راهکار‌هایی برای تبدیل زباله به «طلای سیاه»
به گزارش گروه جامعه پایگاه خبری تحلیلی «تهران پرس»؛ در سطح پایتخت، افزایش بی‌رویه زباله‌ها، خیابان‌ها را به صحنه‌ای تلخ تبدیل کرده است: کودکان دوره‌گرد در جستجوی «طلای سیاه» درون مخازن زباله.
این پدیده، فراتر از یک آسیب اجتماعی، روایتگر جنگی پنهان بر سر منابع ارزشمند پسماند است.
در سوی دیگر این ماجرا، زباله‌سوزی‌های غیرمجاز قرار دارند که روزانه و در غیاب نظارت مؤثر، حجم عظیمی از پسماند را به دود سمی بدل می‌کنند؛ تصویری که از نبود مدیریتی اصولی و فراگیر حکایت دارد.
دو روی یک سکه؛ از غارت تا آتش
از یک سو، ارزش اقتصادی زباله‌های خشک (پلاستیک، کاغذ، فلزات) موجب شده شبکه‌های زباله‌گردی و مالخران، این سرمایه ملی را از چرخه رسمی شهرداری خارج کنند. از سوی دیگر، آنچه به زباله‌سوز‌ها می‌رسد، عمدتاً پسماند‌تر و مواد بی‌ارزش است. اما در بسیاری از نقاط تهران، به ویژه حوالی کارگاه‌های ضایعاتی و کارخانه‌های تعطیل شده، زباله‌سوز‌های خانگی و صنعتی غیرمجاز فعالند که روز‌ها و شب‌ها بدون هیچ فیلتری، زباله می‌سوزانند.
این زباله‌سوز‌ها که اغلب دستگاه‌های ابتدایی و دست‌ساز هستند، نه تنها نقشی در تولید انرژی ندارند، بلکه حجم بالایی از آلاینده‌های کشنده مانند دیوکسین، فوران و فلزات سنگین را وارد هوای تهران می‌کنند.
رضا نوروزی، متخصص محیط زیست، در این باره هشدار می‌دهد: «سوزاندن غیراصولی زباله بدترین نوع دفع پسماند است. دیوکسین‌های حاصل از آن، سال‌ها در بافت چربی انسان و حیوانات باقی می‌مانند و عامل سرطان، ناهنجاری‌های جنینی و اختلالات هورمونی هستند.»
وضع زباله تهران؛ معضلی لاک‌پشتی
مهدی هوشیار، معاون امور مناطق سازمان مدیریت پسماند شهر تهران، با اشاره به قانون مدیریت پسماند مصوب ۱۳۸۳ که شهرداری را متولی اصلی می‌داند، می‌گوید: «ما نه ضابط قضایی داریم و نه ابزار کافی برای برخورد با زباله‌سوز‌های غیرمجاز. در حالی که در دنیا، زباله‌سوز‌های مدرن با دمای بالای ۸۵۰ درجه و فیلتر‌های پیشرفته کار می‌کنند، در تهران شاهد آتش زدن سیم و کابل در حیاط خلوت برخی محله‌ها هستیم.»
کارشناسان سه معضل اساسی را برجسته می‌کنند:
خلا قانونی و ضعف نظارت
نه برای خرید و فروش طلای سیاه (زباله خشک) ضابط مشخص وجود دارد و نه برای سوزاندن پسماند در اماکن خصوصی. این بلاتکلیفی، دست فعالان غیرمجاز را باز گذاشته است.
آلودگی مضاعف هوا
سوزاندن پسماند در زباله‌سوز‌های غیراستاندارد، به معضل ذرات معلق (که عمدتاً ناشی از خودرو‌ها و سوخت نیروگاه‌هاست) ترکیبات شیمیایی جدیدی اضافه می‌کند. بوی لاستیک سوخته و پلاستیک در بسیاری از شب‌های تهران، شاهدی بر این مدعاست.
تبدیل فرصت به تهدید
زباله خشک (طلای سیاه) نباید به زباله‌سوز برسد. اما وقتی بازیافت رسمی جواب نمی‌دهد، مواد قابل بازیافت نیز در میان زباله‌های مخلوط راهی آتش می‌شوند.
راهکار‌ها از نگاه کارشناسان
برای خروج از این بن‌بست، راهکار‌های زیر پیشنهاد می‌شود:
تفکیک زباله از مبدأ با مشوق جدی
شهرداری باید با راه‌اندازی سامانه‌های تشویقی الکترونیک (مانند کیف پول سبز)، مردم را به تحویل پسماند خشک تشویق کند. این کار، هم طلای سیاه را به چرخه رسمی بازمی‌گرداند و هم زباله‌سوز‌ها را از خوراک سمی محروم می‌کند.
الزام به فیلتر و نظارت بر زباله‌سوز‌های موجود
اگر قرار است زباله‌سوزی در تهران فعال باشد، باید صرفاً زباله‌سوز‌های مدرن با استاندارد‌های روز اروپا (BAT) نصب شوند و سازمان حفاظت محیط زیست به صورت برخط (آنلاین) بر آلاینده‌های خروجی آنها نظارت کند.
برخورد قضایی با زباله‌سوز‌های غیرمجاز
هوشیار تأکید می‌کند: «تا زمانی که جریمه سوزاندن زباله کمتر از هزینه دفع اصولی آن باشد، افراد به سمت زباله‌سوز‌های ارزان‌قیمت می‌روند. نیاز به جرایم سنگین و حتی تعطیلی واحد‌های متخلف داریم.»
آگاهی‌بخشی عمومی
رسانه‌ها باید مردم را از خطرات استنشاق دود زباله‌سوز‌های خانگی آگاه کنند. بسیاری از شهروندان بی‌خبر از مواد سرطان‌زای دیوکسین، زباله حیاط خود را می‌سوزانند.
در پایان، حل معمای «طلای سیاه» نیازمند اصلاح قانون، اعطای اختیار قضایی به مأموران محیط زیست و شهرداری، و سرمایه‌گذاری روی بازیافت حرفه‌ای است. بدون این سه رکن، تهران هم زباله‌سوز‌های سمی خواهد داشت و هم شاهد افزایش زباله‌گرد‌هاست.
انتهای خبر/