نخستین انتخابات تناسبی در تهران
به گزارش پایگاه خبری تحلیلی «تهران پرس»؛ هفتمین دوره انتخابات شوراهای اسلامی شهر و روستا، یازدهم اردیبهشت ۱۴۰۵ در کشور برگزار می‌شود؛ عرصه ای رقابتی که برای فعالان سیاسی از حساسیت و اهمیت بیشتری نسبت به عامه جامعه هم برای تکاپو و هم نوعی پوست اندازی، برخوردار است، گواه این مدعا هم افزایش بی سابقه ثبت نام کنندگان در این دوره نسبت به ادوار گذشته در شهری مثل تهران است که به گفته حسین خوش اقبال فرماندار، ۵۰۶۳ داوطلب به صورت قطعی نام نویسی کرده اند که نسبت به دوره قبل به میزان ۹۵ درصد روند افزایشی داشته است.
اما هفتمین دوره انتخابات شوراهای اسلامی شهر و روستا با دوره های گذشته یک تفاوت اساسی دارد؛ پایتخت نشینان این بار بر اساس تصمیمات سیاسی در قالب «تناسبی شدن» منتخبان خود را در شورای شهر تعیین می کنند.
مبحث برگزاری انتخابات تناسبی چندسالی است در کشور شنیده می شود و تا پیش از این بنا بود این نظام تناسبی جایگزین نظام اکثریتی در انتخابات مجلس شورای اسلامی شود اما در نهایت قانون‌گذاران به نتیجه رسیدند نظام تناسبی را ابتدا برای هفتمین دوره انتخابات شورای شهر تهران به صورت پایلوت برگزار کنند و درصورتی که به نتیجه مطلوب رسیدند در شهرهای بالای ۵۰۰ هزار نفر و انتخابات مجلس شورای اسلامی نیز آن را اجرایی کنند.
این شیوه انتخاباتی سالهاست در بسیاری از کشورهای جهان مرسوم است اما در ایران به دلیل عواملی از جمله عدم شکل‌گیری احزاب قدرتمند، تاکنون آزموده نشده است با این حال انتخابات پیش‌روی شوراها در اردیبهشت ۱۴۰۵ آزمونی برای سنجش آمادگی در میان احزاب و تشکل های سیاسی کشور است.
در انتخابات تناسبی بر اساس وزن هر فهرست، تعداد نمایندگان در شورای اسلامی شهر تعیین می‌شوند. برای مثال، اگر یک فهرست ۲۰ درصد آراء را کسب کند، ۲۰ درصد اعضای شورا نیز متعلق به آن فهرست خواهد بود. به عبارت دیگر اگر یک فهرست یک‌سوم کل آرا را کسب کند، یک‌سوم کرسی‌های شورا به آن تعلق می گیرد.
انتخابات تناسبی؛ پایتخت در معرض آزمون و خطایی سیاسی
در این مدل انتخابات، داوطلبان پس از تأیید صلاحیت می‌توانند به صورت منفرد یا در قالب فهرست‌های حزبی وارد عرصه شوند. حق تشکیل فهرست انتخاباتی هم صرفاً به احزاب و جبهه‌های سیاسی اعطا شده است و طبق قانون احزاب مصوب سال ۱۳۹۴، فقط تشکل‌های دارای مجوز از کمیسیون ماده ۱۰ احزاب می‌توانند لیست بدهند. بنابراین هیچ سازمان مردم‌نهاد، انجمن محلی یا تشکل قومی حق ارائه فهرست رسمی در انتخابات شوراها ندارد. اگر حزبی وارد یک ائتلاف شد نیز مجاز به ارائه لیست مستقل نیست.
معاون سیاسی و اجتماعی استاندار تهران و رئیس ستاد انتخابات استان تهران با اشاره به اجرای قانون جدید انتخابات و سازوکار «تناسبی» گفت: این شیوه انتخاباتی زمینه عبور از فردگرایی و حرکت به سمت جمع‌گرایی و برنامه‌محوری را فراهم می‌کند و موجب تقویت نقش احزاب در ارائه برنامه به مردم خواهد شد.
حسین کاغذلو با تشریح ویژگی‌های قانون جدید انتخابات و اجرای نظام انتخاباتی تناسبی اظهار کرد: رویکرد این قانون تقویت جایگاه احزاب و سوق دادن فضای انتخابات به سمت برنامه‌محوری است.
