نقش رسانه‌ها در تقویت انسجام اجتماعی
به گزارش گروه فرهنگ پایگاه خبری تحلیلی «تهران پرس»؛ در جهان معاصر که ارتباطات بر پایه سرعت، تنوع و دسترسی گسترده بنا شده، رسانه‌ها سهم تعیین‌کننده‌ای در شکل‌دهی به روابط اجتماعی و تنظیم تعاملات میان شهروندان دارند. رسانه، چه در قالب رسانه‌های سنتی مانند تلویزیون، رادیو و مطبوعات و چه در قالب رسانه‌های نوین و شبکه‌های اجتماعی، نه‌تنها جریان خبر را هدایت می‌کند بلکه بر احساس امنیت، اعتماد و مشارکت اجتماعی نیز اثر می‌گذارد.
انسجام اجتماعی زمانی تقویت می‌شود که افراد جامعه احساس کنند بخشی از یک کل هستند؛ رسانه‌ها می‌توانند این احساس تعلق را افزایش دهند یا در صورت عملکرد نادرست، برعکس موجب فاصله‌گیری گروه‌ها از یکدیگر شوند.
کارشناسان حوزه ارتباطات و جامعه‌شناسی معتقدند که رسانه‌ها از طریق روایت‌های همدلانه، بازتاب منصفانه گروه‌های مختلف و آموزش سواد رسانه‌ای، به شکل‌گیری فضایی آرام‌تر و گفت‌وگومحور در جامعه یاری می‌رسانند.
اهمیت عنصر «اعتماد»
سعید حسینی یکی از کارشناسان ارتباطات در گفتگو با خبرنگار ما با اشاره به اهمیت عنصر «اعتماد» می‌گوید: «نمی‌توان از رسانه‌ها انتظار داشت که بدون برخورداری از اعتماد عمومی نقشی در انسجام اجتماعی ایفا کنند. رسانه باید به‌عنوان منبعی معتبر و قابل‌اتکا شناخته شود؛ این اعتماد تنها زمانی شکل می‌گیرد که رسانه‌ها شفافیت، دقت و بی‌طرفی را سرلوحه کار خود قرار دهند.»
به گفته او، هر زمان که رسانه‌ها به شایعات یا اطلاعات غیرموثق میدان می‌دهند، فضای جامعه دچار تنش و نگرانی می‌شود و همین امر انسجام اجتماعی را تضعیف می‌کند.
نقش رسانه‌ها در «بازتاب صدا‌های گوناگون»
سهیل امیری یک جامعه‌شناس نیز بر نقش رسانه‌ها در «بازتاب صدا‌های گوناگون» تأکید می‌کند.
او توضیح می‌دهد: «جامعه مجموعه‌ای متنوع از افراد با دیدگاه‌ها و تجربیات متفاوت است. رسانه‌ای که تنها از زاویه دید محدود سخن بگوید یا به یک بخش از جامعه توجه بیش از حد نشان دهد، ناخواسته فاصله‌ها را افزایش می‌دهد. در مقابل، رسانه‌ای که روایت‌های مختلف را پوشش دهد و امکان دیده‌شدن گروه‌های گوناگون را فراهم کند، احساس عدالت ارتباطی و مشارکت جمعی را تقویت می‌کند.»
این کارشناس اضافه می‌کند که بازنمایی منصفانه اقلیت‌ها، هنرمندان، فعالان مدنی، زنان، جوانان و دیگر گروه‌های اجتماعی، می‌تواند زمینه‌ساز شکل‌گیری گفت‌وگوی ملی و کاستن از سوءتفاهم‌ها باشد.
«سواد رسانه‌ای»؛ یکی از محور‌های مهم انسجام اجتماعی
ندا اکبری کارشناس دیگری در حوزه مطالعات فرهنگی، «سواد رسانه‌ای» را یکی از محور‌های مهم انسجام اجتماعی می‌داند.
او معتقد است که جامعه در مواجهه با حجم انبوه اطلاعات، باید توانایی تشخیص خبر دقیق از محتوای تحریف‌شده را داشته باشد. به گفته او: «هرچه شهروندان قدرت تحلیل بیشتری داشته باشند، کمتر دچار سوءبرداشت می‌شوند و در نتیجه، شایعات یا اطلاعات هیجانی، کمتر به شکاف‌های اجتماعی دامن می‌زند.»
او پیشنهاد می‌کند که آموزش سواد رسانه‌ای از سنین پایین، در مدارس و محیط‌های آموزشی آغاز شود و در ادامه با برنامه‌های عمومی در رسانه‌ها دنبال شود.
مسئولیت رسانه‌ها در مقابله با اخبار جعلی
یک پژوهشگر حوزه رسانه و فناوری‌های نوین نیز با اشاره به نقش شبکه‌های اجتماعی می‌گوید: «رسانه‌های دیجیتال فضای گفتگو را گسترده کرده‌اند، اما اگر مدیریت نشوند، می‌توانند به محل بروز تنش و دوقطبی‌سازی تبدیل شوند.»
او توضیح می‌دهد که رسانه‌ها می‌توانند با ارائه محتوایی آرام‌ساز، تولید گزارش‌های تحلیلی مبتنی بر داده، و طرح موضوعات مشترک میان شهروندان، کمک کنند که فضای گفت‌و‌گو از تنش دور شود و به‌سمت تعامل سازنده حرکت کند.
این پژوهشگر همچنین به مسئولیت رسانه‌ها در مقابله با اخبار جعلی اشاره کرده و گفته است: «تشخیص‌دادن و تکذیب سریع اطلاعات نادرست، نقش مهمی در حفظ سلامت ارتباطی جامعه دارد.»
اهمیت نقش رسانه‌ها در «امیدآفرینی»
کارشناسان همچنین بر اهمیت نقش رسانه‌ها در «امیدآفرینی» تأکید دارند. به باور آنان، رسانه‌ها وقتی از زاویه حل مسئله و ارائه راه‌حل به مشکلات نگاه می‌کنند و موفقیت‌ها، تجربه‌های مثبت و نمونه‌های مؤثر مشارکت اجتماعی را برجسته می‌سازند، نوعی نگرش سازنده در جامعه شکل می‌دهند که به تقویت اعتماد و انسجام کمک می‌کند.
در مجموع، رسانه‌ها زمانی می‌توانند نقش مؤثری در انسجام اجتماعی داشته باشند که میان سرعت و دقت تعادل برقرار کنند، روایت‌های چندصدایی را بازنمایی کنند، از دامن‌زدن به تنش‌ها بپرهیزند و با آموزش و افزایش سواد رسانه‌ای، مخاطبان را به تحلیل نقادانه تشویق کنند. در چنین شرایطی، رسانه‌ها نه‌تنها ابزار اطلاع‌رسانی، بلکه یکی از پایه‌های اصلی شکل‌گیری جامعه‌ای منسجم، همدل و مشارکت‌محور خواهند بود.
انتهای خبر/