تاب‌آوری ملی با تکیه بر صنایع فرهنگی
به گزارش پایگاه خبری تحلیلی «تهران پرس»؛ صنایع فرهنگی نقش بسیار مهمی در پیشرفت جوامع ایفا می‌کنند. این صنایع از یک سو موجب رشد اقتصادی و ایجاد اشتغال می‌شوند و از سوی دیگر، هویت فرهنگی ملت‌ها را حفظ و تقویت می‌کنند. سرمایه‌گذاری در این بخش باعث توسعه خلاقیت و نوآوری در میان جوانان می‌شود و زمینه‌ساز ظهور استعدادهای برجسته در عرصه‌های مختلف هنری است.
همچنین، صنایع فرهنگی با تولید محتوای باکیفیت، به ارتقای سطح دانش و آگاهی عمومی کمک کرده و نقش مهمی در تربیت نسل‌های فرهیخته و مسئول دارند. از منظر اجتماعی، این صنایع باعث ایجاد حس همبستگی ملی، تقویت گفتگوی بین‌فرهنگی و افزایش اعتبار کشور در عرصه بین‌المللی می‌شوند. به همین دلیل، توجه ویژه به توسعه صنایع فرهنگی یکی از شاخص‌های توسعه‌یافتگی جوامع مدرن محسوب می‌شود. به همین بهانه گفت‌وگویی با پژمان دادخواه عضو هیئت علمی دانشگاه و پژوهشگر انجام داده‌ایم.
صنایع فرهنگی چگونه می‌تواند به پیشرفت جامعه کمک کند؟
پیشرفت در یک جامعه زمانی محقق می‌شود که یک ملت بتواند خلاقانه فکر کند و از ظرفیت‌های فرهنگی و توان خلاقانه خود در زمینه‌های مختلف بهره‌مند شود. صنایع فرهنگی این توانایی‌ها و قابلیت‌ها را در یک ملت تقویت می‌کند. چنین تجربه‌ای تجربه باعث رشد تخیل، احساسات، خلاقیت، توانمندی، مسئولیت پذیری اجتماعی و حساسیت اخلاقی می‌شود.
جامعه‌ای که ذهن خلاق و آگاه دارد، در تصمیم‌گیری، حل مشکلات و مسائل و اقدامات نوآورانه نیز موفق‌تر عمل می‌کند. وقتی نگاه مردم به زندگی معنادار و خلاقانه باشد، اقدامات و عملکردشان نیز خردمندانه‌تر و بدیع می‌شود و ره آورد نهایی آن رشد و توسعه جامعه است.
ارتقای فرهنگ عمومی جامعه از طریق صنایع فرهنگی چگونه اتفاق می‌افتد؟
از آنجایی که هنر و صنایع فرهنگی بستری کارآمد برای انتقال مفاهیم، ارزش ها، آموزه ها، باور‌ها و مسائل مهم اجتماعی است، می‌تواند بیشترین تأثیر را بر جامعه داشته باشد. از جهت دیگر می‌توان گفت فرهنگ و هنر به مثابه زبان مشترکی است که به عنوان عامل همگرایی، باعث نزدیکی و وحدت مردم می‌شود.
آگاهی درباره مسائل اجتماعی، تقویت حس مشارکت و مسئولیت پذیری، ارتقای سواد رسانه‌ای، ارتقای سواد هنری، ترویج اخلاق، افزایش تاب آوری، امکان گفت‌و‌گو، ایجاد نشاط و امید از جمله کارکرد‌های فرهنگ و هنر در این زمینه است.
صنایع فرهنگی ارزش‌ها، دستاوردها، هویت و تاریخ یک ملت را بازتاب می‌دهند و به بازتولید فرهنگ کمک می‌کند. طیف وسیع آثار صنایع فرهنگی، همگی می‌توانند نگاه عمومی را نسبت به مسائل مهم تغییر دهند یا عمیق‌تر کنند و از این طریق سواد فرهنگی جامعه ارتقا می‌یابد.
نقش صنایع فرهنگی در ایجاد نشاط اجتماعی چیست؟
نشاط اجتماعی مجموعه‌ای از نگرش‌ها و احساسات مثبت جمعی است که تعاملات انسانی را سازنده‌تر و کارآمدتر می‌کند. هنگامی که نشاط اجتماعی افزایش می‌یابد، رفتار‌های شایسته، سازنده و مثمرثمر و مشارکت اجتماعی بیشتر می‌شود که این اتفاق برای یک جامعه بسیار ارزشمند است.
کتاب، فیلم، موسیقی، تئاتر، نقاشی، اسباب بازی، صنایع دستی و سایر هنر‌ها باعث بهبود کیفیت زندگی انسان می‌شود. رویداد‌های فرهنگی و هنری خیابانی، جشنواره‌ها و نمایش‌های خیابانی فضایی امن و تعاملی برای نشاط ایجاد می‌کند و شادی را به میدان جامعه می‌آورد.
