مهندسی؛ پیوند عقل، ایمان و پیشرفت ملی

به گزارش گروه جامعه پایگاه خبری تحلیلی «تهران پرس»؛ نام خواجه نصیرالدین طوسی در تاریخ ایران و جهان اسلام، صرفاً یادآور یک دانشمند برجسته نیست؛ او نماد مهندسیِ جامع‌نگر است که علم را از حاشیه به متن زندگی اجتماعی آورد. طوسی در قرن هفتم هجری، زمانی که جهان اسلام با بحران‌های سیاسی و هجوم‌های ویرانگر مواجه بود، نشان داد که «دانش» می‌تواند ابزار بازسازی و ثبات باشد، نه فقط تولید نظریه.

از مهم‌ترین دستاوردهای او، تأسیس رصدخانه مراغه است؛ مجموعه‌ای علمی که با مشارکت دانشمندان از ملیت‌ها و ادیان مختلف شکل گرفت و به یکی از پیشرفته‌ترین مراکز علمی زمان خود تبدیل شد. کارشناسان تاریخ علم معتقدند رصدخانه مراغه، الگویی اولیه از یک «شهر علم» بود؛ جایی که مهندسی، ریاضیات، نجوم و مدیریت علمی در کنار هم قرار گرفتند.

خواجه نصیر در حوزه مهندسی فکری نیز پیشگام بود. آثار او در منطق، فلسفه و اخلاق، نشان می‌دهد که از نگاه وی، علم بدون اخلاق می‌تواند به ابزار قدرت‌طلبی تبدیل شود. به همین دلیل، او هم‌زمان که معادلات پیچیده نجومی را حل می‌کرد، درباره مسئولیت اجتماعی دانشمندان نیز می‌نوشت؛ نگاهی که امروز از آن با عنوان «اخلاق مهندسی» یاد می‌شود.

صاحب‌نظران دانشگاهی تأکید می‌کنند که انتخاب روز تولد خواجه نصیرالدین طوسی به‌عنوان روز مهندس، یک انتخاب صرفاً تاریخی نیست، بلکه پیامی روشن برای مهندسان امروز دارد: مهندسِ تراز تمدن ایرانی ـ اسلامی، کسی است که مسئله جامعه را بشناسد، در برابر بحران‌ها مسئولیت بپذیرد و علم را در خدمت مردم به‌کار گیرد.

به باور کارشناسان، بازخوانی اندیشه و روش علمی خواجه نصیر، می‌تواند الهام‌بخش نسل جدید مهندسان باشد؛ نسلی که قرار است با تکیه بر دانش بومی، نوآوری و تعهد اجتماعی، مسیر پیشرفت پایدار کشور را ترسیم کند.

کارشناسان حوزه علم و فناوری معتقدند که نام‌گذاری روز مهندس به نام خواجه نصیر، حامل یک پیام روشن است: مهندسی صرفاً محاسبه و ساخت نیست، بلکه تصمیم‌سازی آگاهانه برای آینده است. به باور آنان، مهندس امروز باید همان‌قدر که به دانش فنی مسلط است، نسبت به پیامد‌های اجتماعی، زیست‌محیطی و اقتصادی تصمیم‌های خود حساس باشد.

خواجه نصیرالدین طوسی نماد پیوند علم و حکمت

یکی از اساتید دانشگاه در گفت‌و‌گو با خبرنگار ما تأکید می‌کند: «خواجه نصیرالدین طوسی نماد پیوند علم و حکمت است. او نشان داد که مهندسی بدون اخلاق، می‌تواند خطرآفرین باشد و اخلاق بدون دانش، ناکارآمد. این دو باید هم‌زمان رشد کنند.» 

به گفته او، کشور‌هایی که توانسته‌اند مسیر توسعه پایدار را طی کنند، به مهندسانی تکیه داشته‌اند که نگاه راهبردی و مسئولانه داشته‌اند، نه صرفاً مهارت فنی.

نقش مهندسان در عبور از چالش‌های فعلی

در همین راستا، کارشناسان اقتصادی نیز نقش مهندسان را در عبور از چالش‌های فعلی کشور تعیین‌کننده می‌دانند. از توسعه زیرساخت‌ها و انرژی‌های نو گرفته تا صنایع دانش‌بنیان و فناوری‌های نوظهور، همه نیازمند نیروی مهندسی خلاق، متعهد و مسئله‌محور است. به اعتقاد آنان، اگر به مهندس اعتماد شود و بستر تصمیم‌سازی علمی فراهم آید، بسیاری از گره‌های تولید، مسکن، حمل‌ونقل و حتی مدیریت منابع طبیعی قابل حل خواهد بود.

از سوی دیگر، برخی صاحب‌نظران فرهنگی بر این نکته تأکید دارند که بزرگداشت روز مهندس نباید به مراسم نمادین محدود شود. آنان معتقدند تکریم واقعی مهندس، در اصلاح نظام تصمیم‌گیری، کاهش بروکراسی فرساینده و میدان دادن به ایده‌های نو است. به گفته این کارشناسان، جوانان مهندس زمانی می‌توانند نقش‌آفرین باشند که احساس کنند علم و تخصص‌شان دیده می‌شود و در سرنوشت کشور اثر دارد.

در جمع‌بندی می‌توان گفت، روز مهندس و بزرگداشت خواجه نصیرالدین طوسی یادآور این حقیقت است که پیشرفت، بدون تکیه بر عقلانیت مهندسی ممکن نیست. میراث فکری طوسی به ما می‌آموزد که علم، زمانی به قدرت واقعی تبدیل می‌شود که در خدمت انسان و جامعه قرار گیرد؛ مسیری که امروز نیز می‌تواند چراغ راه آینده ایران باشد.

انتهای خبر/