وی افزود: در این مدل انتخاباتی، باید از فردگرایی فاصله بگیریم و به سمت جمع‌گرایی حرکت کنیم تا مردم بتوانند به برنامه‌های احزاب رأی دهند، نه صرفاً به اشخاص. این رویکرد می‌تواند در نهایت به ارتقای کیفیت مدیریت شهری در تهران، ری و تجریش منجر شود.
رئیس ستاد انتخابات استان تهران با بیان اینکه جلسات متعددی با احزاب و گروه‌های سیاسی مختلف برگزار شده است، تصریح کرد: چه احزاب اصلاح‌طلب، چه اصولگرا و چه مستقلین، همگی در این فرآیند حضور دارند و به نظر می‌رسد این تعاملات احزاب را به سمت ارائه برنامه‌های منسجم و قابل ارائه به مردم سوق خواهد داد.
کاغذلو در توضیح سازوکار نظام انتخاباتی تناسبی گفت: در این شیوه، احزاب به‌صورت فهرستی وارد انتخابات می‌شوند و هر حزب فهرست ۲۱ نفره خود را ارائه می‌کند. سپس مجموع آرای کسب‌شده هر فهرست محاسبه شده و بر کل آرای مأخوذه در حوزه انتخابیه تهران تقسیم می‌شود.
وی ادامه داد: پس از آن، این عدد در ۲۱ ضرب می‌شود و به این ترتیب سهم هر حزب از کرسی‌های شورا یا مجلس مشخص خواهد شد. این روند موجب می‌شود وزن رأی مردم به برنامه‌ها و فهرست‌های حزبی به‌صورت واقعی‌تر در نتایج انتخابات منعکس شود.
با دستور وزیر کشور در تاریخ ۲۷ آذر خطاب به فرمانداران سراسر کشور، در راستای شروع فرایند انتخابات شورای اسلامی شهرها و پس از تشکیل هیات‌های اجرایی شهرستان و انتخاب معتمدان اصلی و علی‌البدل بازار مباحث و محافل پیرامون این امر نیز بیش از پیش داغ شده است.
انتخابات تناسبی؛ پایتخت در معرض آزمون و خطایی سیاسی
افزایش مشارکت با انتخابات تناسبی
علیرضا نادعلی سخنگوی فعلی شورای اسلامی شهر تهران معتقد است: انتخابات تناسبی، مشارکت در انتخابات را افزایش خواهد داد.
به گفته وی، نکته چالشی انتخابات تناسبی شوراها انتخاب شهردار است.
نادعلی البته نقدی هم به تناسبی شدن انتخابات شوراها وارد کرد و گفت: بهتر بود ابتدا این طرح در یک کلانشهر دیگر اجرا شود و پایتخت زیر بار یک اتفاق جدید نمی‌رفت.
چالش در انتخابات شهردار
اما مجتبی اکبری، عضو شورای مرکزی و سخنگوی جبهه شریان بر این باور است: همه سلایق سیاسی با تناسبی بودن انتخابات شوراها نمی توانند در انتخابات شرکت کنند.
به اعتقاد وی در انتخابات تناسبی برای انتخاب شهردار نیز به چالش می‌خوریم.
صدادار شدن تمام احزاب
علی اعطا، عضو هیات رئیسه و سخنگوی شورای اسلامی شهر تهران در دوره پنجم نیز ضمن اعلام موافقت خود با شکل تناسبی انتخابات اظهارکرد: تناسبی بودن انتخابات به تشکیل پارلمان شهری کمک می‌کند.
به اعتقاد وی گروه های مختلف سیاسی می توانند در انتخابات تناسبی صدا داشته باشند.
شکل گیری واقعی احزاب
این در حالی است که نرجس سلیمانی دیگر عضو شورای ششم شهر تهران نیز درباره تأثیر انتخابات تناسبی بر انتخابات آینده شورای شهر تهران، تاکید کرده بود: اگر مسئله تناسبی شدن انتخابات به‌تدریج ریشه‌دار شود و جایگاه خود را پیدا کند، می‌تواند منشأ خیر و برکات فراوانی باشد.
وی، نخستین پیامد مهم برگزاری انتخابات به روش تناسبی را شکل‌گیری واقعی و حقیقی احزاب خواند و اظهار کرد: پس از یکی، دو دوره برگزاری انتخابات تناسبی و فراگیر شدن آن در عمل، افکار متنوع و مختلف در چارچوب نظام جمهوری اسلامی و قانون اساسی رسمیت پیدا می‌کند.
عضو شورای شهر تهران افزود: در برگزاری انتخابات به روش تناسبی اشخاص با مرام و مسلک‌های نزدیک به هم، به‌طور طبیعی یکدیگر را می‌یابند و در قالب تلاشی جمعی، برای سربلندی و شکوه کشور گام برمی‌دارند.
