نقش معماران در کیفیت زندگی شهری
به گزارش گروه جامعه پایگاه خبری تحلیلی «تهران پرس»؛ هر سال «روز معماری» بهانه‌ای است برای اینکه دوباره از خود بپرسیم معماری در زندگی ما چه نقشی دارد؟ آیا تنها به شکل نما‌های پر زرق‌وبرق در خیابان‌ها خلاصه شده، یا واقعاً در آرامش، امنیت، هویت و حتی اقتصاد شهرها تأثیرگذار است؟
در سال‌های اخیر، بحث‌های مرتبط با معماری بیش از گذشته وارد گفت‌وگوی عمومی شده است؛ از نقد نما‌های بی‌هویت و برج‌های شیشه‌ای تا دغدغه‌ی حفظ خانه‌های قدیمی و بافت‌های تاریخی. در چنین زمینه‌ای، «روز معماری» فرصتی است تا جامعه‌ی معماران، مدیران شهری و شهروندان در کنار هم، به این پرسش‌ها پاسخ دهند.
معماری؛ پیوند میان فرهنگ، فضا و زندگی
معماری تنها طراحی ساختمان نیست؛ زبانِ ملموس فرهنگ و سبک زندگی یک جامعه است. فرم بناها، نحوه‌ی قرارگیری پنجره‌ها، حیاط‌ها، گذر‌ها و میدان‌ها، همه بازتابی از شیوه‌ی زیست مردم یک سرزمین‌اند.
در شهر‌های ایران، از بافت‌های تاریخی نظیر یزد، اصفهان و تبریز گرفته تا محله‌های قدیمی تهران، می‌توان ردپای معماری هماهنگ با اقلیم و فرهنگ را یافت:
حیاط‌های مرکزی که نقش قلب خانه را بازی می‌کردند.
ایوان‌ها و طارمی‌ها که فضایی میان درون و بیرون بودند.
کوچه‌های باریک و سایه‌دار که در گرمای تابستان، امکان تردد راحت‌تر را فراهم می‌کردند.
این عناصر، تنها اجزا‌ی زیبایی‌شناختی نبودند؛ راه‌حل‌های هوشمندانه‌ای برای پاسخ‌گویی به نیاز‌های اقلیمی، اجتماعی و فرهنگی بودند.
چالش‌های معماری امروز؛ از نما‌های تقلیدی تا فراموشی هویت
با رشد سریع شهرنشینی و فشار اقتصادی برای ساخت‌وساز کوتاه‌مدت، بسیاری از ارزش‌های معماری سنتی و انسانی به حاشیه رانده شده است.
امروز، شهر‌های بزرگ ایران با چند روند نگران‌کننده روبه‌رو هستند:
کاهش کیفیت فضا‌های عمومی
پارک‌ها، میدان‌ها و پیاده‌راه‌ها که می‌توانند بستر تعامل اجتماعی باشند، اغلب یا کم‌تعدادند یا به‌درستی طراحی نشده‌اند. نتیجه، گسست روابط همسایگی و کاهش حس تعلق به شهر است.
تخریب بافت‌های تاریخی و معماری ارزشمند
بسیاری از خانه‌ها و بنا‌های قدیمی، به‌جای مرمت و تغییر کاربری هوشمندانه، تخریب و با ساختمان‌های بی‌هویت جایگزین می‌شوند؛ فرایندی که حافظه‌ی جمعی شهر را تهدید می‌کند.
غلبه‌ی نگاه اقتصادی کوتاه‌مدت
در بسیاری از پروژه‌های ساختمانی، حداکثر کردن سطح زیربنا و فروش، بر کیفیت فضا، نور طبیعی، تهویه و آسایش ساکنان ترجیح داده می‌شود.
معماری تقلیدی و بی‌توجه به اقلیم
استفاده‌ی افراطی از شیشه و نما‌های تقلیدی از معماری غربی در شهر‌هایی با تابستان‌های گرم و پرنور، باعث افزایش مصرف انرژی و ناسازگاری با محیط می‌شود.
معماری باید به انسان بازگردد
برای روشن‌تر شدن ابعاد مسئله، دیدگاه چند گروه از کارشناسان معماری و شهرسازی قابل توجه است:
معماری و کیفیت زندگی روزمره
علی رجبی یکی از اساتید معماری دانشگاه، در توصیف نقش معماری می‌گوید:«بهترین معماری آن است که وقتی در آن زندگی می‌کنید، احساس امنیت، آرامش و احترام به کرامت انسانی داشته باشید؛ حتی اگر نام معمارش را ندانید. ما باید از معماریِ نمایشی به سمت معماریِ زندگی‌محور حرکت کنیم.»