صنایع فرهنگی چطور امید را در جامعه تقویت می‌کنند؟
مفهوم امید زمانی محقق می‌شود که به این باور برسیم که با تمام چالش‌ها و سختی ها، زندگی معنا دارد و آینده روشن قابل ساختن است. آثار فرهنگی و هنری با کارکرد‌های سازنده خود، این طرز نگاه و احساس معناداری و ارزشمندی را در جامعه زنده نگه می‌دارند. در دوره‌های بحران و جنگ، فرهنگ و هنر نیرویی سازنده برای امید و ارتقای سلامت روان جامعه و به نوعی میدان دار است، زیرا آثار فرهنگی از طریق روایت-های گوناگون، امید را بازسازی و به جامعه تزریق می‌کند.
چه مصداق‌هایی برای این بخش می‌توان ارائه داد؟
هنر‌های شهری مثل نقاشی‌های دیواری، مجسمه ها، گرافیک محیطی، مبلمان شهری و... باعث نشاط شهروندان شده و شهر را از بی روحی و زشتی نجات می‌دهد و فضایی پویا و مفرح برای شهروندان ایجاد می‌کند. موسیقی ملی و حماسی باعث تقویت روحیه جمعی و حس همبستگی و وطن دوستی می‌شود.
نمایش صنایع دستی و دستاورد‌های هنری بومی باعث حس اعتماد به نفس و تعلق به وطن در بین مردم می-شود. نمایش‌های خیابانی با موضوعات روز اجتماعی باعث آگاهی مخاطبان و افزایش همدلی و تاب آوری می‌شود. موسیقی‌های ملی و حماسی، نماهنگ ها، پوستر‌ها و سایر آثار گرافیکی که در فضای مجازی با موضوع جنگ، وطن پرستی و اتحاد مردم منتشر می‌شوند، بیشترین تاثیر را در زمینه همدلی و امیدبخشی دارند.
صنایع فرهنگی چگونه باعث تقویت تاب‌آوری اجتماعی می‌شود؟
توان جامعه برای عبور از بحران‌ها و چالش‌ها مقوله بسیار مهمی است که بخش اعظمی از آن از طریق فرهنگ و هنر محقق می‌شود. آثار فرهنگی با همگرایی و تقویت همبستگی و وحدت، انسجام جامعه را در دوره‌های بحران بالا می‌برد. خلق آثار فرهنگی به عنوان راهی برای بیان احساسات، هیجانات و باور‌ها باعث کاهش فشار‌های روحی و روانی می‌شود.
این آثار با روایت مسائل گوناگون باعث می‌شود تجربه‌های روز‌های سخت قابل تحمل‌تر و رنج و درد به آگاهی تبدیل شود. همچنین این آثار ضمن بالا بردن مشارکت اجتماعی و حس هویت جمعی، تاب آوری را افزایش داده و امکان گفت‌و‌گو را فراهم می‌کند. به طور کلی صنایع فرهنگی بستری برای بازتولید فرهنگ و همبستگی است و این بستر دقیقاً همان چیزی است که جامعه را در بحرانی‌ترین شرایط سالم نگه می‌دارد.
از آنجایی که مقوله فرهنگ و هنر به عنوان نیرویی برای پیشرفت و تاب‌آوری ملت‌ها محسوب می‌شوند، جوامعی که در شرایط بحرانی گوناگون، پروژه‌های فرهنگی و هنری را ادامه می‌دهند، تاب‌آوری بیشتری دارند و در این راستا، صنایع فرهنگی را می‌توان به عنوان سنگ بنای تاب-آوری ملی در نظر گرفت.
برای رشد و ترویج این مسیر چه اقداماتی ضروری است؟
تقویت آموزش‌های هنری در مدارس، حمایت از هنرمندان، کارآفرینان و کسب و کار‌های خلاق، توسعه زیرساخت‌های فرهنگی در شهر‌ها و روستاها، حمایت از جشنواره‌ها و رویداد‌های فرهنگی محلی، توسعه برنامه‌های هنری شهری، حمایت از صنایع دستی و هنر‌های بومی به عنوان میراث فرهنگی هویت‌مند، ارتباط بیشتر میان دانشگاه، هنرمندان و بازار.
با حمایت از برنامه‌های فرهنگی و تدوین طرح‌های توسعه‌ای در این زمینه، آثار فرهنگی و هنری در زندگی مردم جاری شده و به عنوان بخشی از زیست اجتماعی و روزانه آنها می‌شود. رسیدن به این باور مهم است که سرمایه‌گذاری در حوزه فرهنگ، سرمایه‌گذاری برای سلامت روان جامعه و امید اجتماعی است و این اقدام امری بسیار مهم و ضروری است.
انتهای خبر/
منبع: مهر