سلیمانی با بیان اینکه در نخستین تجربه برگزاری انتخابات به روش تناسبی، باید پذیرفت که همه ما تا حدی با سردرگمی مواجه هستیم، بیان کرد: هرچند به‌نظر می‌رسد آیین‌نامه اجرایی انتخابات تناسبی اخیراً از سوی وزارت کشور تعیین‌تکلیف اولیه شده است، اما همچنان ابهامات فراوانی از جنبه‌های مختلف وجود دارد. در کنار ظرفیت‌ها و نکات مثبت این شیوه انتخاب، برای مثال، محدودیت حضور یک فرد در بیش از یک فهرست انتخاباتی، اقدامی پیشرو و کمک‌کننده در جهت شکل‌گیری واقعی احزاب محسوب می‌شود.
انتخابات تناسبی؛ پایتخت در معرض آزمون و خطایی سیاسی
انتخابات تناسبی؛ احتمال بی عدالتی
تحلیل انتخابات تناسبی از سوی اعضای شورا در حالی است که مهدی رییس شورای اسلامی شهر ۱۵ مهرماه در حاشیه جلسه ۳۶۰ شورای اسلامی شهر تهران در جمع خبرنگاران ضمن نقد این شیوه گفته بود: ما انتقاد داریم که در تهران روش تناسبی برای انتخابات در نظر گرفته شده است. به عنوان نمونه، ممکن است فردی با ۴۰ هزار رأی وارد شورا شود اما فرد دیگری با ۳۰۰ یا ۴۰۰ هزار رأی نتواند به شورا راه پیدا کند؛ این ایراد را فقط برای تهران مطرح کرده‌ایم، زیرا چنین روشی در کلانشهر می‌تواند موجب بی‌عدالتی شود.
فرماندار تهران اما از آمادگی کامل برای برگزاری انتخابات شورای اسلامی شهر تهران بر اساس این نظام خبر داده و گفت: با بهره‌گیری از فناوری‌های نوین و مشارکت فعال احزاب، این انتخابات به‌صورت شفاف، دقیق و امن برگزار خواهد شد.
تهران؛ پایلوت همسو با استانداردهای جهانی
حسین خوش اقبال با اشاره به آغاز اجرای انتخابات تناسبی در تهران به‌عنوان پایلوت کشوری اضافه کرد: این رویکرد، گامی همسو با استانداردهای جهانی است و می‌تواند با تقویت نقش احزاب، به افزایش پایداری و پاسخگویی در مدیریت شهری منجر شود.
فرماندار تهران نقش احزاب در این فرآیند را مهم و اثرگذار دانست و افزود: قانون جدید این فرصت را ایجاد کرده است تا احزاب با پرورش و معرفی کاندیداهای توانمند، ضمن ارتقای رقابت سازنده، پس از انتخابات نیز نقش نظارتی و مسئولانه خود را ادامه دهند.
خوش‌اقبال همچنین استفاده از فناوری‌های نوین را از مزیت‌های مهم انتخابات پیش‌ِرو عنوان کرد و گفت: ثبت‌نام الکترونیکی، شمارش سریع و ایمن آرا و افزایش شفافیت، با صرفه‌جویی در وقت و هزینه، زمینه برگزاری انتخاباتی دقیق و اعتمادآفرین را فراهم می‌کند.
معاون استاندار تهران با تأکید بر اینکه تمامی هماهنگی‌ها با وزارت کشور و استانداری انجام شده است، ادامه داد: همانند دوره‌های گذشته، انتخابات در موعد مقرر و با آرامش و امنیت کامل برگزار خواهد شد و هیأت اجرایی پیگیر آماده‌سازی همه مقدمات مورد نیاز است.
وی از همه احزاب و گروه‌های سیاسی فعال در تهران دعوت کرد با مشارکت حداکثری و معرفی شایسته‌ترین نیروها، در این تجربه نوآورانه ملی پیشگام باشند و با ترغیب شهروندان به حضور گسترده، زمینه تبدیل این انتخابات به الگویی موفق برای سراسر کشور را فراهم کنند.
با پررنگ شدن بحث انتخابات و در فاصله چندماهه تا این رویداد قطعا این امر با بررسی های بیشتری از سوی سیاسیون مواجه خواهد شد اما نتیجه نهایی در اردیبهشت ماه سال آینده رقم خواهد خورد تا بتوان پرونده این نوع مشارکت سیاسی را با ظرافت بیشتری بررسی کرد.
انتهای خبر/
منبع: ایرنا