میراث ناملموس؛ سرمایه‌ای فراتر از اشیا
در کنار آثار فیزیکی، میراث ناملموس همچون آیین‌ها، زبان‌ها، موسیقی بومی و مهارت‌های سنتی نیز بخش مهمی از هویت فرهنگی را تشکیل می‌دهد. کارشناسان بر این باورند که ثبت و مستندسازی این میراث، به اندازه حفاظت از بنا‌های تاریخی اهمیت دارد.
رستگار در این‌باره می‌افزاید:«اگر نسل جوان با آیین‌ها و سنت‌های بومی آشنا نشود، این سرمایه‌های فرهنگی به‌تدریج فراموش خواهند شد. موزه‌ها می‌توانند نقش مهمی در معرفی و بازآفرینی این عناصر داشته باشند.»
نقش مردم در پاسداشت میراث فرهنگی
حفاظت از میراث فرهنگی تنها وظیفه نهاد‌های دولتی نیست؛ مشارکت عمومی نقشی اساسی در این زمینه دارد. بازدید از موزه‌ها، حمایت از برنامه‌های فرهنگی، احترام به آثار تاریخی و گزارش تخریب یا قاچاق آثار، از جمله اقداماتی است که شهروندان می‌توانند انجام دهند.
کارشناسان معتقدند که آموزش از سنین کودکی، کلید نهادینه شدن فرهنگ حفاظت از میراث است. برگزاری کارگاه‌های آموزشی، تور‌های دانش‌آموزی و برنامه‌های تعاملی می‌تواند نسل آینده را نسبت به اهمیت تاریخ و فرهنگ آگاه‌تر کند.
روز جهانی موزه و میراث فرهنگی فرصتی است برای تأمل در اهمیت حفظ گذشته به‌عنوان سرمایه‌ای برای آینده. در عصر جهانی‌شدن و تحول دیجیتال، موزه‌ها می‌توانند به فضا‌هایی پویا برای گفت‌و‌گو، آموزش و همگرایی فرهنگی تبدیل شوند.
همان‌طور که کارشناسان تأکید می‌کنند، پاسداشت میراث فرهنگی نه‌تنها حفظ اشیا و بناها، بلکه صیانت از هویت و روایت مشترک یک ملت است؛ روایتی که بدون آن، مسیر آینده نیز مبهم خواهد بود.
انتهای خبر/