این نگاه بر این مسئله تأکید دارد که معماری موفق، لزوماً پرهزینه و پر زرق‌وبرق نیست؛ بلکه باید نیاز‌های واقعی انسان را در نظر بگیرد: نور، سکوت نسبی، حریم خصوصی، دسترسی مناسب، و امکان تعامل با دیگران.
اهمیت توجه به فرهنگ و هویت
سینا رستمی یکی از پژوهشگران حوزه‌ی هویت شهری معتقد است:«اگر معماری یک شهر را پاک کنید، بخشی از هویت و حافظه‌ی تاریخی آن شهر را پاک کرده‌اید. معماری، داستانِ زیستِ روزمره‌ی نسل‌هاست. روز معماری باید فرصتی باشد برای بازخوانی این داستان، نه صرفاً بزرگداشت چند نام.»
از دید این کارشناسان، توجه به معماری سنتی، به معنای تکرارِ صرف فرم‌های قدیمی نیست، بلکه به‌معنای استفاده از منطق و اصول آنها (توجه به اقلیم، مقیاس انسانی، حریم، و روابط اجتماعی) در معماری معاصر است.
مسئولیت اجتماعی معماران
عباس جعفری یک معمار جوان و فعال در حوزه‌ی طراحی پایدار می‌گوید:«امروز معمار، فقط طراح یک ساختمان نیست؛ طراح بخشی از آینده‌ی شهر است. هر تصمیم طراحی، از نوع مصالح تا نحوه‌ی استفاده از نور طبیعی، اثر اجتماعی و زیست‌محیطی دارد. روز معماری باید روز یادآوری این مسئولیت باشد.»
این دیدگاه، معمار را بازیگری اجتماعی می‌داند؛ کسی که باید بین منافع کارفرما، حقوق شهروندان، محیط زیست و هویت شهری تعادلی حرفه‌ای برقرار کند.
نقش دانشگاه‌ها و نهاد‌های حرفه‌ای در روز معماری
در «روز معماری»، دانشگاه‌ها، انجمن‌های حرفه‌ای و شهرداری‌ها می‌توانند نقش پررنگ‌تری ایفا کنند:
برگزاری نشست‌ها و کارگاه‌ها برای دانشجویان، معماران و شهروندان، با محورهایی، چون معماری پایدار، نوسازی بافت‌های فرسوده، و طراحی انسان‌محور.
نمایشگاه‌ها و تور‌های شهری برای بازدید از بنا‌های شاخص تاریخی و معاصر، با هدف آشنایی مردم با ارزش‌های معماری.
معماری پایدار؛ به مسیری اجتناب‌ناپذیربا توجه به بحران‌های زیست‌محیطی، تغییرات اقلیمی و مصرف روزافزون انرژی، در روز معماری تبدیل شده است.
کارشناسان اذعان دارند که استفاده‌ی هوشمندانه از نور و تهویه‌ی طبیعی، بهره‌گیری از مصالح بومی و کم‌مصرف، طراحی فضا‌هایی که تشویق به پیاده‌روی و استفاده‌ی کمتر از خودرو می‌کنند، می‌تواند به کاهش مصرف انرژی، کاهش آلودگی و ارتقای سلامت جسمی و روانی شهروندان کمک کند.همچنین بر ضرورت توجه به معماری انسانی، مسئولانه و همسو با فرهنگ و اقلیم تأکید می‌کنند.
به تعبیر یکی از متخصصان معماری پایدار«معماری آینده، یا پایدار است یا اصلاً وجود نخواهد داشت. ما فرصت آزمون و خطای طولانی نداریم.»
در مجموع، معماری، تنها محصول نقشه‌ها و نرم‌افزار‌ها نیست؛ حاصلِ جهان‌بینی، اخلاق حرفه‌ای و توجه به انسان است. «روز معماری» فرصتی است برای آن‌که یادآوری کنیم هر ساختمان، هر کوچه و هر میدان، بخشی از زندگی جمعی ما را می‌سازد و تخریب یا ارتقای آن، مستقیماً بر کیفیت زیست ما اثر می‌گذارد.
انتهای خبر/